مدیریت زنجیره تامین (SCM) چیست؟

زنجیره تامین به عنوان یک شبکه، ارتباط بین یک سازمان، تامین کنندگان محصولات و توزیع کنندگان یک محصول خاص به خریدار را ایجاد می کند. این شبکه شامل فعالیت ها، افراد، موجودیت ها، اطلاعات و منابع مختلف است. شرکت ها عموما با هدف کاهش هزینه ها و باقی ماندن در رقابت، زنجیره تامین را گسترش می دهند.

مدیریت زنجیره تامین یا به اختصارSCM، فرآیند کنترل و نظارت بر روند ساخت و فروش کالاهای تجاری از تامین مواد و ساخت کالا تا توزیع و فروش آن ها را شامل می شود. هر شرکتی که می خواهد در مقابل رقبا موفق عمل کند، باید به مدیریت زنجیره تامین اهمیت دهد.

برای تولید یک محصول خاص و ارائه یک خدمت مشخص توسط یک سازمان، باید یک فرایند مشخص طی شود. این مسیر، که به زنجیره تامین یا Supply Chain معروف است، شامل تامین مواد اولیه از تامین کنندگان، تولید کالا، تحویل به مشتری و خدمات پس از فروش می شود. همچنین، همه فرایندهایی که به تسهیل یا بهبود این زنجیره کمک می کنند، به عنوان مدیریت زنجیره تامین یا SCM شناخته می شوند.

مدیریت زنجیره تامین با ساده تر کردن فعالیت های مربوط به تامین کالا و افزایش رضایت مشتری، روشی برای افزایش مزیت های رقابتی برای کسب و کارها محسوب می شود. این مدیریت به زبان ساده، یک شبکه از افراد، کسب و کارها، منابع، تکنولوژی و دانش تخصصی است که به صورت منسجم در جهت تولید، توزیع و فروش محصولات همکاری می کنند.

ساختار زنجیره تامین معمولا با تامین مواد اولیه از تولیدکنندگان آغاز می شود و با عرضه محصول نهایی در خرده فروشی ها به مشتریان به اتمام می رسد. هر بخش از این زنجیره، هزینه های خاص خود را برای کسب و کارها به همراه دارد. بنابراین، توجه به بهینه سازی زنجیره تامین باعث کاهش اتلاف منابع و هزینه های اضافی می شود.

زنجیره تامین زمانی آغاز به کار می کند که یک تولیدکننده، سفارشی را از مشتری دریافت می کند. بنابراین، کارکردهای اصلی آن شامل توسعه محصول، بازاریابی، فروش، عملیات تولید، شبکه های توزیع، امور مالی و خدمات مشتری است. نهادهایی که در این زنجیره دخیل هستند شامل تولیدکنندگان، فروشندگان، انبارها، شرکت های حمل ونقل، مراکز توزیع و پخش مویرگی و خرده فروشان هستند.

چرا مدیریت زنجیره تامین مهم است؟

یک زنجیره تامین کارآمد و بهینه می تواند با مدیریت صحیح، هزینه ها را کاهش بدهد و چرخه تولید را سریع تر کند. بدونSCM مناسب، شرکت ها ممکن است با خطر کاهش مشتریان و از دست دادن قدرت رقابتی در صنایع مربوطه مواجه شوند. زنجیره های تامین کارآمد با فرآیند بازگشت موثر (که منجر به افزایش نرخ بازگشت مشتری به 71 درصد می شود) کار می کنند.

مدیریت زنجیره تامین، نه تنها فرآیندها را بهبود می بخشد بلکه برای کاهش خطرات و اطمینان از صحت عملکرد تمام مراحل اهمیت دارد. این عملیات شامل مراحل مختلفی از تولید و مدیریت انبارها تا حمل و نقل، مدیریت موجودی و ثبت سفارش ها می شود. در هر مرحله از این فرآیند، خطرات و احتمالات زیادی وجود دارد که می تواند منجر به از بین رفتن کل سفارش مشتری شود. بهینه سازی زمان بندی حمل و نقل، کاهش تاخیر، بهبود مدت زمان نگهداری کالا و بهبود فرآیند ارسال سفارش از جمله اقداماتی هستند که می توانند تاثیر چشمگیری بر عملکرد سازمان داشته باشند. بنابراین، بدون وجود یک فرآیند بهینه سازی شده، زنجیره تامین ممکن است از ابتدا به مشکل برخورده و عملکرد کسب وکار را تحت تاثیر قرار دهد.

اجزای اصلیSCM

اجزای اصلی یک زنجیره تامین و در نهایت نحوه مدیریت آن :

• برنامه ریزی: شرکت ها برای تامین تقاضای مشتری، باید به برنامه ریزی و مدیریت منابع لازم بپردازند. علاوه بر این، باید زنجیره تامین خود را به گونه ای طراحی کنند که موثر و کارآمد باشد و بتواند اهداف شرکت را برآورده کند.
• انتخاب منابع: شرکت ها برای تهیه کالا و خدمات مورد نیاز برای تولید محصول، باید تامین کنندگان مناسب را انتخاب کنند. سپس، مدیران زنجیره تامین از فرآیندهای مختلفی برای نظارت و مدیریت این روابط استفاده می کنند که شامل سفارش، دریافت، مدیریت موجودی و تایید پرداخت ها می شود.
• تولید: مدیران زنجیره تامین فعالیت های لازم برای پذیرش مواد اولیه، تولید محصول، آزمایش کیفیت، بسته بندی، حمل و نقل بسته و برنامه تحویل را هماهنگ می کنند. در این بخش، کیفیت، میزان تولید و بهره وری کارگران نیز اندازه گیری می شود تا مطمئن شوند محصولات مطابق با استانداردهای موجود تولید می شوند.
• تحویل: در این مرحله، مدیران زنجیره تامین فعالیت های لازم برای حمل و نقل محصول، آزمایش کیفیت بسته بندی و برنامه تحویل را هماهنگ می کنند. همچنین، کیفیت، میزان تولید و بهره وری کارگران در این مرحله هم اندازه گیری می شود.
• پشتیبانی و پاسخگویی: مدیران زنجیره تامین فعالیت های لازم برای پشتیبانی مواد اولیه، تولید محصول، آزمایش کیفیت، بسته بندی، حمل و نقل بسته و برنامه تحویل را هماهنگ می کنند. این بخش همچنین شامل پاسخگویی به نیازها و مشکلات مشتریان است.
• ارزیابی: در این مرحله، مدیران زنجیره تامین فعالیت های لازم برای ارزیابی عملکرد فرآیندهای مختلف را هماهنگ می کنند. این ارزیابی شامل کیفیت، میزان تولید و بهره وری کارگران نیز است.

علاوه بر مراحل ذکر شده با توجه به نوع فرآیند ممکن است مراحل دیگری نیز اضافه شود. برای مثال ممکن است یک وسیله سفارش داده شده، نیاز به مونتاژ داشته باشد.

نقش ها و مشاغل موثر در زنجیره تامین

نقش های فعال در یک زنجیره تامین باید بررسی شود، چرا که بخشی از SCM، کنترل و مدیریت همین نقش ها است.

• مدیر ارشد تدارکات (CPO): یک نقش اجرایی در زنجیره تامین است که بر تامین منابع، تهیه و مدیریت زنجیره تامین برای یک کسب و کار متمرکز است. CPOبر کنترل هزینه ها تمرکز دارد و اطمینان حاصل می کند که هزینه ها تحت کنترل باقی می مانند. او همواره به دنبال راه هایی برای کاهش هزینه ها است. همچنین مسئول اطمینان از این مورد است که مراحل خرید شرکت با دستورالعمل های داخلی و خارجی مطابقت داشته باشد؛ این مورد شامل قوانین دولتی و قوانین داخلی شرکت می شود.
• مدیر ارشد لجستیک (CLO): مسئولیت مدیر ارشد لجستیک، مدیریت انتقال کالاها یا خدماتی است که یک شرکت ارائه می دهد. او اطمینان حاصل می کند که محصولات مورد نیاز، در زمان مشخص و با دقت جابه جا می شوند. مواردی مانند کمبود راننده های کامیون و تعیین تعرفه ها در زمان های خاص، از چالش های مدیر ارشد لجستیک است.
• مدیر زنجیره تامین: یک مدیر زنجیره تامین نقشی کلیدی در تولید محصول، مدیریت موجودی کالا، صادرات محصولات به بازارهای خارج از کشور و همکاری با شرکای خارجی و تامین کنندگان دارد. او تامین کنندگان را ارزیابی و با فروشندگان در مورد قرارداد مذاکره می کند. مدیران زنجیره تامین اغلب به عنوان مدیران عملیاتی تلقی می شوند و رویکردی عمل گرایانه دارند. تدوین سیاست ها، کنترل امور روزمره و گردش کار و نظارت بر روند کلی کارگران، مسئولیت اصلی مدیران عملیاتی است.
• 
  

مزایای مدیریت زنجیره تامین

پس از آشنایی با مفهومSCM، که این نوع از مدیریت، نقش بسیار مهمی در کارایی شرکت ها دارد، برخی از مزایای SCM :

• استراتژی بهتر: زمانی که شرکت ها به طور متمرکز بر زنجیره تامین و به ویژه تطبیق آن با فرآیندهای موجود و تکنولوژی، برای سرمایه گذاری های جدید می پردازند، آمادگی بهتری برای رقابت در بازار دارند. همچنین، هماهنگی بین فرایندهای اصلی مانند تکنولوژی، فرآیندها و کارکنان فعال در زنجیره تامین، برای دست یابی به موفقیت در کسب وکار اساسی است.
• تاکید بر طراحی شبکه: SCM با استفاده از مدل های استراتژیک، طراحی دقیق شبکه های زنجیره تامین را تقویت می کند. این تاکید بر طراحی، عملکرد کسب وکار را بهبود می بخشد و با استفاده از تکنولوژی، فرایندها را متمرکز می سازد که بخشی حیاتی از زیرساخت های زنجیره تامین معاصر محسوب می شود.
• بهبود خدمات مشتری: هدف اصلی زنجیره تامین، ارائه محصولات با کیفیت و سریع به مشتریان است تا رضایت آن ها را جلب کند. این کار سرعت تحویل محصولات را افزایش می دهد و مشتریان را راضی تر می کند که در نهایت به عملکرد بهتر کسب وکار کمک می کند.
• کاهش هزینه ها: زنجیره تامین موثر به کاهش کلی هزینه ها و افزایش کارایی کمک می کند.
• عملکرد بهتر تامین کنندگان: زنجیره های تامین روی روابط فروشندگان، تامین کنندگان و… تکیه دارند. مدیری که روابط موثرتری با تامین کنندگان دارد، عملکرد بهتری را برای شرکت به همراه می آورد. همچنین مزایایی را برای تامین کنندگان و شرکت ها فراهم می کند.
• 
  

مدیریت زنجیره تامین چگونه عمل می کند؟

پس از آشنایی با مفهوم زنجیره تامین و ارزشیابی اهمیت مدیریت آن، متوجه می شویم که مسئولیت اصلیSCM، درک نیازهای مشتری و تطبیق برنامه ها بر اساس این نیازها است. این مسئولیت، همه جوانب تولید و توزیع را از تامین مواد اولیه تا تحویل محصول نهایی به مشتری به هم پیوند می دهد.

SCM نه تنها موجودی داخلی را کنترل می کند، بلکه با موجودی فروشندگان هم هماهنگ است تا با فروش های گذشته و آینده هماهنگ شود و نیازهای عرضه را تعیین کند.

مدیریت زنجیره تامین برای دستیابی به اهداف تولید و فروش، گام های زیر را طی می کند:

• تطابق برنامه ها با نیازها و خواسته های مشتری: این گام شامل ارزیابی عواملی مانند فروش و موجودی کالا برای بهبود پتانسیل رشد و استفاده از منابع است، چرا که ممکن است مدیران، به منظور صرفه جویی در هزینه و منابع، هدف هایی را برای افزایش فروش یا کاهش موجودی کالا تعیین کنند.
• تعیین لجستیک: لجستیک شامل استفاده از مکان های کلیدی برای قرار دادن محصولات تا زمان توزیع از طریق شبکه های محلی و کوچک تر است. مدیران زنجیره تامین برای تجزیه و تحلیل ترندها یا تغییرات فصلی و تاثیر آن ها بر توزیع، داده ها را جمع آوری می کنند و در راستای حداکثرسازی میزان توزیع، برنامه ریزی می کنند.
• تجزیه و تحلیل داده ها برای پشتیبانی از فرایند تصمیم گیری و درک نیاز مشتری: جمع آوری اطلاعات به شناسایی زمینه های کمبود کمک می کند و روش های افزایش ارزش را هم برای شرکت و هم برای مشتری بهبود می بخشد. داده ها اطلاعات ارزشمندی را در مورد تقاضای مشتری فراهم می کنند تا مدیران بتوانند استراتژی های مقرون به صرفه ای را ایجاد کنند؛ بدون اینکه کیفیت محصول یا رضایت مشتری را نادیده بگیرند.

اصول مدیریت زنجیره تامین

همان طور که اشاره شد ، SCM برای کسب وکارها اهمیت زیادی دارد، چرا که اگر شرکت ها در طول این فرآیند با چالش های غیرمنتظره ای روبه رو شوند، ممکن است با شکست مواجه شوند. این موقعیت اثرات جبران ناپذیری روی مشتریان و تولیدکنندگان دارد. بنابراین، برای مقابله با بحران ها و کاهش ریسک ها، اصول مدیریت زنجیره تامین را باید مدنظر قرار داد. در ادامه به 7 مورد از این اصول می پردازیم:

• نظارت مداوم بر موجودی

مدیریت زنجیره تامین یعنی بتوانید یک سیستم راه اندازی کنید که به شما امکان دهد به طور لحظه ای به سراسر زنجیره تامین و شبکه توزیع، از تامین کنندگان تا مشتریان، دسترسی داشته باشید. کارکنان خود را آموزش دهید و آن ها با اهمیت این کار آشنا کنید. همچین هر تراکنش باید به موقع ثبت و سود و زیان آن نیز محاسبه شود.

• مدیریت عرضه و تقاضا

هر فروشگاه، مقدار مورد نیازی از محصولات را بر اساس پیش بینی های خود تهیه و در انبار ذخیره می کند. برنامه ریزی بر اساس این اطلاعات صورت می گیرد و تحویل های متعدد اما در حجم کوچک در نظر گرفته می شود.

• سرعت و دقت سیستم

استفاده از نرم افزارهای به روز و موثرتر، به شناسایی سریع تر مشکلات فرایند کمک می کند.

• تجزیه و تحلیل داده ها

تحلیل داده ها باید به صورت لحظه ای انجام شود تا محصولات بر اساس نوسانات فروش بهینه سازی شوند.

• بهبود مدل های پیش بینی

داده های ورودی به سیستمSCM باید به روز و دقیق باشند تا موفقیت کسب و کار و همچنین نقاط خطر، قابل پیش بینی باشند.

• گسترش دامنه تامین کنندگان

به تامین کنندگان اصلی وفادار باشید اما در عین حال، تامین کنندگان دیگری را هم در دسترس داشته باشید و تلاش کنید بازار خود را گسترش دهید.

• بهبود شبکه ها و کانال های توزیع

از سیستم های پیشرفته بهره بگیرید و موفقیت بلندمدت خود را تضمین کنید.سازمان هایی که به مدیریت زنجیره تامین توجه می کنند، می توانند سود خود را بالاتر ببرند و در رفع نیازهای مشتریان شان بهتر عمل کنند. به همین دلیل پیشنهاد می شود که تمام سازمان ها، به خصوص سازمان های تولیدی، با این نوع از مدیریت و مزایای آن آشنایی داشته باشند و آن را به شکل گسترده به کار بگیرند.

منبع: سمانه عزیزی سایت چارگون www.chargoon.com