حقوق بین الملل و فوتبال

« وقتی توپ به جای گلوله می چرخد؛ جام جهانی ۲۰۲۶ و رویای صلح در زمین مشترک بشریت »

( نگاهی حقوقی، بین المللی و اجتماعی به نقش فوتبال در صلح جهانی و همزیستی ملت ها )

نویسنده : سید کیهان اسدی

پژوهشگر حقوق بین الملل و مدرس دانشگاه

S.kayhanasadi@gmail.co

مقدمه :

« جام جهانی ۲۰۲۶؛ بزرگ ترین مذاکره بدون مترجم میان ملت های جهان »

در جهانی که هنوز از زخم جنگ ها، منازعات منطقه ای، افراط گرایی، تروریسم، تبعیض، مهاجرت های اجباری و بحران های انسانی رنج می برد، گاه یک رویداد ورزشی می تواند کاری انجام دهد که بسیاری از نشست های سیاسی از تحقق آن عاجز مانده اند؛ نزدیک کردن دل های ملت ها به یکدیگر.

جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ که با میزبانی مشترک سه کشور آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار می شود، و چند روزی است که شروع شده است صرفا یک رقابت ورزشی نیست؛ بلکه بزرگ ترین گردهمایی مسالمت آمیز ملت های جهان در قرن بیست و یکم است. میلیاردها انسان با زبان ها، فرهنگ ها، نژادها ، ادیان و ملیت های مختلف برای چند هفته در یک احساس مشترک سهیم می شوند؛ احساسی که نام آن « فوتبال » است اما در حقیقت ترجمان دیگری از «گفت وگو»، «همزیستی» و «صلح» محسوب می شود.

امروزه بسیاری از صاحب نظران حقوق بین الملل معتقدند که ورزش و به ویژه فوتبال، به یکی از ابزارهای مهم دیپلماسی عمومی وصلح سازی جهانی تبدیل شده است؛ ابزاری که بدون استفاده از زور، تحریم یا جنگ، قادر است ملت ها را به یکدیگر نزدیک کند.

فوتبال؛ زبان مشترک بشریت

شاید هیچ پدیده اجتماعی در جهان امروز به اندازه فوتبال قادر نباشد میلیاردها انسان را به صورت همزمان پیرامون یک موضوع واحدگرد آورد.

فوتبال:

• مرز نمی شناسد؛

• نژاد نمی شناسد؛

• مذهب نمی شناسد؛

• زبان نمی شناسد.

در هنگام برگزاری جام جهانی، میلیون ها نفر از کشورهای مختلف در کنار یکدیگر شادی می کنند، گفتگو می کنند و تصویری متفاوت ازملت های دیگر می بینند. و همزمان میلیاردها نفر در کشورهای مختلف این رقابت دوستی مهم رو از قاب تلویزیون و گوشی همراه نظاره می کنند .

این موضوع از منظر جامعه شناسی صلح اهمیت فراوانی دارد؛ زیرا بسیاری از جنگ ها و تنش ها محصول ناآگاهی، سوءبرداشت وکلیشه های منفی نسبت به دیگر ملت ها هستند. فوتبال این کلیشه ها را می شکند.

جام جهانی و حقوق بین الملل

از منظر حقوق بین الملل، جام جهانی را می توان یکی از مهم ترین جلوه های «همکاری بین المللی مسالمت آمیز» دانست.

منشور سازمان ملل متحد United Nations در بندهای مختلف خود بر توسعه روابط دوستانه میان ملت ها، احترام متقابل و همکاری بین المللی تاکید کرده است.

همچنین مقدمه منشور سازمان ملل با عبارت مشهور «نجات نسل های آینده از بلای جنگ» آغاز می شود.

اگرچه فوتبال مستقیما یک ابزار حقوقی نیست، اما می تواند اهداف منشور ملل متحد را از طریق تقویت دوستی میان ملت ها محقق سازد.

نقش سازمان ملل در حمایت از ورزش برای صلح

سازمان ملل متحد طی دو دهه گذشته بارها نقش ورزش در توسعه و صلح را مورد تاکید قرار داده است.

مجمع عمومی سازمان ملل در قطعنامه های متعدد اعلام کرده است که ورزش می تواند:

• صلح را تقویت کند؛

• تحمل و مدارا را افزایش دهد؛

• احترام متقابل را گسترش دهد؛

• و به توسعه پایدار کمک نماید.

به همین دلیل سال ها دفتر ویژه ای برای « ورزش در خدمت توسعه و صلح » در سازمان ملل فعالیت داشته است.

امروزه نیز اهداف توسعه پایدار سازمان ملل نقش ورزش را در تحقق عدالت، سلامت، آموزش و صلح مورد توجه قرار می دهند.

فیفا و مسئولیت جهانی فراتر از فوتبال

FIFA صرفا برگزارکننده مسابقات نیست.

فیفا امروز یک بازیگر تاثیرگذار جهانی محسوب می شود که تصمیمات آن بر میلیاردها انسان اثر می گذارد.

بنابراین مسئولیت های این نهاد نیز بسیار گسترده است.

مسئولیت های فیفا

فیفا باید:

• با تبعیض نژادی مبارزه کند؛

• از حقوق کودکان حمایت نماید؛

• با خشونت در ورزش مقابله کند؛

• بر رعایت حقوق بشر در مسابقات نظارت داشته باشد؛

• و فوتبال را به ابزاری برای دوستی ملت ها تبدیل کند.

فیفا باید نشان دهد که فوتبال فقط تجارت و سرگرمی نیست، بلکه مسئولیتی جهانی در برابر بشریت دارد.

جام جهانی و کاهش تنش های سیاسی

تاریخ روابط بین الملل نشان داده است که ورزش در بسیاری از مواقع توانسته تنش های سیاسی را کاهش دهد.

نمونه مشهور «دیپلماسی پینگ پنگ» میان آمریکا و چین در دهه ۱۹۷۰ نشان داد که ورزش گاهی می تواند درهایی را بگشاید که سیاست از گشودن آن ناتوان است.

در فوتبال نیز بارها شاهد بوده ایم که دیدار تیم هایی از کشورهای دارای اختلاف سیاسی، به فرصتی برای گفت وگو و کاهش تنش تبدیل شده است.

جام جهانی ۲۰۲۶ نیز می تواند بستری برای تعامل و گفت وگوی ملت ها باشد. و امیداورم اختلافات آمریکا و ایران در این جام جهانی فوتبال به صورت کامل و دائم حل شود .

البته این حقیر ایمان قلبی دارم اختلافات میان امریکا و ایران ( که متاسفانه خیلی از کشورها به این اختلافات دامن زده و صلح میان آمریکا و ایران به منافع اسمی آنها ضربه می زند ) در نهایت با توافق صلح به پایان می رسد .

آیا فوتبال می تواند به پایان جنگ ها کمک کند؟

این پرسش مهمی است.

پاسخ علمی آن است که فوتبال به تنهایی نمی تواند جنگی را متوقف کند.

اما می تواند زمینه های صلح را تقویت نماید.

صلح تنها نتیجه امضای توافقنامه های سیاسی نیست.

صلح از ذهن انسان ها آغاز می شود.

زمانی که مردم کشورهای مختلف در کنار یکدیگر می نشینند، شادی مشترک را تجربه می کنند و انسانیت مشترک خود را می بینند، زمینه اجتماعی صلح شکل می گیرد. فوتبال دقیقا همین نقش را ایفا می کند.

آثار اجتماعی فوتبال بر جوامع

فوتبال تنها بر روابط بین الملل اثر نمی گذارد، بلکه آثار گسترده اجتماعی نیز دارد.

تقویت همبستگی اجتماعی

در زمان جام جهانی، مردم با وجود اختلافات قومی، مذهبی و سیاسی حول یک هدف مشترک گرد هم می آیند.

این همبستگی اجتماعی سرمایه ای ارزشمند برای هر جامعه محسوب می شود.

کاهش خشونت اجتماعی

ورزش می تواند انرژی جوانان را در مسیر مثبت هدایت کند.

تحقیقات متعدد نشان داده اند که توسعه ورزش به کاهش بسیاری از آسیب های اجتماعی کمک می کند.

تقویت سلامت روانی

در دنیایی که اضطراب، افسردگی و ناامیدی رو به افزایش است، رویدادهای ورزشی بزرگ می توانند امید، نشاط و احساس تعلق اجتماعی را تقویت کنند.

ترویج فرهنگ قانون مداری

فوتبال به انسان می آموزد که:

• قانون را بپذیرد؛

• شکست را تحمل کند؛

• و برای موفقیت تلاش کند. این مفاهیم اساس زندگی مدنی هستند.

وظایف دولت ها در قبال فوتبال و صلح

دولت ها نباید فوتبال را صرفا یک سرگرمی تلقی کنند.

آن ها وظیفه دارند:

• زیرساخت های ورزشی را توسعه دهند؛

• دسترسی کودکان به ورزش را تضمین کنند؛

• با تبعیض مبارزه کنند؛

• از ورزش برای گفت وگوی فرهنگی استفاده نمایند؛

• و دیپلماسی ورزشی را بخشی از سیاست خارجی خود قرار دهند.

فوتبال، جوانان و آینده بشریت

بیش از نیمی از جمعیت جهان را جوانان تشکیل می دهند.

بسیاری از جنگ ها و خشونت ها نیز توسط نسلی رخ می دهد که فرصت گفت وگو و شناخت متقابل را نیافته است.

فوتبال می تواند مدرسه ای جهانی برای آموزش:

• احترام؛

• رقابت سالم؛

• مدارا؛

• و مسئولیت پذیری باشد.

هر کودکی که در زمین فوتبال دوستی را جایگزین نفرت می کند، در حقیقت سفیر آینده صلح جهانی است.

نتیجه گیری :

جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ تنها یک تورنمنت ورزشی نیست؛ بلکه جشن بزرگ همزیستی ملت ها و نمایش ظرفیت شگفت انگیز انسان برای همکاری و دوستی است. در جهانی که هنوز صدای جنگ در گوشه هایی از آن شنیده می شود، فوتبال یادآور این حقیقت است که انسان ها بیش از آنچه تصور می کنند به یکدیگر شبیه اند.

اگر سیاستمداران گاه بر سر میز مذاکره با دشواری به توافق می رسند، فوتبال می تواند دل های ملت ها را پیش از توافق دولت ها به یکدیگر نزدیک کند. شاید توپ فوتبال نتواند به تنهایی جنگی را متوقف سازد، اما بی تردید می تواند راه صلح را هموار کند.

و چه زیباست که در آغاز جام جهانی ۲۰۲۶، جهان بار دیگر به این حقیقت بیندیشد که:

« هر گل، می تواند پیامی برای دوستی باشد و هر مسابقه، گامی به سوی جهانی آرام تر؛ جهانی که در آن توپ به جایگلوله و رقابت به جای جنگ سخن می گوید. »