طرح « هسته پژوهشی مسئله محور پژوهشگاه معلم آموزش و پرورش: از ایده تا عمل »

بیان مسئله و ضرورت اجرا

پژوهش هایی که در باب آموزش در کشور ما صورت می­پذیرد، اغلب به سمت موضوعات کلیشه ای سوق پیدا می کنند که نه تنها گرهی از مشکلات واقعی نظام آموزش و پرورش باز نمی کنند، بلکه به نوعی باعث اتلاف سرمایه های علمی و انسانی نیز شده اند. این در حالی است که میدان آموزش و پرورش روزانه با صدها مسئله عینی و ملموس دست به گریبان است؛ مسائلی که معلمان، مدیران، دانش آموزان و والدین با آن­ها درگیرند اما فرصت تبدیل شدن به یک پرسش پژوهشی دقیق را پیدا نمی کنند. علت اصلی این شکاف را می توان در نبود یک پل ارتباطی نظام مند میان پژوهشگران و میدان آموزش جستجو کرد. از یک سو، پژوهشگران دانشگاهی و دانشجویان علاقه مند به پژوهش های کاربردی به مسائل واقعی دسترسی ندارند و از سوی دیگر، کارشناسان و متخصصان شاغل در ادارات که با این مسائل آشنا هستند، فرصت یا بستر لازم برای طراحی پژوهش بر اساس آن­ها را در اختیار ندارند. در نتیجه، انبوهی از ظرفیت های علمی بدون استفاده می ماند و مسائل آموزشی نیز به قوت خود باقی است.

اما همین وضعیت، یک فرصت طلایی را نیز پیش رو قرار داده است. در بدنه سازمان آموزش و پرورش، نیروهای متخصص و تحصیل کرده ای حضور دارند که هم به مسائل میدان اشراف دارند و هم توانایی تحلیل و مسئله پردازی علمی را دارند. در بیرون از اداره نیز پژوهشگران، دانشجویان و اساتید بسیاری هستند که انگیزه انجام پژوهش های اثرگذار و مسئله محور را دارند، تنها اگر مسائل واقعی و اولویت دار را در دسترس داشته باشند. راهکار این معضل، ایجاد یک «هسته پژوهشی تسهیل­گر» در دل پژوهشگاه معلم است. این هسته نه یک مرکز پژوهشی پرهزینه و بروکراتیک، بلکه یک تیم چابک و ماموریت گراست که وظیفه اصلی آن «پل زنی» میان مسئله و پژوهشگر است. کار این هسته، شناسایی مسائل واقعی آموزش و پرورش، تبدیل آنها به سوالات پژوهشی دقیق و جذاب، انتشار عمومی این سوالات در میان جامعه علمی، و در نهایت، بهره گیری از نتایج پژوهش ها برای حل مسائل اجرایی خواهد بود. همه این فرآیند با کمترین هزینه و با استفاده از ظرفیت نیروهای موجود در اداره انجام می شود؛ چیزی که می تواند نام این پژوهشگاه را به عنوان یک الگوی نوین در مدیریت پژوهش های آموزشی کشور مطرح کند.

چشم­انداز و ماموریت

چشم انداز ما ایجاد یک زیست بوم پژوهشی باز و رایگان است که در آن حل مسائل آموزش وپرورش از یک فعالیت موردی و مقطعی، به یک جنبش علمی فراگیر تبدیل شود. جنبشی که در آن پژوهشگر، معلم، کارشناس و دانشجو همگی در یک جریان زنده و پویا برای بهبود میدان آموزش مشارکت می کنند و نتیجه این مشارکت، نه در قالب گزارش های بایگانی شده، که در میدان عمل و در مدارس دیده می شود. برای تحقق این چشم انداز، هسته پژوهشی ماموریت دارد مسائل واقعی و اولویت دار نظام آموزش وپرورش را از بطن مدرسه، کلاس درس و تعامل معلم و دانش آموز بیرون بکشد. این مسائل باید از دل جلسات هم اندیشی با معلمان، تحلیل اسناد میدانی و رصد مستمر چالش های روز استخراج شوند؛ نه از تکرار صرف موضوعات تکراری پژوهش های پیشین. پس از شناسایی، وظیفه اصلی هسته تبدیل این مسائل خام به سوالات پژوهشی دقیق، شفاف و جذاب است. سوالاتی که هم از منظر روش شناسی، قابلیت تحقیق داشته باشند و هم انگیزه پژوهشگر را برای ورود به میدان برانگیزند. یک مسئله خوب اگر در قالب سوالی درست طراحی نشود، هرگز به پاسخ نمی رسد؛ و این، دقیقا همان گمشده ای است که هسته قرار است آن را به پژوهشگران هدیه دهد.

در گام بعدی، این سوالات پژوهشی به صورت آزاد و رایگان در اختیار همه پژوهشگران علاقه مند قرار می گیرد. هیچ انحصاری در کار نیست؛ هر پژوهشگر داخل یا خارج از سازمان می تواند یکی از سوالات را انتخاب کرده و پژوهش خود را آغاز کند. هسته نه تملک کننده مسئله، که تسهیلگر و منتشرکننده آن است. اما کار هسته به انتشار سوالات ختم نمی شود. تیم هسته در تمام مسیر پژوهش، حمایت فکری و مشاوره علمی رایگان را به پژوهشگران ارائه می دهد. این حمایت می تواند در قالب معرفی منابع، نقد طرح پیشنهادی، یا کمک به طراحی ابزار پژوهش باشد. همه اینها بدون آنکه حتی یک ریال بودجه از اداره جابجا شود، صرفا با اتکا به دانش و تجربه اعضای هسته انجام می شود. و نهایتا، ماموریت هسته زمانی کامل می شود که نتایج پژوهش های انجام شده، به راهکارهای اجرایی و سیاست های قابل اصلاح در اداره تبدیل شوند. هر پژوهش باید بتواند حداقل یک گره کوچک از میدان عمل باز کند؛ و هسته، پل ارتباطی میان آن نتیجه و واحدهای اجرایی خواهد بود. بدین ترتیب، چرخه «مسئله تا راهکار» برای اولین بار در یک زیست بوم پژوهشی باز، کامل می شود.

ساختار و ترکیب هسته

ساختار هسته پژوهشی پیشنهادی، متشکل از سه نفر از تحصیل کردگان متعهد و متخصص در حوزه علوم انسانی و آموزشی خواهد بود که همگی از میان معلمان منطقه انتخاب می شوند. مدیر این هسته توسط رئیس محترم پژوهشگاه منصوب می گردد و مسئولیت تعیین و برگزاری منظم جلسات را بر عهده دارد؛ این جلسات می توانند در فواصل زمانی معین و مشخص برگزار شوند و در صورت نیاز و بنا به درخواست پژوهشگران یا واحدهای اجرایی اداره، امکان برگزاری جلسات فوق العاده نیز پیش بینی شده است. دو عضو دیگر هسته نیز توسط مدیر هسته و با تایید رئیس پژوهشگاه از میان همکاران علاقه مند و متخصص انتخاب خواهند شد. این ترکیب سه نفره ضمن برخورداری از چابکی و کارآمدی لازم، از انعطاف کافی برای بهره گیری از مشاوران تخصصی در حوزه های مختلف نیز برخوردار خواهد بود؛ بدون آنکه نیاز به تشکیلات گسترده یا منابع مالی جدید احساس شود.

فرآیند و چرخه فعالیت (گام به گام)

گام اول: مسئله یابی: فرآیند مسئله یابی در هسته پژوهشی از سه مسیر موازی و مکمل دنبال می شود. نخست، برگزاری جلسات میدانی و گفتگوهای هدفمند با معلمان، مدیران مدارس، کارشناسان آموزشی و والدین دانش آموزان؛ چراکه هیچ کس به اندازه این کنشگران میدانی، مسائل واقعی آموزش را از نزدیک لمس نکرده است. دوم، تحلیل و واکاوی اسناد بالادستی مانند سند تحول بنیادین، نقشه جامع علمی کشور، و نیز گزارش های ارزیابی داخلی و خارجی که می تواند شکاف میان وضع موجود و مطلوب را آشکار سازد. سوم، رصد مستمر مسائل روز آموزش وپرورش در رسانه ها، شبکه های اجتماعی و فضای عمومی جامعه؛ جایی که بسیاری از دغدغه های فراموش شده یا مغفول مانده، پیش از آنکه به زبان کارشناسی درآیند، در افکار عمومی بازتاب می یابند. ترکیب این سه ساحت میدانی، اسنادی و رسانه ای، تصویری واقع بینانه و چندبعدی از اولویت های پژوهشی آموزش وپرورش ارائه می دهد.

گام دوم: مسئله پردازی و تدوین سوالات: گام دوم که از حساسترین مراحل کار هسته پژوهشی به شمار میرود، «مسئله پردازی و تدوین سوالات» است. در این مرحله، مسائل خام و پراکنده ای که از دل میدان آموزش، اسناد بالادستی و رسانه ها جمع آوری شده­اند، باید به زبان پژوهش ترجمه شوند. نخستین اقدام در این مسیر، تبدیل هر مسئله به یک «بیانیه مسئله» منسجم و روشن است؛ متنی که ضمن تشریح ابعاد مسئله، ریشه ها و پیامدهای آن را نیز به اختصار تبیین می کند و مرزهای مسئله را از سایر پدیده های مشابه متمایز می سازد. پس از آن، اعضای هسته با همکاری مشاوران تخصصی، بر اساس هر بیانیه مسئله، سوالات پژوهشی دقیق، عمیق و قابل تحقیقی طراحی می کنند؛ سوالاتی که قابلیت تبدیل شدن به پروپوزال پژوهشی را داشته باشند و پژوهشگر بتواند در چارچوب روش های علمی به آنها پاسخ دهد. در نهایت، همه سوالات تولیدشده بر اساس حوزه های تخصصی آموزش وپرورش دسته بندی می شوند: آموزش ابتدایی، آموزش متوسطه، فنی وحرفه ای، عدالت آموزشی، تربیت معلم، آسیب های اجتماعی، مدیریت آموزشی، فناوری در آموزش و سایر حوزه های اولویت دار. این دسته بندی نظام مند هم به پژوهشگران برای انتخاب موضوع متناسب با تخصصشان کمک می کند و هم نقشه راهی شفاف از شکاف های پژوهشی نظام آموزشی پیش روی مدیران و سیاست گذاران قرار می دهد.

گام سوم: انتشار و فراخوان: گام سوم به «انتشار و فراخوان» اختصاص دارد؛ جایی که هسته پژوهشی از فضای درونسازمانی خارج شده و جامعه علمی را به مشارکت فرامی خواند. در این مرحله، بانک سوالات پژوهشی تدوین شده که حاصل هفته ها مسئله یابی و مسئله پردازی نظام مند است، در وبسایت رسمی اداره منتشر می شود و همزمان از طریق شبکه های علمی معتبر، کانال های تخصصی و گروه های دانشگاهی در سراسر کشور بازنشر می گردد. این انتشار عمومی، بدون هیچگونه محدودیت یا تشریفات اداری دست وپاگیر صورت می گیرد تا حداکثر دسترسی برای همه پژوهشگران علاقه مند فراهم شود. در ادامه، هسته طی یک فراخوان سراسری از دانشجویان تحصیلات تکمیلی، اساتید دانشگاه، پژوهشگران مستقل و حتی معلمان پژوهشگر دعوت می کند تا یک یا چند سوال از این بانک را برای پژوهش خود انتخاب کنند. تاکید اصلی این فراخوان بر «مشارکت آزاد و داوطلبانه» است؛ به این معنا که هیچ قرارداد مالی یا تعهد استخدامی میان پژوهشگران و اداره منعقد نمی شود و انگیزه اصلی مشارکت کنندگان، علاقه به حل مسائل واقعی نظام آموزشی، تولید دانش کاربردی و بهره مندی از پشتیبانی علمی یک نهاد معتبر خواهد بود. این مدل مشارکت، ضمن حفظ استقلال پژوهشگر، امکان همکاری گسترده و کم هزینه با هزاران پژوهشگر مشتاق را در سراسر کشور فراهم می کند.

گام چهارم: پشتیبانی و مشاوره: گام چهارم به «پشتیبانی و مشاوره» اختصاص دارد؛ جایی که هسته پژوهشی نقش تسهیل­گری خود را در همراهی با پژوهشگران ایفا می کند. هنگامی که پژوهشگری یکی از سوالات بانک را برای کار خود انتخاب می کند، هسته در تمام مراحل طراحی پژوهش در کنار او خواهد بود و مشاوره های کاملا رایگان علمی و روش شناختی ارائه می دهد. این مشاوره می تواند از کمک به نگارش پروپوزال و تدوین چارچوب نظری گرفته تا انتخاب روش تحقیق مناسب، طراحی ابزارهای گردآوری داده و اعتباریابی یافته ها را شامل شود. افزون بر این، هسته با بهره گیری از منابع علمی در دسترس، پیشینه تحقیقاتی مرتبط با هر مسئله را به پژوهشگران معرفی می کند و آنها را از جستجوی پراکنده و زمان بر در میان انبوه مقالات بی ربط بی نیاز می سازد. همچنین در صورتی که پژوهشگر تمایل داشته باشد، هسته می تواند به صورت اختیاری و با توافق دوجانبه، فرآیند پژوهش را در مراحل مختلف پیگیری کند و بازخوردهای میانی ارائه دهد؛ بی آنکه کوچکترین دخالتی در استقلال فکری پژوهشگر یا محتوای نهایی کار او صورت گیرد. تمام این حمایت ها با این باور طراحی شده که بهترین پژوهش ها زمانی متولد می شوند که پژوهشگر بداند در مسیر دشوار تحقیق، پشتیبانی آگاهانه و دلسوزی در کنار او ایستاده است.

گام پنجم: ارزیابی و بهره­برداری: گام پنجم و نهایی، مرحله «ارزیابی و بهره برداری» است؛ جایی که پژوهش از دایره تولید دانش صرف خارج شده و به چرخه حل مسئله باز می گردد. در این مرحله، هسته پژوهشی نتایج پژوهش های انجام شده را گردآوری و با تمرکز ویژه بر معیار «کاربردی بودن» داوری می کند؛ بدین معنا که میزان قابلیت اجرایی یافته ها، انطباق آنها با بستر واقعی آموزش وپرورش و ظرفیت تبدیل شدن به راهکار عملی، مهمترین ملاک ارزیابی خواهد بود. سپس اعضای هسته با همکاری پژوهشگر، یافته های پژوهشی را به زبان راهکارهای اجرایی مشخص، شفاف و گام به گام ترجمه می کنند؛ راهکارهایی که واحدهای مختلف اداره بتوانند آن­ها را مستقیما در فرآیندهای جاری، سیاست گذاری ها یا برنامه های سالانه خود به کار گیرند. این راهکارها در قالب گزارش های کوتاه، کاربرگ های اجرایی یا جلسات هم­اندیشی به واحدهای ذی ربط در اداره بازخورد داده می شود و هسته پیگیر میزان تاثیرگذاری آن­ها در اصلاح فرآیندها خواهد بود. در نهایت، برجسته ترین و موفق ترین پژوهش هایی که به راهکارهای عملی منجر شده اند، به عنوان «الگوی موفق پژوهش مسئله محور» مستندسازی و منتشر می شوند تا ضمن معرفی ظرفیت هسته پژوهشی، مسیر را برای پژوهشگران بعدی هموارتر سازند. بدین ترتیب، چرخه «از مسئله تا راهکار» برای نخستین بار در یک زیست بوم پژوهشی باز و کم هزینه، تکمیل می شود.

مزایا و دستاوردها (برای مدیر و اداره)

برای مدیر پژوهشگاه: هسته پژوهشی مسئله­محور، فرصتی کم­نظیر برای مدیر پژوهشگاه فراهم می­آورد تا از مدیریت جاری و روزمره فراتر رود و نقش خود را به عنوان پیشگام یک الگوی نوین مدیریت پژوهشی در کشور تثبیت کند. این طرح، مدیر را در کانون یک تحول علمی و اجرایی قرار می­دهد که نه بر اساس وعده­های پرهزینه و دست­نیافتنی، بلکه بر پایه بهره­گیری هوشمندانه از ظرفیت­های موجود طراحی شده است. ثبت چنین تجربه موفقی در کارنامه مدیریتی، نه تنها نشان­دهنده قدرت تشخیص مسئله و خلاقیت در حل آن خواهد بود، بلکه به مثابه سندی ماندگار از توانایی ایجاد تغییر واقعی در نظام اداری و پژوهشی کشور به شمار می­رود. فراتر از این، پذیرش و اجرای این طرح، جایگاه پژوهشگاه را از یک نهاد عمدتا اداری به «مرجع ملی حل مسئله در آموزش­وپرورش» ارتقا می­بخشد؛ جایی که دانشگاهیان، معلمان و سیاستگذاران به آن به چشم اتاق فکر میدانی و منبع موثق مسائل واقعی می­نگرند. اینچنین است که یک تصمیم هوشمندانه مدیریتی میتواند نام یک پژوهشگاه و مدیر آن را برای سال­ها با جنبشی علمی و اثرگذار گره بزند.

برای اداره: هسته پژوهشی مسئلهمحور، یک راهبرد هوشمندانه برای تامین «پژوهش ارزان، اما عمیق و کاربردی» در اختیار اداره قرار میدهد. با این مدل، اداره میتواند بدون آنکه هزینهای برای قراردادهای پژوهشی پرهزینه یا جذب پژوهشگر جدید پرداخت کند، از ظرفیت عظیم و پراکنده جامعه علمی کشور بهرهمند شود؛ ظرفیتی که تا پیش از این، به دلیل نبود پل ارتباطی، دستنخورده باقی مانده بود. مسائل مزمن و حلنشدهای که سالهاست نظام آموزشوپرورش با آنها دستبهگریبان است، حال با کمترین منابع مالی و صرفا با اتکا به دانش، انگیزه و زمان پژوهشگران داوطلب، یکبهیک مورد واکاوی و ریشهیابی قرار میگیرند و به راهکارهای اجرایی نزدیک میشوند. این تعامل دوسویه با دانشگاهها و مراکز پژوهشی نیز افق تازهای از همکاریهای علمی را میگشاید و پژوهشگاه را از انزوای اداری خارج کرده و به قلب جریان تولید دانش کشور بازمی­گرداند. اما شاید ارزشمندترین دستاورد داخلی این هسته، ایجاد و تقویت روحیه پژوهشگری در میان معلمان و کارکنان خود اداره باشد؛ همکارانی که پیشتر شاید خود را صرفا مجری آیین­نامه­ها می­دانستند، حال می­توانند در قامت مسئله­یاب، مشاور علمی یا حتی پژوهشگر، در حل مسائل واقعی میدان آموزشی سهیم شوند و از این مشارکت، انگیزه و اعتماد به­نفسی تازه بگیرند.

برای پژوهشگران: هسته پژوهشی مسئله­محور، پژوهشگران را از تنگنای موضوعات تکراری و فاقد خروجی میدانی نجات می­دهد و برای اولین بار، مسائل واقعی و زنده نظام آموزشی کشور را در اختیار آن­ها قرار می­دهد. پژوهشگر دیگر نیازی به صرف هفته­ها وقت برای شناسایی مسئله یا طراحی سوالی که به درد جامعه بخورد، ندارد؛ بانک سوالات هسته، نقشه راهی شفاف و اولویت­بندی­شده از نیازهای واقعی آموزش وپرورش پیش روی او می­گشاید. هنگامی که پژوهشگری با پشتیبانی علمی یک مرجع معتبر و رسمی مانند پژوهشگاه وزارتخانه کار خود را آغاز می­کند، فرصت انتشار نتایج در مجلات معتبر، ارائه در همایش­های تخصصی و تبدیل پایاننامه یا مقاله خود به یک گزارش علمی اثرگذار را می­یابد؛ آن هم با اعتباری که نام پژوهشگاه پشت آن قرار دارد. اما عمیق­ترین انگیزه­ای که پژوهشگر را در این مسیر به حرکت وا می­دارد، فراتر از اعتبار علمی یا رزومه است؛ او حالا می­تواند در حل یک مسئله ملی سهیم باشد و نتیجه پژوهش خود را نه در قفسه بایگانی، که در میدان عمل و در بهبود شرایط آموزشی کودکان این مرزوبوم ببیند. این همان گمشده­ای بود که پژوهشگر دغدغه­مند سال­ها در پی آن می­گشت.

الزامات اجرایی (منابع مورد نیاز)

یکی از مهمترین نقاط قوت طرح هسته پژوهشی مسئله­محور، حداقل گرایی هوشمندانه آن در نیازمندی های اجرایی است؛ این طرح با این باور طراحی شده که تحول لزوما پرهزینه نیست، بلکه حاصل تشخیص درست فرصت ها و بهره گیری بهینه از داشته هاست. از حیث نیروی انسانی، هسته هیچ نیازی به استخدام جدید یا بارگذاری بودجه های سنگین پرسنلی ندارد و صرفا با استفاده از ظرفیت سه نفر از کارکنان متخصص و تحصیل کرده موجود آغاز به کار می کند که این فعالیت نیز در راستای وظایف سازمانی آنان تعریف می شود. برای فضای فیزیکی، حداقلی ترین امکانات در گوشه ای از پژوهشگاه معلم کفایت می کند؛ چراکه هسته قرار نیست یک تشکیلات موازی، بلکه یک شبکه هوشمند و چابک در دل ساختار موجود باشد. در حوزه فضای مجازی، تنها به یک صفحه برای معرفی و انتشار بانک سوالات در سایت اداره، یک کانال اطلاع رسانی در پیام رسان های داخلی و یک ایمیل رسمی برای ارتباط با پژوهشگران نیاز است که همگی با کمترین هزینه و حتی صفر ریال قابل تامین هستند. برآورد کلی منابع مالی مورد نیاز این طرح نیز «نزدیک به صفر» است؛ زیرا تمام فعالیت های هسته از مسئله یابی و مسئله پردازی گرفته تا مشاوره و داوری، با انگیزه درونی اعضا و به صورت داوطلبانه انجام می شود و هیچ قرارداد مالی با پژوهشگران بیرونی منعقد نمی گردد. خلاصه آنکه این طرح اثبات می کند می توان با داشته های اندک، اما با نگاهی بلند و طراحی هوشمندانه، مسیر حل مسائل عظیم آموزشی را هموار ساخت.

شاخص­های ارزیابی موفقیت

سنجش موفقیت هسته پژوهشی مسئله­محور، برخلاف بسیاری از طرح های اداری که صرفا به آمار گیری کمی از خروجی ها بسنده می کنند، بر توازن میان «کمیت» و «کیفیت» استوار است تا تصویری واقعی تر از عمق و اثرگذاری طرح ارائه دهد. نخستین شاخص، «تعداد مسائل واقعی شناسایی شده و منتشرشده» است، اما صرف تعداد مطرح نیست؛ آنچه اهمیت دارد، میزان اصالت، اولویت و راهگشایی مسائل منتشرشده و تناسب آنها با نیازهای واقعی میدان آموزش است. دومین شاخص، «تعداد و تنوع پژوهشگران مشارکت کننده» شامل کارکنان داخلی و پژوهشگران بیرونی است، اما افزون بر شمار افراد، سطح تخصص، سابقه پژوهشی و تناسب حوزه کاری آنان با مسئله انتخابی نیز مورد توجه قرار می گیرد. سومین شاخص، «تعداد پژوهش های انجام شده و گزارش های دریافتی» است، اما در کنار کمیت، کیفیت گزارش ها از حیث انسجام روش شناختی، عمق تحلیل، نوآوری در یافته ها و قابلیت اعتماد علمی داوری می شود. چهارمین و حساسترین شاخص، «تعداد و کیفیت راهکارهای اجرایی استخراج شده» است؛ بدین معنا که آیا راهکارهای پیشنهادی مشخص، بوم آورد، هزینه‑اثربخش و قابلیت پیاده سازی در ساختار موجود را دارند یا صرفا در سطح توصیه های کلی و آرمانی باقی می مانند. سرانجام، پنجمین شاخص یعنی «تعداد و درجه اثرگذاری ارجاعات واحدهای اجرایی به نتایج هسته»؛ این شاخص صرفا به شمار ارجاعات محدود نمی شود، بلکه میزان به کارگیری واقعی یافته ها در بخشنامه ها، آیین نامه ها، برنامه های عملیاتی و فرآیندهای جاری اداره را نیز در بر می گیرد. بدین ترتیب، ارزیابی هسته همواره بر این پرسش اساسی استوار خواهد بود: «آیا این پژوهش توانسته است مسئله ای واقعی را به راهکاری عملی نزدیک کند؟»

طرح گام­های اولیه (برای شروع فوری)

برای شروع فوری و بدون اتلاف وقت، هسته پژوهشی باید در قالب یک «حرکت چابک و آزمایشی» طراحی شود تا هم مدیر پژوهشگاه نسبت به هزینه‑فرصت اندک آن اطمینان حاصل کند و هم نخستین چرخه مسئله یابی تا فراخوان در کوتاه ترین زمان ممکن به اجرا درآید. پس از طرح و عنوان برای مدیر پژوهشگاه معلم شهرستان، نخستین گام، برگزاری یک جلسه توجیهی ۳۰ دقیقه ای با مدیر اداره آموزش و پرورش شهرستان و اخذ موافقت اصولی برای اجرای آزمایشی طرح است؛ تاکید این جلسه بر «بدون هزینه بودن»، «استفاده از نیروی موجود» و «قابلیت توقف در هر مرحله» خواهد بود. گام دوم، شناسایی ۲تا ۳ نفر از همکاران متخصص و علاقه مند درون آموزش و پرورش منطقه است؛ افرادی که هم به مسائل میدان آموزشی اشراف دارند و هم از انگیزه کافی برای مشارکت داوطلبانه در یک تجربه نو برخوردارند. در گام سوم، هسته یک موضوع مشخص و نسبتا محدود را به عنوان «پایلوت» انتخاب می کند؛ موضوعاتی مانند «مهارت آموزی در دوره متوسطه»، «افت تحصیلی در مناطق محروم» یا «کیفیت بخشی به ارزشیابی مستمر» گزینه های مناسبی برای شروع هستند، زیرا هم مسئله ای آشنا و هم داده های اولیه برای آنها قابل دسترس است. گام چهارم، طراحی و انتشار نخستین فراخوان آزمایشی بر اساس همان موضوع واحد است؛ این فراخوان در مقیاس کوچک و صرفا برای سنجش میزان استقبال پژوهشگران و شناسایی گلوگاه های اجرایی طراحی می شود. گام پایانی، مستندسازی کامل تمام مراحل طی شده شامل تعداد مسائل شناسایی شده، نحوه تدوین سوالات، متن فراخوان، تعداد پژوهشگران داوطلب و بازخوردهای دریافتی است که در قالب یک گزارش کوتاه و شفاف به مدیر پژوهشگاه ارائه می شود تا زمینه برای تصمیم گیری درباره توسعه و تثبیت هسته فراهم گردد.

جمع­بندی

ما در این اداره نیروی متخصص، تجربه میدانی و اعتبار نهادی داریم. آنچه کم داریم، سیستمی است که این سرمایه­ها را به سمت حل مسائل واقعی جهت دهد. هسته پژوهشی مسئله­محور، نه یک هزینه اضافه، بلکه راهکاری هوشمندانه برای استفاده بهینه از ظرفیتهای موجود و جذب ظرفیت­های بیرونی است. این طرح می­تواند نام این پژوهشگاه را به عنوان یک الگوی نوین در مدیریت پژوهشهای آموزشی مطرح کند.