سه نکته ی ویژه احصاء شده در بیانیه ی مقام معظم رهبری بمناسبت امضاء تفاهم نامه بین ایران و آمریکا

یادداشت تحلیلی ویژه: سه نکته ی ویژه احصاء شده در بیانیه ی مقام معظم رهبری بمناسبت امضاء تفاهم نامه بین ایران و آمریکا

در میان انبوه تحلیل های احتمالی از بیانیه رهبر معظم انقلاب، سه نکته ی ظریف اما بنیادین وجود دارد.این نکات، کلید فهم معمای کنونی سیاست خارجی ایران هستند.این تحلیل صرفا برداشت شخصی از بیانیه مقام معظم رهبری پیرامون امضای تفاهم نامه بین ایران و آمریکاست.

🔸نکته اول: «تفاهم نامه» نه «توافق نامه»

مقام معظم رهبری در کل بیانیه، واژه ی «تفاهم نامه» را به کار بردند، نه «موافقت نامه» یا «پیمان نامه». این انتخاب واژه و کلمه، کاملا حساب شده است. تفاهم نامه در حقوق بین الملل، الزام آوری کمتر و انعطاف پذیری بیشتری دارد. این یعنی اگر آمریکا در مرحله ی اجرا و راستی آزمایی، کوچک ترین تخلفی کند، ایران می تواند بدون دغدغه ی نقض تعهد، از آن خارج شود. این واژه، یک «خروج اضطراری» برای نظام ترسیم کرده است.البته برای طرف مقابل نیز همینطور خواهد بود.

🔸نکته دوم: غیاب «برجام» در متن

مقام معظم رهبری هیچ اشاره ای به تجربه ی برجام نکردند. این سکوت معنادار، پیامی دوگانه دارد: هم به تیم مذاکره کننده می گوید «این بار اشتباهات گذشته تکرار نشود»، هم به افکار عمومی می گوید «این تفاهم، نه برجام دوم است و نه تکرار وعده های پوچ گذشته». این غیاب، نوعی تعریف جدید از مذاکره است .مذاکره ای که نه از سر میل و علاقه، که از سر «اجازه ی مشروط» صورت می گیرد.

🔸نکته سوم: نقش «زمان» به عنوان داور و قاضی

مقام معظم رهبری تعیین نکردند که «چه مدت» باید منتظر تحقق شروط ماند. این ابهام، یک اهرم فشار ظریف علیه آمریکاست. اگر واشنگتن تصور کند که ایران حوصله ی نامحدود دارد، ممکن است در اجرای تعهدات خود تعلل کند.یعنی هر لحظه ممکن است از خط قرمزها عبور کند. این تاکتیک «صبر فعالی» است که از مکتب امام خمینی(ره) و امام شهیدمان نشات گرفته است.


🔸بیانیه ی مقام معظم رهبری، یک «نه»ی صریح به خوش بینی افراطی و یک «آری» مشروط به واقع بینی حداکثری است. این سند، به تیم مذاکره کننده و شخص رئیس جمهور یک فرصت تاریخی می دهد، اما هم زمان چراغ نظارت عمومی را بر همگان روشن نموده است. از این پس، هرگونه عقب نشینی از شروط سه گانه که از این بیانیه استخراج شده (۱- رفع کامل تحریم ها، ۲- عدم زیاده خواهی، ۳- حفظ عزت ملت) نه به عنوان «شکست دیپلماتیک»، که به عنوان «نقض تعهد اخلاقی به رهبری» تلقی خواهد شد. و این، سنگین ترین میراثی است که این تفاهم نامه بر دوش دولت خواهد گذاشت.