چرا خوابیدن کودک با شیشه شیر می تواند به دندان هایش آسیب بزند؟

---

 

شیشه شیر شبانه و پوسیدگی دندان؛ یک عادت ساده با یک پیامد جدی

برای بسیاری از والدین، دادن شیشه شیر به کودک قبل از خواب یک عادت کاملا طبیعی است. کودک شیر می خورد، آرام می شود و خوابش می برد.

اما یک سوال مهم وجود دارد:

اگر کودک با شیشه شیر در دهانش بخوابد، چه اتفاقی برای دندان هایش می افتد؟

پاسخ به نوع مایع، دفعات مصرف و مدت تماس آن با دندان بستگی دارد؛ اما به طور کلی، قرارگرفتن مکرر دندان های کودک در معرض مایعات حاوی قند، به ویژه در طول خواب، می تواند خطر پوسیدگی را به طور قابل توجهی افزایش دهد.

این مشکل گاهی با نام «پوسیدگی زودرس دوران کودکی» شناخته می شود و می تواند در سال های بسیار ابتدایی زندگی آغاز شود.

چرا شب خطر بیشتر است؟

یکی از مهم ترین تفاوت های شب و روز، میزان جریان بزاق است.

در هنگام خواب، جریان بزاق کاهش پیدا می کند. بزاق یکی از سیستم های دفاعی طبیعی دهان است و به خنثی کردن اسیدها، پاک شدن بخشی از مواد غذایی و حفظ تعادل مواد معدنی دندان کمک می کند.

وقتی کودک در طول شب مایع شیرین را به طور مکرر می مکد، دندان ها بارها در معرض قند قرار می گیرند؛ در حالی که یکی از مهم ترین مکانیسم های دفاعی دهان یعنی جریان بزاق، در خواب کاهش یافته است.

به همین دلیل، ترکیب قند + تماس طولانی با دندان + کاهش بزاق می تواند شرایط بسیار مناسبی برای ایجاد پوسیدگی ایجاد کند.

آیا خود شیر باعث پوسیدگی می شود؟

این سوال مهمی است، چون شیر حاوی قند طبیعی به نام لاکتوز است.

بنابراین نباید تصور کنیم که چون شیرین کننده یا شکر به شیر اضافه نکرده ایم، شیر هیچ نقشی در سلامت دندان ندارد.

از طرف دیگر، شیر از نظر تغذیه ای با نوشابه، آبمیوه یا نوشیدنی های شیرین شده یکسان نیست و نباید همه این نوشیدنی ها را در یک گروه قرار داد.

مشکل زمانی جدی تر می شود که کودک با شیشه شیر در دهان به خواب برود یا در طول شب بارها شیشه دریافت کند.

در این شرایط، مایع حاوی قند می تواند برای مدت طولانی در تماس با دندان ها باقی بماند.

آیا شیر مادر هم می تواند باعث پوسیدگی شود؟

تغذیه با شیر مادر مزایای مهمی برای کودک دارد و نباید صرفا با ترس از پوسیدگی، آن را با شیشه شیر مقایسه کرد.

با این حال، پس از رویش دندان ها، الگوی تغذیه اهمیت پیدا می کند. تغذیه مکرر و طولانی مدت در طول شب، به خصوص اگر همراه با عوامل خطر دیگر باشد، می تواند خطر پوسیدگی را افزایش دهد.

بنابراین، مسئله فقط «شیر مادر یا شیر گاو» نیست؛ دفعات تغذیه، زمان تغذیه، بهداشت دهان و سایر عوامل خطر باید در کنار یکدیگر دیده شوند.

والدین در این زمینه بهتر است توصیه اختصاصی متناسب با سن کودک و وضعیت دهان او را از پزشک یا دندانپزشک دریافت کنند.

شیشه شیر حاوی آبمیوه خطرناک تر است؟

بله، از نظر پوسیدگی، دادن آبمیوه یا نوشیدنی های شیرین در شیشه می تواند بسیار مشکل ساز باشد.

آبمیوه و بسیاری از نوشیدنی های شیرین علاوه بر قند، ممکن است اسیدی نیز باشند. اگر کودک این نوشیدنی ها را در طول روز یا هنگام خواب به طور مکرر مصرف کند، دندان ها بارها در معرض قند و اسید قرار می گیرند.

بنابراین شیشه شیر نباید به وسیله ای برای دادن آبمیوه، نوشیدنی های شیرین یا سایر مایعات شیرین به کودک تبدیل شود.

«فقط موقع خواب» مگر چقدر اهمیت دارد؟

اتفاقا همین بخش ماجرا بسیار مهم است.

ممکن است والدین بگویند: «کودک من فقط شب ها شیشه می خورد.»

اما اگر کودک هر شب با شیشه حاوی مایع شیرین بخوابد، این عادت به صورت مداوم تکرار می شود.

پوسیدگی دندان نتیجه یک بار مصرف شیر یا یک شب خوابیدن با شیشه نیست؛ نتیجه تکرار مداوم شرایطی است که تعادل بین تخریب و ترمیم دندان را به سمت پوسیدگی می برد.

بنابراین یک عادت کوچک که هر شب تکرار می شود، می تواند در طول ماه ها اثر قابل توجهی داشته باشد.

اگر کودک فقط برای خوابیدن شیشه می خواهد چه کنیم؟

این یکی از دشوارترین بخش های ماجرا برای والدین است.

کودک ممکن است شیشه را نه فقط برای تغذیه، بلکه برای آرام شدن و خوابیدن بخواهد. بنابراین حذف ناگهانی آن ممکن است برای کودک و والدین سخت باشد.

بهتر است به تدریج وابستگی کودک به شیشه هنگام خواب کاهش پیدا کند و یک روال خواب جایگزین ایجاد شود؛ برای مثال:

حمام یا شست وشو،
لباس خواب،
داستان یا موسیقی آرام،
بغل کردن و آرام سازی،
و سپس خواب.

هدف این است که شیشه به تدریج از «وسیله خواباندن کودک» به یک موضوع مستقل از خواب تبدیل شود.

البته نحوه تغییر این عادت باید با سن کودک و نیازهای تغذیه ای او هماهنگ باشد.

اگر کودک با شیشه شیر خوابش برد چه کنیم؟

اگر کودک گاهی هنگام خوردن شیر خوابش برد، نباید تصور کنیم که یک بار این اتفاق حتما باعث پوسیدگی می شود.

نگرانی اصلی زمانی است که این اتفاق به یک عادت روزانه و تکرارشونده تبدیل شود.

اگر کودک هنوز دندان دارد و امکان تمیزکردن دهان وجود دارد، بهتر است پس از آخرین وعده غذایی و قبل از خواب، دندان هایش تمیز شوند.

پس از مسواک شبانه، بهتر است کودک چیزی جز آب دریافت نکند؛ مگر اینکه شرایط پزشکی یا تغذیه ای خاصی وجود داشته باشد که نیازمند توصیه متفاوت باشد.

آیا شیشه شیر را با آب جایگزین کنیم؟

از نظر سلامت دندان، آب ساده انتخاب مناسبی برای زمانی است که کودک بعد از مسواک به نوشیدنی نیاز دارد.

اما درباره زمان قطع شیشه، نوع تغذیه و نیازهای کودک باید به سن و شرایط او توجه کرد.

نکته مهم این است که آب را با نوشیدنی های شیرین جایگزین نکنیم و تصور نکنیم آبمیوه یا نوشیدنی شیرین گزینه مناسبی برای آرام کردن کودک در طول شب است.

یک نشانه مهم: لکه های سفید روی دندان

پوسیدگی همیشه با یک سوراخ بزرگ یا دندان سیاه شروع نمی شود.

در برخی کودکان، نخستین علامت می تواند تغییرات رنگی یا لکه های سفید روی سطح دندان باشد. این تغییرات ممکن است نشان دهنده مراحل اولیه از دست رفتن مواد معدنی دندان باشند و باید توسط دندانپزشک بررسی شوند.

اگر والدین روی دندان های کودک لکه های سفید، قهوه ای یا تیره مشاهده کردند، بهتر است منتظر درد نمانند.

تشخیص زودهنگام می تواند فرصت بیشتری برای پیشگیری و درمان محافظه کارانه فراهم کند.

آیا پوسیدگی دندان های شیری واقعا مهم است؟

بله.

پوسیدگی شدید دندان های شیری می تواند باعث درد، عفونت، اختلال در خوردن و خواب و مشکلاتی در کیفیت زندگی کودک شود.

دندان های شیری همچنین در جویدن، تکامل گفتار و حفظ فضای لازم برای دندان های دائمی نقش دارند.

بنابراین هدف این نیست که تا زمان افتادن دندان های شیری «تحمل کنیم»، بلکه باید تا حد امکان از پوسیدگی آن ها پیشگیری کنیم.

سه قانون ساده برای والدین

اگر بخواهیم تمام این بحث را به سه توصیه ساده تبدیل کنیم:

۱. کودک را با شیشه حاوی مایعات شیرین نخوابانید.

۲. بعد از مسواک شبانه، اگر کودک به نوشیدنی نیاز دارد، آب را انتخاب کنید.

۳. با رویش اولین دندان، مراقبت از دندان و مراجعه به دندانپزشک را آغاز کنید.

و اگر کودک به طور منظم در طول شب شیر می خورد یا والدین درباره تغذیه شبانه و خطر پوسیدگی نگران هستند، بهتر است این موضوع در ویزیت کودک با دندانپزشک مطرح شود.

حرف آخر

شیشه شیر به خودی خود «دشمن دندان» نیست. مشکل اصلی زمانی ایجاد می شود که کودک به طور مکرر و برای مدت طولانی در معرض مایعات حاوی قند قرار بگیرد؛ به خصوص وقتی این اتفاق هنگام خواب رخ دهد.

در خواب، جریان بزاق کاهش پیدا می کند و اگر دندان ها مرتب در معرض قند باشند، شرایط برای ایجاد پوسیدگی مساعدتر می شود.

پس اگر قرار است فقط یک جمله را به خاطر بسپاریم:

کودک را با شیشه حاوی شیر یا نوشیدنی شیرین در دهان نخوابانیم؛ دندان های کودک هم مانند خواب او به یک روتین شبانه سالم نیاز دارند.

و مهم تر از همه، برای پیشگیری از پوسیدگی لازم نیست منتظر اولین دندان درد بمانیم؛ پیشگیری از همان اولین دندان آغاز می شود.

دکتر سارا سیدناصری

دندانپزشک | پژوهشگر سلامت دهان و دندان