اثر دارواش و تغییر ارتفاع بر ظرفیت آنتی اکسیدانی و محتوای متابولیت های ثانویه در دو گونه مهم انجیلی و ممرز در جنگل خیرود

انگل های گیاهی از جمله دارواش (Viscum album L) به عنوان عوامل مهم بیماری زا شناخته می شوند که بر سلامت ساختار جوامع جنگلی تاثیر می گذارند. انگل ها بر اساس اختصاصی بودن میزبان متفاوت اند و V. album بیش از ۲۰۰ میزبان آلوده می کند. در ایران عمدتا روی انجیلی و ممرز رشد می کند. در میان گونه های میزبان، دارواش درخت انجیلی که یکی از گونه های اندمیک ایران و شاخص جنگل های آن از یخبندان دوران سوم جان سالم به در برده است جایگاه ویژه ای دارد. مطالعات نشان داده اند که عصاره های برگ درخت انجیلی فعالیت های ضدقارچی، ضدباکتریایی و آنتی اکسیدانی قابل توجهی دارند که آن را به منبع مناسبی برای کاربردهای دارویی و صنعتی تبدیل کرده است. با وجود فراوانی ممرز در هیرکانی، ویژگی های فیتوشیمیایی برگ آن ناشناخته مانده و پتانسیل دارویی آن نیاز به بررسی دارد. ترکیبات شیمیایی عصاره برگ چیست و ارزش دارویی دارند؟ آیا عوامل خاکی و ارتفاعی بر پلی فنول ها و آنتی اکسیدان ها تاثیر می گذارند؟ این ابهامات می توانند به درک تاثیر محیط بر بیوشیمی و کاربردهای دارویی-غذایی کمک کنند. ارتفاع از سطح دریا یکی از عوامل کلیدی محیطی است که با ایجاد تغییر در دما، تابش، رطوبت و ویژگی های خاک می تواند تاثیر چشمگیری بر سنتز و انباشت متابولیت های ثانویه در گیاهان داشته باشد. ترکیب این عامل با تنش بیولوژیکی حاصل از حضور انگل هایی چون دارواش می تواند الگوهای جدید و پیچیده ای در بیان ترکیبات دارویی برگ های گونه های بومی ایجاد کند. با وجود شناخت اولیه از خواص درمانی برگ های انجیلی و ممرز، اطلاعات موجود درباره چگونگی تاثیر همزمان دارواش و گرادیان ارتفاعی بر ترکیب متابولیت های ثانویه، ظرفیت آنتی اکسیدانی و ویژگی های فیزیولوژیکی برگ این گونه ها محدود است. شناخت این روابط نه تنها از منظر اکولوژیکی اهمیت دارد بلکه می تواند در توسعه پایدار منابع جنگلی، کشف ترکیبات دارویی جدید و مدیریت تنوع زیستی در جنگل های هیرکانی نقش آفرین باشد. بنابراین این پژوهش با هدف بررسی اثر انگل گیاهی دارواش و تغییر ارتفاع بر ظرفیت آنتی اکسیدانی و محتوای متابولیت های ثانویه در دو گونه مهم انجیلی و ممرز در جنگل خیرود طراحی شده است. نتایج این مطالعه می تواند اطلاعات ارزشمندی در راستای بهره برداری دارویی، صنعتی، حفاظت ژنتیکی و مدیریت جنگل های بومی ارائه دهد. با توجه به اهمیت اقتصادی، زیست محیطی و دارویی این منابع طبیعی ارزشمند ملی، بررسی تاثیر محیط های مختلف خصوصا متغیرهای ادافیگی و ارتفاع بر کیفیت و کمیت متابولیت های ثانویه در گونه های بومی جنگل های هیرکانی از اهمیت فزاینده ای برخوردار است و می تواند در توسعه مدیریت پایدار و بهره برداری هوشمندانه از این منابع کمک شایانی نماید.

Keywords:

نیمه انگل , متابولیت های ثانویه , گونه اندمیک , فلاونوئید , آنتی اکسیدان