هراس از تغییر در بانک های بزرگ؛ چرا مدیران از تحول کربنکینگ عقب می نشینند؟

چرا مدیران بانک های بزرگ از نوسازی سامانه های حیاتی خود فراری اند؟ از وحشت از دست رفتن داده های چند دهه ای تا چالش های امنیتی زنجیره تامین نرم افزار، موانع متعددی بر سر راه تحول کربنکینگ وجود دارد. اما بازار مالی منتظر محافظه کاری مدیران نمی ماند و بانک هایی که ترس خود را مدیریت نکنند، به زودی رقابت را به فین تک ها واگذار خواهند کرد.
سید رضا راستی الحسینی دانش آموخته دکتری مدیریت مالی می گوید؛بانک های بزرگ معمولا بیش از بانک های کوچک از تغییر سامانه خود می ترسند. این ترس بی دلیل نیست. کربنکینگ برای یک بانک بزرگ، شبیه موتور اصلی یک هواپیما در حال پرواز است. بانک نمی تواند چند ماه فعالیت خود را متوقف کند، داده های مشتریان را کنار بگذارد، شعب را تعطیل کند و بعد با آرامش سامانه جدید را راه اندازی کند. عملیات بانکی باید هم زمان با تغییر ادامه داشته باشد. حقوق مردم، سپرده ها، تسهیلات، تراکنش ها، پرداخت ها و تعهدات مالی در لحظه در جریان است. به همین دلیل، تحول کربنکینگ یکی از دشوارترین تصمیم های مدیریتی در صنعت بانکداری است.

نخستین منشا ترس، حجم عظیم داده هاست. هر بانک بزرگ، سال ها و گاه دهه ها داده انباشته دارد. این داده ها فقط عدد و نام مشتری نیستند. سوابق حساب ها، قراردادهای تسهیلاتی، وثایق، اقساط، سود، جریمه، ضمانت نامه ها، چک ها، تراکنش ها، گزارش های نظارتی و اطلاعات شعب در این ساختار قرار دارند. انتقال چنین داده ای از سامانه قدیمی به سامانه جدید، اگر بدون روش دقیق انجام شود، می تواند موجب از دست رفتن داده، ایجاد مغایرت یا تولید خطاهای امنیتی شود. همین خطر کافی است تا مدیران محافظه کار بگویند بهتر است فعلا دست نزنیم.

دومین منشا ترس، هزینه بالاست. پیاده سازی یا جایگزینی سامانه بانکداری متمرکز، یک سرمایه گذاری عظیم و بلندمدت است. هزینه نرم افزار، زیرساخت، مشاوره، مهاجرت داده، آزمون، امنیت، آموزش، پشتیبانی و مدیریت پروژه بسیار سنگین است. از سوی دیگر، خدمات متخصصان باتجربه فناوری اطلاعات، به ویژه در بخش امنیت و پایداری سامانه، ارزان نیست. بانک باید برای سال ها هزینه کند، در حالی که نتیجه پروژه به سرعت در صورت های مالی کوتاه مدت دیده نمی شود. این وضعیت در بانک هایی که تحت فشار سودآوری، سهامداران یا الزامات کوتاه مدت هستند، تصمیم را دشوارتر می کند.

سومین عامل، زمان بر بودن تحول است. یک پروژه کربنکینگ موفق، نیازمند برنامه زمانی دقیق است. همه موعدهای زمانی باید در کل برنامه پروژه درست جانمایی شوند. فعالیت های اجرایی باید از قبل دیده شوند. پیشرفت پروژه باید به صورت مستمر کنترل شود. کیفیت و کمیت اجرا باید مطابق برنامه باشد. اگر پروژه از کنترل خارج شود، بانک ممکن است سال ها درگیر یک طرح ناتمام شود. مدیران بانکی این خطر را می شناسند و بسیاری از آن ها ترجیح می دهند وارد پروژه ای نشوند که پایان آن نامعلوم است.
دلیل چهارم که این هراس را تشدید کرده، وضعیت بحرانی امنیت شبکه و زنجیره تامین نرم افزار در کشور است. به دلیل محدودیت های ناشی از فیلترینگ داخلی و تحریم های خارجی، مهندسان نرم افزار در بانک ها به مراجع اصلی پکیج های برنامه نویسی دسترسی مستقیم ندارند. برنامه نویسان ناگزیر به استفاده از نمونه های داخلی غیررسمی یا اتصال از طریق پروکسی های واسطه ناشناس هستند. این موضوع ریسک آلودگی زنجیره تامین نرم افزار را افزایش داده است، زیرا مهاجمان کتابخانه های نرم افزاری مخرب را در این مراجع ناامن تزریق می کنند و این کدهای مخرب فاقد امضای معتبر، وارد کدهای منبع پلتفرم های بانکی و همراه بانک ها می شوند. این موضوع مدیران را از هرگونه تغییر یا به روزرسانی سامانه به دلیل ترس از فعال شدن این بمب های ساعتی نرم افزاری می ترساند.

اما مسئله فقط فنی و مالی نیست. بانک های بزرگ از تغییر می ترسند، زیرا تغییر کربنکینگ، ساختار قدرت درون بانک را هم تغییر می دهد. سامانه های قدیمی، در طول زمان شبکه ای از عادت ها، امتیازها، دسترسی ها و فرآیندهای غیرشفاف ایجاد کرده اند. برخی مدیران، کارشناسان و پیمانکاران قدیمی با همین ساختار رشد کرده اند. سامانه جدید می تواند فرآیندها را شفاف تر کند، گزارش گیری را دقیق تر سازد، کنترل های خودکار ایجاد کند و وابستگی به افراد خاص را کاهش دهد. طبیعی است که در چنین وضعی، مقاومت سازمانی شکل بگیرد. این مقاومت همیشه آشکار نیست. گاهی در قالب نگرانی فنی، گاهی در قالب بزرگ نمایی خطر، گاهی در قالب تاخیر در آموزش و گاهی در قالب تغییر مکرر دامنه پروژه خود را نشان می دهد.

از سوی دیگر، برخی بانک ها اشتباه می کنند و تصور می کنند تحول کربنکینگ یعنی فقط نصب یک سامانه تازه. در حالی که مهاجرت موفق نیازمند مدیریت تغییر موثر است. کارکنان باید به موقع آموزش ببینند. فرآیندها باید ساده و قابل فهم توضیح داده شوند. دلایل منطقی نوسازی باید برای بدنه بانک روشن شود. اگر کارمند شعبه نداند چرا سیستم تغییر کرده و مزیت آن چیست، با آن همراه نمی شود. اگر مدیر منطقه ای احساس کند سامانه جدید فقط کنترل او را افزایش می دهد و منفعتی برای عملیات ندارد، مقاومت می کند. اگر مشتری در روزهای آغازین با خطا و کندی مواجه شود، اعتماد عمومی آسیب می بیند.

در این میان، دامنه پروژه اهمیت حیاتی دارد. یکی از خطاهای رایج این است که بانک هم زمان با تعویض کربنکینگ، می خواهد همه چیز را تغییر دهد. زیرساخت، محصولات، فرآیندهای اعتباری، مدل شعب، گزارش های مدیریتی و کانال های دیجیتال را یکجا وارد پروژه می کند. این کار ریسک شکست را بالا می برد. رویکرد درست این است که هسته اصلی پروژه به پیاده سازی سامانه بانکداری متمرکز محدود شود و سایر تغییرات در پروژه های مستقل، اما هماهنگ، دنبال شوند. تمرکز بیش از حد فعالیت ها در یک پروژه، همان اندازه خطرناک است که تمرکز بیش از حد سامانه ها در یک نقطه.

با این حال، ترس بانک های بزرگ از تغییر اگرچه قابل فهم است، اما قابل قبول نیست. بازار مالی دیگر منتظر بانک های کند و محافظه کار نمی ماند. مشتری امروز انتظار دارد خدمات پرداخت، وام دهی، افتتاح حساب، احراز هویت، گزارش گیری و تراکنش های مالی را با کیفیت بالا، سرعت مناسب و امنیت قابل اتکا دریافت کند. دیجیتالی شدن تدریجی اقتصاد، بانک ها را مجبور کرده با نیازهای جدید بازار هماهنگ شوند. اگر بانک بزرگ به دلیل ترس از ریسک مهاجرت، در سامانه قدیمی بماند، در آینده با ریسک بزرگ تری روبه رو می شود؛ ریسک از دست دادن مشتری، کاهش بهره وری، افزایش هزینه عملیاتی، ناتوانی در انطباق با مقررات و عقب ماندن از فناوری های نوین مالی یا فین تک.

بنابراین پرسش درست این نیست که آیا بانک های بزرگ از تغییر می ترسند یا نه. پاسخ روشن است؛ بله، می ترسند. پرسش مهم تر این است که آیا این ترس را مدیریت می کنند یا پشت آن پنهان می شوند. بانک حرفه ای باید ترس را به برنامه تبدیل کند. باید ریسک داده را با روش مهاجرت اثبات شده کنترل کند. باید ریسک امنیت را با آزمون نفوذ و معماری امن کاهش دهد. باید ریسک انسانی را با آموزش و مدیریت تغییر کم کند. باید ریسک زمانی را با برنامه دقیق و پایش مستمر مهار کند. باید ریسک مالی را با نگاه بلندمدت توجیه کند. اگر چنین شود، تغییر کربنکینگ از تهدید به فرصت تبدیل می شود. اما اگر بانک ها همچنان به سامانه های فرسوده و پیمانکاران محدود تکیه کنند، هزینه آینده بسیار سنگین تر از هزینه امروز خواهد بود.

https://sanatmali.ir/?p=99906
یادداشت خبرگزاری صنعت مالی
۱۲ ۵ ۱۴۰۵