بررسی جامع "اینترنت پرو" و شبکه داخلی حال حاضر | محمد حسین صارم

با توجه به عنوان این مقاله کوتاه، این مطلب به بررسی تفاوت های اینترنت در شبکه ایران می پردازد.

«اینترنت سفید» معمولا به اینترنت با کیفیت و بدون هیچ گونه محدودیت مخصوص اقشار خاص و افراد رده بالا، که روی IP آنها هیچ گونه محدودیتی در استفاده از هیچ سایت و اپلیکیشنی در هیچ جای دنیای اینترنت وجود ندارد، در حالی که «اینترنت پرو» یک سرویس تجاری با سرعت و کیفیت معمولی و حتی رو به پایین(طبق گزارشات کاربران) است که با محدودیت هایی مواجه است.
مقاله به صورت جامع این دو سرویس را از جنبه های مختلف مقایسه می کند و از نظر تکنیکالی و آینده نگری در مورد آنها نوعی توضیح میدهد تا برای جامعه قابل درک باشد .

اگر در حال خواندن مقاله سوالی، انتقادی، یا سخنی داشتید در کامنت ها مطرح کنید تا پاسخ داده شود.

از چه تایمی ماجرای اینترنت پرو و اینترنت سفید (سیمکارت سفید) شروع شد؟

شروع ماجرای «اینترنت سفید» و «اینترنت پرو» را باید پس از قطع کامل اینترنت در جنگ 12 روزه جستجو کرد. در پی ادامه ی حمله اسرائیل، دولت ایران برای چندین روز اینترنت را به طور کامل قطع کرد و پس از بازگشت تدریجی آن، رویکرد جدیدی برای دسته بندی کاربران و سرویس های اینترنتی در پیش گرفته شد، اما در پشت پرده.

۱. آغاز سیمکارت سفید (اینترنت سفید):

چند ماه پس از قطعی سراسری، نخستین گزارش ها از سیمکارت هایی با آیپی سفید (بدون فیلتر) منتشر شد. این سیمکارت ها در ابتدا برای مسئولان دولتی، قضات، نظامیان و برخی خبرگزاری ها صادر شد. هدف از این اقدام، حفظ دسترسی بی محدود به منابع خارجی برای اقشار خاص عنوان شد، در حالی که اینترنت عمومی با محدودیت های سنگین فیلترینگ و کاهش سرعت مواجه بود. عملا «اینترنت سفید» از اواسط 1404 به صورت محدود و غیررسمی ظهور کرد و بعدا به «سیمکارت سفید» معروف شد.

۲. ظهور اینترنت پرو:

در مقابل، «اینترنت پرو» به عنوان یک محصول تجاری برای عموم مردم طراحی شد. از اوایل فروردین ماه امسال اپراتورهای همراه (مانند ایرانسل و همراه اول) بسته های «اینترنت پرو» را با سرعت ادعایی بالا اما با محدودیت هایی مانند فیلترینگ هوشمند و کاهش سرعت پس از مصرف حجم، عرضه کردند. کاربران خیلی زود متوجه تفاوت فاحش بین این سرویس و اینترنت سفید شدند و گزارش های متعددی از سرعت پایین و محدودیت های بیشتر در اینترنت پرو منتشر گردید.

۳. پس از قطعی ۱۰۰ درصدی:

نکته کلیدی این است که هر دو مفهوم پس از همان قطع کامل اینترنت شکل گرفتند. تا پیش از آن، بحث «اینترنت سفید» به این معنا وجود نداشت و اینترنت عموم مردم تفاوت چندانی با یکدیگر نداشت. قطعی سراسری مرز جدیدی ایجاد کرد: گروهی از کاربران (سفید) به اینترنت بدون محدودیت جهانی دسترسی یافتند و گروه دیگر (عموم مردم) مجبور به استفاده از سرویس های تجاری با محدودیت (اینترنت پرو) شدند. این شکاف دیجیتالی از آن زمان تاکنون ادامه داشته و به یکی از موضوعات اصلی بحث در حوزه شبکه ایران تبدیل شده است.

برسی این وضعیت از دیدگاه جامعه شناسی و حق شهروندان

از دیدگاه حقوقی

• نقض اصل برابری در دسترسی: حق دسترسی به اینترنت در بسیاری از کشورها به عنوان یکی از حقوق اساسی شهروندان شناخته می شود. ایجاد دو طبقه از کاربران (سفید و معمولی) عملا اصل «برابری» را نقض می کند. در قوانین ایران نیز اگرچه صراحتا به «اینترنت برابر برای همه» اشاره نشده، اما اصول قانون اساسی مانند اصل برابری حقوق شهروندی و اصل منع تبعیض ناروا می توانند علیه این نوع دوگانگی به کار گرفته شوند.
• عدم شفافیت قانونی: ارائه اینترنت سفید به گروه های خاص (مقامات، قضات، نظامیان) هیچ گاه با یک قانون مصوب و شفاف همراه نبوده است. این سیاست بیشتر به صورت دستورالعمل های داخلی و بدون نظارت عمومی اجرا می شود که از منظر حاکمیت قانون و پاسخگویی، مشکل آفرین است.
• اصل تناسب و ضرورت: در حقوق اساسی، هر محدودیتی باید «متناسب و ضروری» باشد. قطع کامل اینترنت عملا نامتناسب ترین واکنش ممکن است: ابزاری است که تمامی خدمات دیجیتال (از آموزش و بهداشت تا اقتصاد) را از کار می اندازد. در مقابل، برای گروه های سفید و پرو حتی یک دقیقه قطعی ایجاد نمی شود. این یعنی عدم تناسب آشکار چون هدف چیز دیگریس با «خاموشی کامل» محقق می شود، اما هزینه آن صرفا بر یک قشر تحمیل می گردد و از نظر من به شدت آن هزینه سنگین است.

از منظر جامعه شناسی

قشربندی دیجیتالی سه گانه:

• قشر بالایی سفید: ارتباط جهانی بدون مرز.
• قشر متوسط پرو: ارتباط محدود و کنترل شده و نظارت شدید.
• قشر پایین قطع شده: بی ارتباطی مطلق.

این ساختار نشان دهنده بازتولید نابرابری از طریق زیرساخت است. قشر پایین نه تنها از نظر اقتصادی، بلکه از نظر حق دسترسی به اطلاعات در حاشیه قرار دارد و به راحتی می تواند از گردونه جامعه اطلاعاتی حذف شود.

چرا این کار در قرن بیست و یکم شکست خورده است؟

پس از بررسی ابعاد حقوقی، جامعه شناختی و فنی اینترنت سفید، پرو و اینترنت قطع برای عموم، اکنون باید این پرسش را در مقیاس جهانی مطرح کنیم: آیا هیچ یک از کشورهای پیشرو یا حتی در حال توسعه، امروزه چنین ساختاری را برای اینترنت خود انتخاب می کنند؟ پاسخ روشن است: خیر.

۱. کره جنوبی؛ الگوی اینترنت به عنوان خدمات عمومی

برای درک فاصله عمیق میان سیاست های شبکه در ایران و استانداردهای جهانی، کافی است به کره جنوبی نگاه کنیم. در کره جنوبی، اینترنت دیگر یک «کالای لوکس» یا «سرویس تجاری محدود» نیست، بلکه به عنوان یک زیرساخت همگانی و خدمات پایه ای تعریف می شود. شهروندان کره ای در ازای پرداخت مالیات، اینترنت ثابت و همراه با سرعت بالا و بدون محدودیت محتوایی دریافت می کنند. خبری از اینترنت سفید برای یک قشر و اینترنت پرو با فیلتر برای قشر دیگر نیست. هیچ شهروند کره ای نگران قطع شدن ناگهانی اینترنتش در پی یک رویداد سیاسی نیست. اینترنت در آنجا یک حق شهروندی است، نه یک ابزار کنترل اجتماعی. این یعنی جهان توسعه یافته نه تنها درگیر این مسائل نیست، بلکه اساسا از آن عبور کرده است.

۲. انقلاب هوش مصنوعی؛ جهشی که از ایستگاه قطعی عبور نمی کند

جهان امروز در آستانه بزرگ ترین انقلاب فناوری پس از اختراع خود اینترنت قرار دارد: انقلاب هوش مصنوعی (AI) . میلیاردها دلار سرمایه گذاری روی دیتاسنترها، مدل های زبانی بزرگ و پردازش ابری در حال انجام است. هر روز یک تکنولوژی جدید متولد می شود و کشورها برای تصاحب سهمی از این بازار عظیم با یکدیگر رقابت می کنند.

حال سوال این است: کشوری که عمده مردم آن قطع می شوند، یا با محدودیت های شدید فیلترینگ و کاهش سرعت مواجه اند، چگونه می خواهد در این رقابت حضور یابد؟ توسعه هوش مصنوعی نیازمند دسترسی آزاد به داده، ارتباط پایدار با سرورهای جهانی و سرمایه گذاری بدون ریسک است. خاموشی های مکرر یا تبعیض در دسترسی، نه تنها سرمایه گذار خارجی را فراری می دهد، بلکه توان محقق داخلی را نیز از بین می برد. قطار هوش مصنوعی از ایستگاه خاموشی ها عبور نخواهد کرد، و نه خواهد ایستاد تا کشوری خودش را به آن برساند
مهندسان IT و کسانی که در تکنولوژی و نرم افزار فعالیت دارند همیشه یک دیالوگ معروفی به کار میبرند که من همیشه مثال میزنم،
میگن: من اگر همین الان برم سر کار، و مانند فرد عادی کار کنم، 6 ماه دیگه اگر اطلاعات خودم رو به روز رسانی نکنم، عملا بی سواد هستم، با اینکه چندین سال درس خونده باشم، عملا علم من به درد نمیخوره.

این یک جمله قدیمی است، امروزه همین مهندس IT فقط با همکارش رقابت نمیکنه، امروزه با هوش مصنوعی های قدرتمند و برنامه نویسی داره رقابت میکنه که قادر به نوشتن چند هزار کد های فانکشنال و OOP است.
و . . . . حرفی نیست :)

۳. شاهد عینی: حتی افغانستان هم 5G دارد!

شاید تاسف بارترین بخش ماجرا، نگاه به کشورهای همسایه باشد. افغانستان که سال ها درگیر بحران های سیاسی و امنیتی بوده، اخیرا از نسل پنجم اینترنت موبایل (5G) رونمایی کرده است. جهت حرکت آن کشور به سوی آینده و فناوری های روز است. جهت حرکت ما چیست؟ بحث بر سر «تعریف اینترنت پرو» و «قطع دسترسی عمومی برای مدیریت بحران»؟ مقایسه این دو نشان می دهد که ایران در یک بن بست خودساخته گرفتار شده که ریشه در نگاه امنیتی صرف به اینترنت دارد،

۴. نتیجه گیری: مسیر معکوس، ۱۰۰٪ خودویرانگر است

بررسی داده های جهانی یک واقعیت تلخ را نشان می دهد: مدل خاموشی انتخابی و طبقه بندی دسترسی، در هیچ جای دنیا جواب نداده است. این سیاست نه تنها باعث «ثبات و امنیت» نمی شود، بلکه دقیقا نتیجه معکوس دارد.

• از نظر اقتصادی: ایران را از بازار جهانی هوش مصنوعی و فناوری های نوین حذف می کند.
• از نظر اجتماعی: شکاف عمیق میان اقشار مختلف ایجاد کرده، اعتماد عمومی را از بین می برد، سطح آگاهی مردم به پایین ترین حد خود میرسد و فرار مغز ها
• از نظر بین المللی: کشور را به یک استثنای عجیب در نقشه دیجیتال جهان تبدیل می کند.

دنیا امروزه به سمت اینترنت آزاد، پرسرعت و بدون تبعیض در حرکت است. هر روز یک تکنولوژی جدید در انقلاب هوش مصنوعی متولد می شود. خاموش کردن اینترنت عموم مردم در چنین فضایی، دقیقا مثل کندن چاه با دست خود و افتادن در آن است. این یک اشتباه تاکتیکی ساده نیست؛ یک عقب گرد راهبردی عظیم است که هزینه آن را نسل های آینده ایران خواهند پرداخت. راه حل، مشخص است: بازگشت به اینترنت آزاد، خنثی و با کیفیت برای همه، بدون تبعیض و بدون قطعی. مسیر دیگری وجود ندارد.

در آخر.. مجدد.. اینترنت زیرساخت است، مانند برق..، مانند تلفن..، مانند ..

نویسنده: راهب
(استفاده از این مقاله با ذکر نویسنده بلامانع است و مفتخر به تایید شما است..