ریشه یابی آسیب های نظام برنامه ریزی برای کاربست در تدوین نظام برنامه ریزی مطلوب

نوع محتوی: طرح پژوهشی
Language: Persian
Document ID: R-1715258
Publish: 6 August 2023
View: 151
Pages: 60
Publish Year: 1401

This Research With 60 Page And PDF Format Ready To Download

  • من نویسنده این مقاله هستم

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این Research:

Abstract:

هدف گزارش حاضر، ریشه‌یابی آسیب‌های نظام برنامه‌ریزی در کشور است. در ضمن، نگاه کلی به نظام‌نامه‌های برنامه‌های توسعه بعد از انقلاب، ساختار قوانین و نیز بررسی اهداف و عملکرد آن بر اساس تعریف نظام برنامه‌ریزی که مجموعه‌ای از سازوکارها، سازمان‌ها، تشکیلات و روش‌هایی است که به منظور تهیه و تدوین، تصویب، اجرا، نظارت و ارزیابی برنامه‌های توسعه کشور طراحی می‌شود. نظام برنامه‌ریزی از دو بعد مراحل آن (تهیه و تدوین (پیش‌نیاز، ساختار، فرایند و محصول)، تصویب، پیش از اجرا، اجرا و نظارت و ارزیابی) و منشا آن (درون و برون‌سازمانی) مورد آسیب‌شناسی قرار گرفته است. روابط علی و معلولی بین آسیب‌های شناسایی شده بر اساس ماتریس اثرگذاری-اثرپذیری به دست آمده و با استفاده از تکنیک پنج چرا، آسیب‌های ریشه‌ای استخراج شده است. نتایج حاصل از گزارش بیانگر آن است که:

- درمجموع از ۵۷ آسیب شناسایی شده برای نظام برنامه‌ریزی، ۲۸ مورد صرفا منشا درون سازمانی داشته و ۱۷ مورد صرفا منشا برون سازمانی دارند. همچنین، ۱۲ مورد منشا درون و برون سازمانی دارند.

- اگرچه آسیب‌های نظام برنامه‌ریزی در مرحله تهیه و تدوین، بیشتر منشا درون سازمانی دارند؛ اما نکته حائز اهمیت این است که آسیب‌های مرحله پیش‌نیاز برای نظام برنامه‌ریزی که سطح اول در مرحله تهیه و تدوین می‌باشد یا منشا برون سازمانی دارند و یا مربوط به آسیب‌های مشترک درون و برون سازمانی هستند و درواقع، منشا درون سازمانی صرف ندارند.

- همچنین، آسیب‌های شناسایی شده برای مرحله تصویب و اجرا، صرفا منشا برون سازمانی داشته و همچنین غالب آسیب‌های مربوط به آماده‌سازی برای اجرا نیز منشا برون سازمانی دارند؛ اما آسیب‌های شناسایی شده برای مرحله نظارت و اجرا، غالبا منشا درون سازمانی دارند.

- بر اساس نظر خبرگانی و طوفان فکری، مسائل/ مشکلات شناسایی شده عبارتند از:

- ناهمگرایی نهادهای تصمیم‌گیر در امر برنامه‌ریزی؛

- حاکم شدن دیدگاه‌ برنامه به عنوان مجموعه‌ای از احکام قانونی و یکپارچه ندیدن آن‌ها (احکام، اسناد قانونی، اسناد راهبردی، آئین‌نامه‌ها، دستورالعمل‌ها و ...)؛

- وجود اولویت‌های متعدد هم‌سطح و نزدیک به هم؛

- ناهماهنگی میان برنامه‌ریزی توسعه با برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری‌های سازمان‌های مستقل اداری کشور؛

- ضعف نظام اداری- اجرایی دولت برای اجرای برنامه‌های گسترده؛

- تفوق نظارت عملیاتی و پیشرفت فیزیکی در عمل نسبت به نظارت برنامه‌ای و کاربست آن.

- آسیب‌های ریشه‌ای نظام برنامه‌ریزی عبارتند از:

- نبود درک مشترک برنامه‌ریزان، سیاستگذاران و مجریان از مفاهیم؛

- حاکمیت روش‌های متمرکز و غیرمشارکتی در برنامه‌ریزی؛

- نبود سازوکار حل تعارضات منافع بین نخبگان برنامه‌ای؛

- با ثبات در نظر گرفتن شرایط و عدم توجه به سناریوهای احتمالی در آینده؛

- آماده نکردن برنامه عملیاتی و پیوند آن با برنامه مصوب؛

- وجود جهت‌گیری‌های بخشی- منطقه‌ای و محلی در تصویب برنامه‌ها؛

- تکیه بر منابع دولتی و بی‌توجهی به ظرفیت‌ها و منابع داخلی و خارجی؛

- عدم توجه به نظام برنامه‌ریزی و اصلاح و تعدیل در سیاست‌ها، اهداف و برنامه‌های اجرایی بعد از نظارت و ارزیابی؛

- ضعف شدید سازوکارهای نظارتی.

- آسیب‌های ریشه‌ای «حاکمیت روش‌های متمرکز و غیرمشارکتی در برنامه‌ریزی»، «با ثبات در نظر گرفتن شرایط و عدم توجه به سناریوهای احتمالی در آینده»؛ «آماده نکردن برنامه عملیاتی و پیوند آن با برنامه مصوب» و «عدم توجه به نظام برنامه‌ریزی، اصلاح و تعدیل در سیاست‌ها، اهداف و برنامه‌های اجرایی بعد از نظارت و ارزیابی»، درون‌سازمانی؛ آسیب‌ ریشه‌ای «وجود جهت‌گیری‌های بخشی- منطقه‌ای و محلی در تصویب برنامه‌ها» برون سازمانی و آسیب‌های ریشه‌ای «نبود درک مشترک برنامه‌ریزان، سیاستگذاران و مجریان از مفاهیم»، «تکیه بر منابع دولتی و عدم توجه به ظرفیت‌ها و منابع داخلی و خارجی»، «نبود سازوکار حل تعارضات منافع بین نخبگان برنامه‌ای»، «ضعف شدید سازوکارهای نظارتی» درون و برون سازمانی هستند.

بر اساس نتایج حاصل، به سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان پیشنهاد می‌شود که برای طراحی نظام برنامه‌ریزی مطلوب موارد زیر را مد نظر قرار دهند:

- نظام برنامه‌ریزی مطلوب بر اساس مفهوم توامان دولت، ملت و سرزمین شکل گیرد.

- سازوکاری برای شکل‌گیری حکمرانی یکپارچه بر اساس مفهوم مردمی‌سازی، شفاف‌سازی و هوشمندسازی در نظام برنامه‌ریزی ایجاد شود.

- سازوکاری طراحی شود که در تدوین برنامه‌های توسعه، برنامه‌های عملیاتی سنجش‌پذیر و خروجی‌محور بر اساس پیش‌بینی منابع لازم تهیه شود.

- فرایندهای نظام برنامه‌ریزی با تاکید بر برنامه‌ریزی مسئله‌محور و ماموریت‌گرا و نیز با طراحی سازوکارهای لازم برای برنامه‌ریزی مشارکتی و تعاملی برای تقسیم کار و ایفای نقش متناسب دولت، بخش خصوصی، حوزه مدنی، عمومی، مناطق و استان‌ها طراحی شود.

- قوانین و مقررات جدید برای تغییر جهت از حکم‌محوری مطلق در برنامه‌های توسعه به سمت برنامه‌هایی منعطف، آینده‌نگر و پویا با طراحی سازوکار حل تعارضات منافع وضع گردد.

نهادسازی در حوزه نظارت و ارزیابی شکل گیرد و سازوکار اصلاح برنامه‌های توسعه بعد از نظارت و ارزیابی تعبیه شود.

فهرست مطالب Research

خلاصه مدیریتی... ‌ا

مقدمه.. ۱

۱- نظام برنامه‌ریزی... ۲

۲- مروری بر نظام‌نامه‌های برنامه‌ریزی (بعد از انقلاب اسلامی). ۳

۳- ساختار قانونی برنامه‌های توسعه کشور. ۱۱

۴- اهداف و عملکرد برنامه‌های توسعه بعد از انقلاب اسلامی... ۱۳

۵- آسیب‌شناسی نظام برنامه‌ریزی... ۱۵

۵-۱- تهیه و تدوین.. ۱۵

۵-۱-۱- آسیب‌های مربوط به پیش‌نیازها ۱۵

۵-۱-۲- آسیب‌های مربوط به ساختار ۱۷

۵-۱-۳- آسیب‌های مربوط به فرایند. ۲۰

۵-۱-۴- آسیب‌های مربوط به محصول.. ۲۳

۵-۲- آسیب‌های مربوط به تصویب... ۲۷

۵-۳- آسیب‌های مربوط به آماده‌سازی برای اجرا ۲۸

۵-۴- آسیب‌های مربوط به اجرا ۳۰

۵-۵- آسیب‌های مربوط به نظارت و ارزیابی.. ۳۲

۶- ریشه‌یابی آسیب‌های نظام برنامه‌ریزی کشور. ۳۹

۷- نتیجه‌گیری و ارائه پیشنهادها. ۴۶

منابع.. ۴۸

نمایش کامل متن

Authors

غلامرضا گرائی نژاد

مرکز پژوهشهای توسعه و آینده نگری

الهام وفایی

مرکز پژوهشهای توسعه و آینده نگری