وقتی «دختر خوب بودن» همیشه خبر خوبی نیست... نگاهی علمی به نقش تربیت، عزت نفس و جرئت ورزی در رشد دختران نوجوان

وقتی «دختر خوب بودن» همیشه خبر خوبی نیست...

نگاهی علمی به نقش تربیت، عزت نفس و جرئت ورزی در رشد دختران نوجوان

«دختر خیلی خوبیه...»

جمله ای که بسیاری از والدین با افتخار درباره فرزندشان می گویند. دختری که مودب است، کمتر مخالفت می کند، برای ناراحت نشدن دیگران از خواسته های خودش می گذرد و همیشه تلاش می کند همه را راضی نگه دارد.

در نگاه اول، این ویژگی ها ارزشمند به نظر می رسند. احترام، همدلی و مسئولیت پذیری از مهم ترین مهارت های اجتماعی هستند. اما روان شناسی رشد، پرسش دیگری مطرح می کند:

اگر یک دختر یاد بگیرد که برای پذیرفته شدن، همیشه خواسته ها و احساسات خود را کنار بگذارد، چه اتفاقی برای رشد هیجانی و عزت نفس او خواهد افتاد؟

نکته مهم اینجاست که این یادداشت قرار نیست «دختر خوب بودن» را زیر سوال ببرد. مسئله از جایی آغاز می شود که «خوب بودن» با نادیده گرفتن نیازها، احساسات و حقوق فردی اشتباه گرفته شود.

پژوهش ها نشان می دهند که اوایل نوجوانی، یکی از مهم ترین دوره های شکل گیری هویت، نگرش ها و الگوهای ارتباطی است. در این دوره، خانواده، همسالان و محیط اجتماعی نقش تعیین کننده ای در شکل گیری باورهای نوجوان درباره خودش و دیگران دارند (Kågesten و همکاران، 2016). �

PubMed +1

بر اساس گزارش فنی United Nations Children's Fund، نوجوانی تنها دوره ای برای تغییرات جسمانی نیست؛ بلکه فرصتی حساس برای شکل گیری مهارت هایی مانند اعتمادبه نفس، تصمیم گیری، برقراری ارتباط سالم و ایجاد روابط مبتنی بر احترام متقابل است. �

UNICEF

یکی از این مهارت های اساسی، جرئت ورزی (Assertiveness) است. جرئت ورزی به معنای پرخاشگری یا بی احترامی نیست؛ بلکه توانایی بیان محترمانه احساسات، نیازها و مخالفت هاست. نوجوانی که این مهارت را می آموزد، می تواند هم به دیگران احترام بگذارد و هم از حقوق و خواسته های خود دفاع کند.

در مقابل، اگر یک نوجوان به تدریج این پیام را دریافت کند که ارزشمند بودن او فقط در گرو راضی نگه داشتن دیگران است، ممکن است در آینده برای بیان مخالفت، درخواست کمک یا دفاع از مرزهای شخصی خود با دشواری بیشتری روبه رو شود. البته این موضوع درباره همه افراد صدق نمی کند و عوامل متعددی از جمله ویژگی های شخصیتی، محیط خانواده، روابط با همسالان و فرهنگ نیز در آن نقش دارند.

مرورهای نظام مند نشان می دهند که والدین و دوستان از مهم ترین عوامل موثر بر شکل گیری نگرش ها و نقش های جنسیتی در اوایل نوجوانی هستند. این یافته ها همچنین نشان می دهند که آموزش مهارت های ارتباطی و ایجاد فضایی امن برای بیان احساسات، می تواند به رشد سالم تر نوجوانان کمک کند. �

PubMed +1

البته باید مراقب یک سوءبرداشت رایج هم باشیم. هر دختری که آرام، کم حرف یا مودب است، لزوما دچار مشکل نیست. تفاوت های شخصیتی میان نوجوانان کاملا طبیعی است. پرسش اصلی این نیست که یک دختر چقدر حرف شنو یا آرام است؛ بلکه این است که آیا او در صورت نیاز، احساس امنیت می کند تا احساساتش را بیان کند، نظر متفاوتی داشته باشد یا محترمانه «نه» بگوید؟

شاید بهتر باشد گاهی به جای این سوال که:

«دخترم چقدر حرف شنو است؟»

از خود بپرسیم:

آیا اگر ناراحت باشد، احساس امنیت می کند که با من صحبت کند؟

آیا می تواند بدون احساس گناه با احترام مخالفت کند؟

آیا یاد گرفته است که هم به دیگران احترام بگذارد و هم برای خودش ارزش قائل باشد؟

پاسخ به این پرسش ها، گاهی تصویر دقیق تری از سلامت روان و رشد هیجانی نوجوان به ما می دهد تا صرفا قضاوت بر اساس رفتارهای ظاهرا آرام و بی دردسر.

جمع بندی

هدف تربیت، پرورش دختری نیست که همیشه سکوت کند؛ هدف، پرورش دختری است که در کنار مهربانی، احترام و مسئولیت پذیری، بتواند احساسات خود را بشناسد، خواسته هایش را بیان کند و در روابط سالم از حقوق خود نیز دفاع کند.

شاید وقت آن رسیده باشد که تعریف خود از «دختر خوب» را کمی بازنگری کنیم؛ نه با کنار گذاشتن ارزش هایی مانند احترام و همدلی، بلکه با افزودن مهارت هایی مانند جرئت ورزی، خودآگاهی و گفت وگوی سالم.

نظر شما چیست؟

آیا در جامعه امروز، گاهی «دختر خوب بودن» با «همیشه از خود گذشتن» اشتباه گرفته می شود؟

وقتی «دختر خوب بودن» همیشه خبر خوبی نیست...

نگاهی علمی به نقش تربیت، عزت نفس و جرئت ورزی در رشد دختران نوجوان

«دختر خیلی خوبیه...»

جمله ای که بسیاری از والدین با افتخار درباره فرزندشان می گویند. دختری که مودب است، کمتر مخالفت می کند، برای ناراحت نشدن دیگران از خواسته های خودش می گذرد و همیشه تلاش می کند همه را راضی نگه دارد.

در نگاه اول، این ویژگی ها ارزشمند به نظر می رسند. احترام، همدلی و مسئولیت پذیری از مهم ترین مهارت های اجتماعی هستند. اما روان شناسی رشد، پرسش دیگری مطرح می کند:

اگر یک دختر یاد بگیرد که برای پذیرفته شدن، همیشه خواسته ها و احساسات خود را کنار بگذارد، چه اتفاقی برای رشد هیجانی و عزت نفس او خواهد افتاد؟

نکته مهم اینجاست که این یادداشت قرار نیست «دختر خوب بودن» را زیر سوال ببرد. مسئله از جایی آغاز می شود که «خوب بودن» با نادیده گرفتن نیازها، احساسات و حقوق فردی اشتباه گرفته شود.

پژوهش ها نشان می دهند که اوایل نوجوانی، یکی از مهم ترین دوره های شکل گیری هویت، نگرش ها و الگوهای ارتباطی است. در این دوره، خانواده، همسالان و محیط اجتماعی نقش تعیین کننده ای در شکل گیری باورهای نوجوان درباره خودش و دیگران دارند (Kågesten و همکاران، 2016). �

PubMed +1

بر اساس گزارش فنی United Nations Children's Fund، نوجوانی تنها دوره ای برای تغییرات جسمانی نیست؛ بلکه فرصتی حساس برای شکل گیری مهارت هایی مانند اعتمادبه نفس، تصمیم گیری، برقراری ارتباط سالم و ایجاد روابط مبتنی بر احترام متقابل است. �

UNICEF

یکی از این مهارت های اساسی، جرئت ورزی (Assertiveness) است. جرئت ورزی به معنای پرخاشگری یا بی احترامی نیست؛ بلکه توانایی بیان محترمانه احساسات، نیازها و مخالفت هاست. نوجوانی که این مهارت را می آموزد، می تواند هم به دیگران احترام بگذارد و هم از حقوق و خواسته های خود دفاع کند.

در مقابل، اگر یک نوجوان به تدریج این پیام را دریافت کند که ارزشمند بودن او فقط در گرو راضی نگه داشتن دیگران است، ممکن است در آینده برای بیان مخالفت، درخواست کمک یا دفاع از مرزهای شخصی خود با دشواری بیشتری روبه رو شود. البته این موضوع درباره همه افراد صدق نمی کند و عوامل متعددی از جمله ویژگی های شخصیتی، محیط خانواده، روابط با همسالان و فرهنگ نیز در آن نقش دارند.

مرورهای نظام مند نشان می دهند که والدین و دوستان از مهم ترین عوامل موثر بر شکل گیری نگرش ها و نقش های جنسیتی در اوایل نوجوانی هستند. این یافته ها همچنین نشان می دهند که آموزش مهارت های ارتباطی و ایجاد فضایی امن برای بیان احساسات، می تواند به رشد سالم تر نوجوانان کمک کند. �

PubMed +1

البته باید مراقب یک سوءبرداشت رایج هم باشیم. هر دختری که آرام، کم حرف یا مودب است، لزوما دچار مشکل نیست. تفاوت های شخصیتی میان نوجوانان کاملا طبیعی است. پرسش اصلی این نیست که یک دختر چقدر حرف شنو یا آرام است؛ بلکه این است که آیا او در صورت نیاز، احساس امنیت می کند تا احساساتش را بیان کند، نظر متفاوتی داشته باشد یا محترمانه «نه» بگوید؟

شاید بهتر باشد گاهی به جای این سوال که:

«دخترم چقدر حرف شنو است؟»

از خود بپرسیم:

آیا اگر ناراحت باشد، احساس امنیت می کند که با من صحبت کند؟

آیا می تواند بدون احساس گناه با احترام مخالفت کند؟

آیا یاد گرفته است که هم به دیگران احترام بگذارد و هم برای خودش ارزش قائل باشد؟

پاسخ به این پرسش ها، گاهی تصویر دقیق تری از سلامت روان و رشد هیجانی نوجوان به ما می دهد تا صرفا قضاوت بر اساس رفتارهای ظاهرا آرام و بی دردسر.

جمع بندی

هدف تربیت، پرورش دختری نیست که همیشه سکوت کند؛ هدف، پرورش دختری است که در کنار مهربانی، احترام و مسئولیت پذیری، بتواند احساسات خود را بشناسد، خواسته هایش را بیان کند و در روابط سالم از حقوق خود نیز دفاع کند.

شاید وقت آن رسیده باشد که تعریف خود از «دختر خوب» را کمی بازنگری کنیم؛ نه با کنار گذاشتن ارزش هایی مانند احترام و همدلی، بلکه با افزودن مهارت هایی مانند جرئت ورزی، خودآگاهی و گفت وگوی سالم.

نظر شما چیست؟

آیا در جامعه امروز، گاهی «دختر خوب بودن» با «همیشه از خود گذشتن» اشتباه گرفته می شود؟

منابع

Kågesten, A., et al. (2016). Understanding Factors that Shape Gender Attitudes in Early Adolescence Globally: A Mixed-Methods Systematic Review. PLOS ONE, 11(6), e0157805.

United Nations Children's Fund (UNICEF). (2023). Promoting Healthy Gender Norms and Behaviours in Early Adolescence.