بهره گیری از هوش مصنوعی در تاریخ پژوهی یا تاریخ محاسباتی (بخش اول)

_{بهره گیری از هوش مصنوعی در تاریخ پژوهی یا تاریخ محاسباتی (بخش اول)}

تاریخ محاسباتی اصصلاحی است که از ترجمه کلمه به کلمه Computational History وارد زبان فارسی شده است. این اصطلاح به مطالعات میان رشته ای اشاره دارد که در عین بهره گیری از ابزراهای هوش مصنوعی و پردازش اطلاعات درصدد تاریخ پژوهی است. این رویکرد در صدد این است که با فاصله گرفتن از مطالعات سنتی تاریخ که مبتنی بر مطالعه عمیق، خرد (Close Reading) و گزینشی منابع است؛ با واکاوی و پردازش منابع زیاد در راستای ترسیم نمای کلی (Distan Reading) از فرهنگ و اندیشه گام بر دارد. رویکرد جدید جز با بهره گیری از ابزراهای هوش مصنوعی (AI) حاصل نخواهد شد. این رویکرد با روش هایی چون داده کاوی، تحلیل شبکه های اجتماعی(SNA)، مدل سازی عامل بنیان (AMB) و پردازش زبان طبیعی (NLP) به تحلیل کلان داده های تاریخی اهتمام دارد.

1. تحلیل شبکه های اجتماعی Social Network Analaysis

روشی برای مطالعه روابط میان افراد، گروه ها، سازمان ها، اندیشه ها در طول تاریخ می باشد. در این روش تمرکز به جای شناخت ویژگی های جزئی شخصیت افراد بر شناخت گروه و یا رابطه است که افراد به آن تعلق دارند. در این رویکرد تعامل و رفتارهای اجتماعی افراد در کنش های اجتماعی و تحولات اجتماعی از اهمیت بیشتری برخوردار است. به قول جیم ران Jim Rohn «شما میانگین 5 نفری هستید که بیشترین وقت را با آن ها می گذرانید». برای مثال شما در یک مهمانی می توانید بدون شناخت یک شخص از ارتباطات و تعاملات وی با دیگران تا اندازه ای به شخصیت و منافع وی پی ببرید. یکی از مهمترین اهداف این روش سناسایی افراد تاثیرگذار و با نفوذ در گروه ها و جوامع است. حتا شناسایی افرادی که به عنوان پل ارتباطی بین گروه های دوستی از اهمیت زیادی برخوردار هستند. در اینجا شاخصی تحت عنوان (Degree Centrality) نشان می دهد که تعداد و عمق ارتباطات اشخاص چگونه است؛ و چه اندازه به عنوان پل ارتباطی گروه ها عمل می کند. مثال ذیل می2تواند نمونه ای از تحلیل شبکه رواط با واکاوی میراث تاریخی باشد. با این تفاوت که این تحلیل ها توسط انسان استخراج شده است و ما در بهره گیری از هوش مصنوعی می توانیم به این داده ها با بهره گیری از الگوریتم ها دست یابیم.

مثلا در تاریخ حدیث صدرذ اسلام عبدالله بن عمر به عنوان یک رابط فرهنگی بین بوم های حجاز، کوفه، بصره، شام و حتا مصر ایفاء نقش می کند. وی از طریق افرادی چون نافع مولی ابن عمر، سعید بن جبیر و حسن بصری بر عراق، مکحول دمشقی و زهری بر شام و از طریق یزیدبن ابی حبیب بر مصر تاثیر گذاشته است. بی طرفی سیاسی وی در رویدادهایی چون جنگ صفین، جمل، بیعت با یزید، قیام عاشورا، فتنه ابن زبیر سبب القای انگاره بی طرفی وی و احترام وی در نزد تمامی جریان ها هچون امویان، زبیریان، هوادارن عثمان و حتا حامیان نخستین علی (ع) در کوفه (عطیه عوفی) شد. در عین حال که ابن عمر پل ارتباطی میان نص گراین حجازی با تعصب و تاکید بر احادیث و رای گرایان کوفی با گرایش به اجتهاد در مواجه با مسائل مستحدثه بود.

حالا دقیق تمامی مراحل انجام این کار با هوش مصنوعی را شرح خواهیم داد:

· جمع آوری منابع تاریخی

o همانند کتب حدیث و رجال.

· یک رایانه متوسط

· بهره گیری از یک نرم افزار پایگاه داده همانند SQL

o یک جدول داده برای ذخیره سازی نام محدث ها

o یک جدول برای ذخیره سازی ارتباطات محدث ها

· نرم افزار Gephi برای مصور سازی

· استفاده از AI برای استخراج نام محدثان به صورت اتوماتیک

o GPT4

o پرامت نویسی

· استفاده از دستورات پایتون برای کارهای ذیل

o شناسایی تمامی محدثان مرتبط با عبدالله بن عمر و ذخیره آن در پایگاه داده

o شناسایی تمامی رابطه ها و ذخیره آن در پایگاه داده

o شناسایی اندازه نفوذ و یا مرکزیت شخصیت ها

o شناسایی پل های ارتباطی بین شخصیت ها

o خوشه بندی و دسته بندی محدثان بر اساس جعفرافیا، گرایش فکری، مکتب حدیثی

o تحلیل آماری

o ترسیم شبکه ارتباط محدثان با ابن عمر از جهت جغرافیایی، فکری و حدیثی

o ترسیم گراف و مصور سازی

· ملاحظات و اعتبار سنجی

· ارزیابی اشتراکات اسمی و امکان اشتباه

· کنترل نمونه آمار استخراج شده به صورت تصادفی با مراجعه به کتاب

· توجه به مرسل و متصل بودن احادیث: صرفا آمدن نام دو محدث پشت سرهم به معنای اتصال سند و یا مصاحبت آن های نیست.