واکاوی تطبیقی نظام مطالبه مهریه: از اقتدار اجرایی اسناد رسمی تا فرآیند قضایی

#مهریه به عنوان دین ممتاز زوجه ناشی از عقد نکاح، همواره یکی از چالش های حقوقی در محاکم ایران بوده است. تحولات اخیر در آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجرا، پارادایم مطالبه مهریه را تغییر داده است. در حال حاضر، زوجه پیش از طرح دعوا در دادگاه خانواده، مکلف به طی مسیر اداری در «اداره اجرای ثبت» است. این الزام، نه برای تضییع حق، بلکه برای کاهش بار تراکم پرونده های قضایی و تسریع در استیفای حق از طریق توقیف اموال غیرمنقول یا وجوه نقد زوج در حساب های بانکی است.

#مع الوصف، در صورتی که اموال زوج شناسایی نشود یا زوجه با معاذیر قانونی در حوزه ثبتی مواجه گردد، راه برای اقامه دعوای قضایی در دادگاه خانواده هموار است. از منظر دکترین حقوقی، آنچه در این مسیر حائز اهمیت است، تفکیک میان «مطالبه اصل دین» و «نحوه وصول» است. زوجه با تقدیم دادخواست، نخست استقرار دین بر ذمه زوج را اثبات می کند.

#در مرحله اجرای حکم، چنانچه زوج مدعی اعسار باشد، دادگاه با بررسی وضعیت مالی او (موضوع قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی)، اقدام به صدور حکم تقسیط می نماید. نکته حائز اهمیت برای پژوهشگران این است که مطالبه مهریه، صرفا یک کنش مالی نیست، بلکه تلاقی حقوق قراردادی زوجین با قواعد آمره قانون خانواده است که دادگاه در آن، تعادلی میان «حق الناس زوجه» و «مصلحت معیشتی زوج» برقرار می سازد.