چرا تاب آوری اهمیت دارد؟
چرا تاب آوری اهمیت دارد؟
بررسی جامع انواع تاب آوری در زندگی فردی و اجتماعی
تاب آوری یا resiliency توان انسان و جامعه برای سازگاری، بازیابی و ادامه زندگی معنادار در برابر بحران ها، فشارها و تغییرات اجتناب ناپذیر است.
تاب آوری یا resiliency چیست، چرا اینقدر مهم است و چگونه می دانید که به اندازه کافی تاب آورهستید؟
طبق تعریف انجمن روان شناسی آمریکا تاب آوری هم به فرآیند و هم به نتیجه سازگاری موفقیت آمیز با تجربیات دشوار یا چالش برانگیز زندگی اشاره دارد.
تاب آوری به انعطاف پذیری ذهنی، عاطفی و رفتاری و توانایی سازگاری با خواسته های داخلی و خارجی است،
امیت سود مدیر مدیر مرکز جهانی انعطاف پذیری میگوید: توانایی شما اینست که بتوانید در برابر شرایط سخت و رکود های زندگی مقاومت کنید و پا پس نکشید.
مهم است که توجه داشته باشید که تاب آوری مستلزم مجموعه مهارت هایی است که باید بتوانید روی آن کار کنید و در طول زمان آن را توسعه دهید. ایجاد تاب آوری به زمان، قدرت و کمک افراد اطراف شما نیاز دارد. احتمالا در این مسیر با شکست مواجه خواهید شد. که به رفتارها و مهارت های شخصی (مانند عزت نفس و مهارت های ارتباطی)، و همچنین به عوامل بیرونی (مانند حمایت اجتماعی و منابع در دسترس شما) بستگی دارد
تاب آور بودن به این معنا نیست که افراد استرس، آشفتگی عاطفی و رنج را تجربه نمی کنند. بلکه این عوامل لازمه ی شکل گیری تاب اوری هست.
تاب آوری به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی علوم انسانی، اجتماعی، سلامت و توسعه، در دهه های اخیر جایگاه ویژه ای یافته است. اهمیت تاب آوری از آن جا ناشی می شود که جهان امروز با عدم قطعیت، بحران های پیچیده، تغییرات سریع و فشارهای مزمن همراه است. در چنین شرایطی، دیگر صرف برخورداری از منابع مادی، دانش فنی یا ساختارهای رسمی برای تداوم زندگی فردی و جمعی کافی نیست. آنچه بقای معنادار انسان، خانواده، سازمان و جامعه را تضمین می کند، ظرفیت سازگاری، بازسازی و رشد در دل دشواری هاست؛ ظرفیتی که از آن با عنوان تاب آوری یاد می شود. بررسی اهمیت تاب آوری در انواع مختلف آن، نشان می دهد که این مفهوم نه یک مهارت منفرد، بلکه یک فرآیند چندلایه و سیستمی است.
در سطح فردی، اهمیت تاب آوری به طور مستقیم با سلامت روان، کیفیت زندگی و توان مواجهه با فشارهای روزمره گره خورده است. فرد تاب آور الزاما فردی بدون مشکل یا رنج نیست، بلکه کسی است که می تواند تجربه های دشوار را معنا کند، هیجان های خود را تنظیم نماید و پس از ناکامی یا بحران، به تعادل نسبی بازگردد. اهمیت تاب آوری فردی در این است که از فرسودگی روانی، درماندگی آموخته شده و فروپاشی هویت جلوگیری می کند. در دنیایی که افراد با استرس های شغلی، اقتصادی، خانوادگی و اجتماعی مواجه اند، تاب آوری فردی به عنوان یک سرمایه درونی، نقش حفاظتی ایفا می کند و امکان تداوم رشد شخصی را فراهم می سازد.
تاب آوری روانی، یکی از مهم ترین انواع تاب آوری فردی است که نقش تعیین کننده ای در پیشگیری از اختلالات روانی دارد. افرادی که از تاب آوری روانی بالاتری برخوردارند، در برابر اضطراب، افسردگی و پیامدهای روانی بحران ها آسیب پذیری کمتری نشان می دهند. اهمیت این نوع تاب آوری در نظام های سلامت، به ویژه در جوامعی که دسترسی به خدمات تخصصی محدود است، دوچندان می شود. تقویت تاب آوری روانی می تواند بار نظام درمانی را کاهش داده و کیفیت زیست روانی جامعه را ارتقا دهد.
در کنار آن، تاب آوری هیجانی اهمیت ویژه ای دارد. این نوع تاب آوری به توانایی شناخت، پذیرش و تنظیم هیجان ها اشاره دارد. فردی که از تاب آوری هیجانی برخوردار است، در مواجهه با خشم، ترس، غم یا ناکامی دچار واکنش های افراطی و مخرب نمی شود. اهمیت تاب آوری هیجانی در این است که روابط بین فردی را پایدارتر می کند و از بازتولید تعارض و خشونت جلوگیری به عمل می آورد. بسیاری از بحران های خانوادگی و اجتماعی، نه به دلیل شدت رویداد، بلکه به سبب ضعف در تنظیم هیجان ها تشدید می شوند.
تاب آوری شناختی نیز یکی دیگر از ابعاد مهم تاب آوری است که به شیوه تفسیر فرد از رویدادها مربوط می شود. اهمیت تاب آوری شناختی در این است که افراد تاب آور، رویدادهای منفی را پایان راه تلقی نمی کنند، بلکه آن ها را بخشی از مسیر زندگی می دانند. این نوع تاب آوری به کاهش تفکر فاجعه انگارانه، افزایش انعطاف ذهنی و تقویت امید واقع بینانه کمک می کند. در شرایط بحران های طولانی مدت، مانند بیماری های مزمن یا فشارهای اقتصادی، تاب آوری شناختی نقش اساسی در حفظ انگیزه و معنا دارد.
در سطح خانواده، اهمیت تاب آوری خانوادگی بیش از پیش آشکار می شود. خانواده نخستین نظام اجتماعی است که فرد در آن تجربه امنیت، حمایت و تعلق را می آموزد. خانواده تاب آور، خانواده ای نیست که با مشکل مواجه نمی شود، بلکه خانواده ای است که می تواند در برابر بحران ها انسجام خود را حفظ کرده و کارکردهای اساسی اش را بازسازی کند. اهمیت تاب آوری خانوادگی در این است که از انتقال آسیب ها به نسل بعدی جلوگیری می کند و بستر رشد سالم کودکان را فراهم می سازد.
تاب آوری خانواده نقش تعیین کننده ای در مواجهه با رویدادهایی مانند بیماری، بیکاری، مهاجرت، سوگ و بلایای طبیعی دارد. خانواده هایی که از الگوهای ارتباطی سالم، حمایت متقابل و انعطاف در نقش ها برخوردارند، سریع تر به تعادل بازمی گردند. اهمیت این نوع تاب آوری در سیاست گذاری اجتماعی نیز قابل توجه است، زیرا مداخلات مبتنی بر خانواده می توانند اثرات پایدارتر و عمیق تری نسبت به مداخلات فردمحور داشته باشند.
در سطح اجتماعی، تاب آوری اجتماعی به توان جامعه برای مواجهه با بحران ها، حفظ انسجام و بازسازی ساختارها اشاره دارد. اهمیت تاب آوری اجتماعی در عصر بحران های پیچیده، از جمله پاندمی ها، تغییرات اقلیمی و نابرابری های اجتماعی، بسیار حیاتی است. جامعه تاب آور می تواند منابع خود را بسیج کند، اعتماد اجتماعی را حفظ نماید و از فروپاشی نظم اجتماعی جلوگیری کند. بدون تاب آوری اجتماعی، حتی پیشرفته ترین زیرساخت ها نیز در برابر بحران ها ناکارآمد خواهند بود.
تاب آوری اجتماعی به شدت به سرمایه اجتماعی، مشارکت شهروندی و احساس تعلق جمعی وابسته است. اهمیت این نوع تاب آوری در این است که افراد را از انزوا خارج کرده و به کنشگران فعال تبدیل می کند. در جوامعی که اعتماد اجتماعی پایین است، بحران ها به سرعت به بی ثباتی گسترده تبدیل می شوند. بنابراین، تقویت تاب آوری اجتماعی نه تنها یک ضرورت انسانی، بلکه یک ضرورت توسعه ای است.
تاب آوری سازمانی نیز از انواع مهم تاب آوری است که نقش کلیدی در پایداری نهادها و کسب وکارها دارد. سازمان های تاب آور قادرند در برابر شوک های اقتصادی، تغییرات بازار و بحران های درون سازمانی، عملکرد خود را حفظ یا بازیابی کنند. اهمیت تاب آوری سازمانی در این است که از فروپاشی منابع انسانی، کاهش بهره وری و بی ثباتی شغلی جلوگیری می کند. در دنیای رقابتی امروز، سازمان هایی که تاب آوری را در فرهنگ خود نهادینه کرده اند، شانس بقای بیشتری دارند.
در حوزه آموزش، اهمیت تاب آوری آموزشی به طور فزاینده ای مورد توجه قرار گرفته است. دانش آموزان و دانشجویان تاب آور، در برابر فشارهای تحصیلی، شکست های آموزشی و تغییرات ساختاری نظام آموزش، سازگاری بیشتری نشان می دهند. تاب آوری آموزشی به کاهش ترک تحصیل، افزایش انگیزه یادگیری و ارتقای سلامت روان فراگیران کمک می کند. نظام آموزشی بدون توجه به تاب آوری، تنها به انتقال دانش بسنده می کند و از پرورش انسان های توانمند برای زندگی واقعی بازمی ماند.
در حوزه سلامت، تاب آوری جسمی و زیستی اهمیت خاصی دارد. این نوع تاب آوری به توان بدن برای بازیابی پس از بیماری، آسیب یا فشارهای مزمن اشاره دارد. اهمیت تاب آوری جسمی در پیشگیری، توان بخشی و ارتقای کیفیت زندگی بیماران بسیار قابل توجه است. پژوهش ها زیستی اهمیت خاصی دارد. این نوع تاب آوری به توان بدن برای بازیابی پس از بیماری، آسیب یا فشارهای مزمن اشاره دارد. اهمیت تاب آوری جسمی در پیشگیری، توان بخشی و ارتقای کیفیت زندگی بیماران بسیار قابل توجه است. پژوهش ها نشان می دهند افرادی که از تاب آوری روانی و اجتماعی بالاتری برخوردارند، فرآیند بهبودی جسمی بهتری را نیز تجربه می کنند. این امر نشان دهنده پیوند عمیق میان انواع تاب آوری است.
تاب آوری فرهنگی نیز از دیگر انواع مهم تاب آوری به شمار می رود. فرهنگ تاب آور می تواند هویت جمعی را در برابر تهدیدهای بیرونی و درونی حفظ کند. اهمیت تاب آوری فرهنگی در جوامعی که با جهانی شدن، مهاجرت و تغییرات سریع ارزشی مواجه اند، بسیار پررنگ است. فرهنگ تاب آور نه در انجماد سنت ها، بلکه در بازتفسیر خلاق آن ها معنا می یابد و امکان تداوم هویت را فراهم می کند.
بعبارت دیگر اهمیت تاب آوری را باید در پیوند میان انواع مختلف آن جست وجو کرد. تاب آوری فردی بدون تاب ارزشی مواجه اند، بسیار پررنگ است. فرهنگ تاب آور نه در انجماد سنت ها، بلکه در بازتفسیر خلاق آن ها معنا می یابد و امکان تداوم هویت را فراهم می کند.
اهمیت تاب آوری را باید در پیوند میان انواع مختلف آن جست وجو کرد. تاب آوری فردی بدون تاب آوری خانوادگی شکننده است، تاب آوری اجتماعی بدون تاب آوری فردی ناپایدار است و تاب آوری سازمانی بدون تاب آوری انسانی دوام نخواهد داشت. تاب آوری یک شبکه به هم پیوسته از ظرفیت هاست که در سطوح مختلف زندگی عمل می کند. توجه به انواع تاب آوری، ما را از نگاه های ساده انگارانه دور کرده و به سمت رویکردی جامع و پایدار هدایت می کند.
در جمع بندی می توان گفت اهمیت تاب آوری در این است که امکان زیستن در جهانی ناپایدار را فراهم می کند، بدون آن که انسان ناچار به انکار رنج یا تسلیم در برابر بحران شود. تاب آوری نه وعده زندگی بدون مشکل، بلکه توان معنا دادن، سازگار شدن و ادامه دادن است. درک عمیق انواع تاب آوری و سرمایه گذاری بر آن ها، یکی از اساسی ترین پیش نیازهای توسعه انسانی، سلامت اجتماعی و پایداری آینده به شمار می رود.
