اعتباردهی مبتنی بر ریسک (Risk-Based Margining)

اعتباردهی مبتنی بر ریسک (Risk-Based Margining)

اگر هدف شما افزایش قدرت خرید سرمایه گذاران(Leverage) بدون افزایش قابل توجه ریسک نکول کارگزار باشد، تجربه بهترین کارگزاران دنیا نشان می دهد که راه حل در افزایش ساده ضریب اعتبار نیست، بلکه در اعتباردهی مبتنی بر ریسک(Risk-Based Margining) است.

به نظر من، برای بازار سرمایه ایران نیز بهترین مدل، ترکیبی از Portfolio Margin، اعتبار پویا و کنترل هوشمند ریسک است؛ مدلی که با مقررات فعلی سازمان بورس نیز تا حد زیادی قابل پیاده سازی است.

مدل های مورد استفاده در کارگزاران بزرگ دنیا

کارگزارانی مانند Interactive Brokers، Charles Schwab، Fidelity وSaxo Bank از سه اصل استفاده می کنند:

§ اعتبار بر اساس ریسک پرتفوی، نه صرفا ارزش وثیقه.

§ کنترل لحظه ای ارزش وثایق و ریسک مشتری.

§ فروش خودکار بخشی از دارایی قبل از رسیدن به نکول.

در مقررات FINRA نیز «Portfolio Margin» به عنوان جایگزینی برای سیستم سنتی اعتبار معرفی شده و مستلزم پایش مستمر ریسک، استرس تست و کنترل تمرکز پرتفو است. (FINRA)

مشکلات سیستم فعلی اعتبار در ایران

در ایران تقریبا: اعتبار = درصدی از ارزش سهام بدون اینکه:

· نوسان سهم

· نقدشوندگی

· همبستگی پرتفو

· کیفیت مشتری

· سابقه معاملاتی

در محاسبه اعتبار نقش جدی داشته باشند. نتیجه:

· برخی مشتریان بیش از حد اعتبار می گیرند.

· برخی مشتریان حرفه ای کمتر از ظرفیت واقعی اعتبار دریافت می کنند.

بهترین مدل قابل اجرا در ایران

مرحله اول رتبه بندی مشتری به هر مشتری امتیاز ریسک داده شود. مثلا

· Risk Score =

· سابقه نکول

· گردش معاملات

· ارزش پرتفو

· میانگین موجودی

· سودآوری

· مدت همکاری

· ریسک معاملات

· امتیاز بین ۱ تا ۱۰۰.

مرحله دوم رتبه بندی سهام به جای اینکه همه سهام ۷۰٪ ارزش وثیقه داشته باشند. هر سهم ضریب مخصوص داشته باشد. مثلا

· فولاد ۹۰٪

· فملی ۹۰٪

· شستا ۸۰٪

· خودرو ۷۰٪

· سهام کوچک ۴۰٪

· بازار پایه ۰ تا ۲۰٪

معیارها: ارزش معاملات ، حجم مبنا ، دامنه نوسان ، شناوری ، سابقه توقف نماد

مرحله سوم Portfolio Margin اعتبار بر اساس ریسک کل پرتفوی محاسبه شود. مثلا

· پرتفو اول فولاد – فملی وبملت ریسک پایین اهرم: ۳ برابر

· پرتفو دوم سه سهم کوچک بازار پایه اهرم ۱٫۲ برابر

در حالی که ارزش ریالی هر دو پرتفو برابر است. این دقیقا همان چیزی است که کارگزاران بزرگ دنیا انجام می دهند. (FINRA)

مرحله چهارم اعتبار پویا :اعتبار هر روز تغییر کند.

· اگر Volatility ↑ اعتبار ↓

· اگر Liquidity ↓ اعتبار ↓

· اگر Risk ↓ اعتبار ↑

مرحله پنجم Stress Test برای هر مشتری سناریوهای زیر اجرا شود.

اگر بازار ۵٪ ۱۰٪ ۱۵٪ ریزش کند آیا ارزش وثیقه هنوز بیشتر از بدهی هست؟ اگر پاسخ خیر باشد اعتبار کاهش یابد.

مرحله ششم

Margin Call هوشمند: به جای اینکه در انتهای روز اخطار صادر شود. سه سطح هشدار تعریف شود.

· Level 1 پیامک

· Level 2 محدود شدن خرید

· Level 3 فروش خودکار بخشی از پرتفو

در کارگزاران بزرگ دنیا نیز پایش درون روزی و اقدامات تدریجی برای جلوگیری از نکول از رویه های اصلی است. (FINRA)

مرحله هفتم ضریب اعتبار وابسته به مشتری مثلا

· مشتری ممتاز ۴ برابر

· مشتری حرفه ای ۳ برابر

· مشتری عادی ۲ برابر

· مشتری پرریسک ۱ برابر

مرحله هشتم وثیقه ترکیبی به جای فقط سهام ، پذیرش صندوق درآمد ثابت اوراق خزانه سپرده بانکی سهام به عنوان وثیقه باعث افزایش ظرفیت اعتبار می شود.

مرحله نهم نرخ بهره شناور بهره اعتبار نیز وابسته به ریسک باشد. مثلا

· Risk کم ۱۸٪

· ریسک متوسط ۲۲٪

· ریسک بالا ۲۶٪

مرحله دهم سقف تمرکز مثلا هیچ مشتری نتواند بیش از ۳۰٪ اعتبار خود را روی یک سهم متمرکز کند. نتیجه فرض کنید مشتری ۱ میلیارد تومان دارایی دارد. سیستم فعلی اعتبار ۶۰۰ میلیون اهرم ۱٫۶ برابر

سیستم پیشنهادی

اگر پرتفوی کم ریسک باشد اعتبار ۲ میلیارد تومان اهرم ۳ برابر در عین حال ریسک نکول حتی کمتر از سیستم فعلی خواهد بود؛ زیرا اعتبار بر مبنای ریسک واقعی، نقدشوندگی و استرس تست تعیین می شود، نه صرفا ارزش اسمی وثیقه. این همان منطق اصلی «Portfolio Margin» در مقررات کارگزاران پیشرفته است. (FINRA)

پیشنهاد پژوهشی برای بازار ایران

با توجه به تجربه شما در صنعت کارگزاری و پژوهش های مالی، می توان این ایده را به یک مدل بومی تبدیل کرد.

«مدل اعتباردهی هوشمند مبتنی بر امتیاز ریسک (Smart Credit Scoring) و حاشیه تضمین پویای پرتفوی(Dynamic Portfolio Margin) برای بازار سرمایه ایران»

در این مدل، با استفاده از داده های معاملاتی، نقدشوندگی، نوسان، کیفیت وثایق و رفتار مشتری، یک Risk Score محاسبه می شود و سقف اعتبار، نرخ بهره و سطح مارجین هر مشتری به صورت پویا تعیین می گردد. این مدل می تواند نسبت به سیستم فعلی هم اهرم بیشتری برای مشتریان کم ریسک فراهم کند و هم احتمال نکول را کاهش دهد؛ موضوعی که برای توسعه اعتباردهی در چارچوب مقررات فعلی بازار سرمایه ایران نیز قابل بررسی و اجراست.