آببندان؛ نمونهای از سامانه سنتی سطوح آبگیر باران در مناطق شمالی کشور
Publish Year: 1390
نوع سند: مقاله کنفرانسی
زبان: Persian
View: 1,980
- Certificate
- من نویسنده این مقاله هستم
این Paper در بخشهای موضوعی زیر دسته بندی شده است:
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
TKWRM01_101
تاریخ نمایه سازی: 18 اسفند 1390
Abstract:
در کشور ایران و بسیاری از مناطق جهان، آب گوهری است گرانمایه که به هر شکل ممکن باید در حفظ و نگهداری آن کوشید. ایرانیان از گذشتههای دور بر این مهم همّت گماشته و ابتکارهای آنان جایگاه جاودانهای در تاریخ یافته است. یک نمونه بارز از تلاش کشاورزان شمالی، بهرهگیری از سطح گسترده استخرهای ذخیره آب موسوم به آببندان است. آببندانها آبگیرهای کوچک یا بزرگی هستند که بطور طبیعی در ابتدا، انتها و یا طرفین مسیر رودهای جاری شکل گرفتهاند. تعدادی از این آببندانها نیز توسط انسان ساخته شدهاند. این آببندانها به عنوان مخازن کوچک تنظیم و ذخیرهسازی آب نقش مهمی در جبران کمبود آب بخشی از اراضی مناطق شمالی کشور داشته است. علاوه بر آبیاری مزارع برنج، از کاربردهای دیگری چون جمعآوری زه آبها، مخازن سیلگیر، استخرهای پرورش ماهی، زیستگاه پرندگان بومی و مهاجر و استخرهای تفریحی و زیست محیطی برخوردارند. عدم توجه و یا توجه ناکافی به امر بهرهبرداری چندجانبه از این سرمایه عظیم از یک سو و تامین آب زراعی از طریق کانالهای آبیاری-زهکشی از سوی دیگر، احتمال حذف آببندانها و تبدیل آنها به زمینهای زراعی را قوت بخشیده است. اما بروز خشکسالی سالهای اخیر و عدم تامین آب مورد نیاز شالیزارها از طریق شبکههای آبیاری، زمینه احیاء مجدد آببندانها را فراهم آورده است. مالکیت این استخرها به صورت خصوصی و یا مشاء میباشد. وسعت هر استخر با توجه به فیزیوگرافی محل، نوع کاربری و منابع آبی تامین کننده آن از 1/0 تا 500 هکتار متغیر بوده و عمق آنها نیز بطور متوسط یک متر است. این استخرها به تعداد 1900 واحد و با وسعتی معادل 34000 هکتار در استانهای گیلان، مازندران و گلستان پراکنده بوده که ظرفیت ذخیره آنها حدود 340 میلیون متر مکعب برآورد شده است. بررسیهای موجود نشان میدهد که راندمان ذخیره آب بین 10 تا 50 درصد تغییر میکند. این مقاله میکوشد تا با بیان مشخصات آببندانها، نقش این استخرها را در مدیریت جامع منابع آب حوضههای آبخیز و سازگاری با خشکسالی کشاورزی بیان نماید
Keywords:
Authors
کورش کمالی
کارشناس ارشد پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری
عبدالمحمد غفوری روزبهانی
استادیار پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری
مریم مفید نژاد
هنرآموز هنرستان کاردانش تهذیب آموزش و پرورش ناحیه ۴ کرج
مراجع و منابع این Paper:
لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این Paper را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود Paper لینک شده اند :