اولین مراجعه کودک به دندانپزشک دقیقا چه زمانی باید باشد؟

---

 

آیا واقعا باید صبر کنیم تا اولین دندان خراب شود؟

یکی از پرسش های رایج والدین این است: «کودکم هنوز دندان هایش خراب نشده؛ پس چرا باید او را دندانپزشکی ببرم؟»

پاسخ ساده است: اولین مراجعه کودک به دندانپزشک نباید به زمانی موکول شود که دندان درد بگیرد یا پوسیدگی ایجاد شود.

توصیه های حرفه ای معتبر معمولا بر این است که کودک تا یک سالگی یا حداکثر تا شش ماه پس از رویش اولین دندان برای نخستین بار توسط دندانپزشک معاینه شود.

این ویزیت لزوما به معنای درمان یا حتی انجام اقدام پیچیده نیست. در بسیاری از موارد، هدف اصلی آن پیشگیری، ارزیابی خطر پوسیدگی و آموزش والدین است.

چرا یک کودک یک ساله باید دندانپزشک برود؟

ممکن است در نگاه اول عجیب به نظر برسد. کودک هنوز دندان های کمی دارد، بیشتر دندان های دائمی هنوز تشکیل نشده اند و شاید والدین هیچ مشکلی در دهان او نمی بینند.

اما پوسیدگی می تواند از همان سال های ابتدایی زندگی آغاز شود.

در نخستین مراجعه، دندانپزشک می تواند وضعیت دندان های روییده، لثه ها و بهداشت دهان کودک را بررسی کند و درباره عواملی که خطر پوسیدگی را افزایش می دهند با والدین صحبت کند.

این جلسه همچنین فرصتی است برای اینکه والدین قبل از ایجاد مشکل، پاسخ پرسش های مهم خود را دریافت کنند:

کودک از چه زمانی باید مسواک بزند؟
چه مقدار خمیردندان باید استفاده شود؟
آیا فلوراید برای کودک بی خطر است؟
کودک شب ها با شیشه شیر می خوابد؛ آیا این کار مشکلی ایجاد می کند؟
مصرف آبمیوه و نوشیدنی های شیرین چطور؟
اگر کودک انگشت خود را می مکد، آیا باید نگران باشیم؟

گاهی چند توصیه ساده در همین مرحله می تواند از یک دوره طولانی درمان در آینده جلوگیری کند.

آیا باید صبر کنیم همه دندان های شیری دربیایند؟

خیر.

دندان های شیری از نخستین دندان هایی هستند که ممکن است در معرض پوسیدگی قرار بگیرند. بنابراین، کامل شدن دندان های شیری شرط مراجعه به دندانپزشک نیست.

به محض رویش اولین دندان، مراقبت از آن آغاز می شود و پس از رویش اولین دندان یا حداکثر تا یک سالگی، زمان مناسبی برای نخستین معاینه است.

این موضوع اهمیت ویژه ای دارد، زیرا دندان های شیری فقط «دندان های موقتی» نیستند که بتوان پوسیدگی آن ها را نادیده گرفت.

چرا دندان شیری مهم است؟

یک تصور اشتباه این است که چون دندان شیری قرار است در آینده بیفتد، خراب شدن آن اهمیت چندانی ندارد.

اما دندان های شیری در جویدن غذا، رشد و تکامل گفتار و حفظ فضای مناسب برای رویش دندان های دائمی نقش دارند.

پوسیدگی شدید و درمان نشده می تواند باعث درد، عفونت و مشکلاتی در خوردن و خواب کودک شود و در موارد پیشرفته حتی به از دست رفتن زودهنگام دندان منجر شود.

بنابراین، «قرار است بیفتد» دلیل مناسبی برای بی توجهی به دندان شیری نیست.

اولین مراجعه قرار است چه اتفاقی بیفتد؟

اولین جلسه دندانپزشکی برای یک کودک خردسال معمولا بیشتر یک جلسه معاینه و آشنایی است تا درمان.

دندانپزشک وضعیت دهان و دندان کودک را بررسی می کند، خطر پوسیدگی را ارزیابی می کند و درباره مراقبت های خانگی با والدین صحبت می کند.

ممکن است درباره تغذیه کودک، عادت های خواب، مصرف شیر یا نوشیدنی های شیرین، روش مسواک زدن و میزان استفاده از فلوراید سوال شود.

بسته به سن کودک و شرایط دهان، دندانپزشک ممکن است اقدامات پیشگیرانه یا بررسی های بیشتری را توصیه کند.

هدف این است که کودک از همان ابتدا دندانپزشکی را با تجربه ای طبیعی و مثبت بشناسد، نه اینکه اولین ارتباط او با دندانپزشک در شرایط درد و اضطراب اتفاق بیفتد.

آیا اولین ویزیت باید فقط زمانی باشد که مشکلی وجود دارد؟

اتفاقا یکی از مهم ترین دلایل مراجعه زودهنگام همین است که قبل از ایجاد مشکل، عوامل خطر را شناسایی کنیم.

پوسیدگی در مراحل اولیه ممکن است علامت واضحی نداشته باشد. بنابراین اگر والدین منتظر درد، حساسیت یا سوراخ شدن دندان بمانند، ممکن است بخشی از فرصت پیشگیری از دست رفته باشد.

دندانپزشکی کودکان فقط درمان پوسیدگی نیست؛ پیشگیری بخش بسیار مهمی از آن است.

اگر کودک از دندانپزشکی می ترسد چه؟

این موضوع یکی از نگرانی های طبیعی والدین است.

یکی از مزیت های مراجعه زودهنگام این است که کودک می تواند در شرایطی که هنوز درد یا درمان پیچیده ای ندارد، با محیط دندانپزشکی آشنا شود.

والدین نیز می توانند با نحوه صحبت کردن با کودک درباره دندانپزشکی، تجربه او را بهتر کنند.

بهتر است قبل از مراجعه از جمله هایی مانند «اصلا نترس، قرار نیست آمپول بزنند» استفاده نکنیم؛ زیرا ممکن است کودک را دقیقا متوجه چیزهایی کنیم که تا آن لحظه از آن ها نگران نبوده است.

بهتر است دندانپزشکی را یک بخش طبیعی از مراقبت از بدن معرفی کنیم.

چه زمانی نباید منتظر یک سالگی بمانیم؟

اگر والدین هر نوع مشکل یا تغییر غیرطبیعی در دهان کودک مشاهده کنند، لازم نیست تا زمان تعیین شده برای نخستین ویزیت صبر کنند.

برای مثال:

• لکه های سفید، قهوه ای یا تیره روی دندان ها
• درد یا حساسیت
• تورم لثه یا صورت
• خونریزی غیرعادی
• ضربه به دندان
• شکستگی دندان
• مشکل در خوردن یا جویدن
• بوی بد مداوم دهان همراه با سایر علائم

همگی می توانند دلایلی برای ارزیابی زودتر باشند.

به خصوص در صورت ضربه به دندان یا تورم و درد قابل توجه، مراجعه باید سریع تر انجام شود.

نقش والدین در اولین ویزیت چیست؟

والدین در این مرحله فقط همراه کودک نیستند؛ آن ها بخش مهمی از برنامه پیشگیری اند.

دندانپزشک می تواند با توجه به شرایط کودک درباره روش صحیح مسواک زدن، مقدار خمیردندان فلورایددار، میان وعده ها، نوشیدنی ها و عادت های غذایی راهنمایی ارائه کند.

در سال های ابتدایی زندگی، کودک هنوز نمی تواند مسئولیت کامل بهداشت دهان خود را بر عهده بگیرد. بنابراین مراقبت والدین نقش بسیار مهمی دارد.

آیا هر کودکی باید دقیقا در یک سالگی مراجعه کند؟

یک سالگی یک نقطه راهنمای مهم است، نه یک مرز جادویی.

توصیه اصلی این است که نخستین ویزیت تا یک سالگی یا در فاصله کوتاهی پس از رویش اولین دندان انجام شود. بعد از آن نیز فاصله مراجعه های بعدی بر اساس وضعیت دهان، خطر پوسیدگی و نظر دندانپزشک تعیین می شود.

کودکی که خطر پوسیدگی بالاتری دارد ممکن است به پیگیری نزدیک تری نیاز داشته باشد، در حالی که برنامه مراقبتی کودک دیگر می تواند متفاوت باشد.

یک نکته مهم درباره فلوراید

یکی از موضوعاتی که معمولا در اولین مراجعه مطرح می شود، استفاده از فلوراید است.

فلوراید در پیشگیری از پوسیدگی نقش مهمی دارد، اما مقدار و نحوه استفاده از خمیردندان فلورایددار باید متناسب با سن کودک باشد.

والدین نباید به دلیل نگرانی از فلوراید، خودسرانه آن را از برنامه بهداشت دهان کودک حذف کنند یا برعکس، مقدار زیادی از خمیردندان را در اختیار کودک قرار دهند.

دندانپزشک می تواند بر اساس سن، وضعیت دندان ها و میزان خطر پوسیدگی، توصیه مناسب را ارائه کند.

پس بهترین زمان اولین مراجعه چه زمانی است؟

اگر بخواهیم پاسخ را خیلی کوتاه کنیم:

اولین مراجعه کودک به دندانپزشک باید تا یک سالگی یا حداکثر شش ماه پس از رویش اولین دندان انجام شود؛ نه زمانی که اولین دندان درد بگیرد.

هدف این مراجعه، پیشگیری، شناسایی عوامل خطر و ایجاد یک رابطه مثبت میان کودک و دندانپزشک است.

والدین لازم نیست منتظر بمانند تا روی دندان کودک سوراخ ایجاد شود، کودک از درد شبانه بیدار شود یا اولین عفونت ظاهر شود.

حرف آخر

دندانپزشکی کودک از زمانی شروع نمی شود که دندان خراب شده باشد؛ از زمانی شروع می شود که اولین دندان رویش پیدا می کند.

یک معاینه ساده در سال های ابتدایی زندگی می تواند به والدین کمک کند روش صحیح مراقبت از دندان کودک را یاد بگیرند و عوامل خطر پوسیدگی را پیش از ایجاد مشکل شناسایی کنند.

پس اگر کودک شما هنوز هیچ دندان دردی ندارد، این دقیقا می تواند بهترین زمان برای اولین آشنایی او با دندانپزشک باشد.

منتظر اولین درد نمانیم؛ اولین دندان، زمان شروع مراقبت است.

دکتر سارا سیدناصری

دندانپزشک | پژوهشگر سلامت دهان و دندان