چرا تسهیلات بانکی همیشه به پایداری کسب وکار منجر نمی شود
چرا تسهیلات بانکی همیشه به پایداری کسب وکار منجر نمی شود ؟
خوانشی اندیشکده ای از ناپایداری بنگاه های تسهیلات گیرنده
تسهیلات بانکی در ادبیات اقتصادی، ابزار تامین مالی و تقویت رشد بنگاه ها تلقی می شود؛ اما در عمل، به ویژه در اقتصادهای پرتلاطم، این ابزار می تواند به جای تقویت پایداری، به تشدید شکنندگی مالی منجر شود. مسئله اصلی این نیست که «وام» ذاتا نامناسب است، بلکه این است که وام زمانی کارکرد توسعه ای دارد که با ظرفیت واقعی بنگاه، چرخه نقدینگی، افق بازار و ثبات محیط کسب وکار هم راستا باشد.
بر اساس پایش ملی محیط کسب وکار ایران در تابستان ۱۴۰۴، شاخص ملی محیط کسب وکار به ۶.۰۹ رسید؛ رقمی که نشان دهنده نامساعدتر شدن شرایط نسبت به فصل قبل است. در همین پایش، غیرقابل پیش بینی بودن قیمت مواد اولیه و محصولات، دشواری تامین مالی از بانک ها، بی ثباتی سیاست ها و مقررات، محدودیت دسترسی به انرژی، و رویه های ناعادلانه مالیاتی از مهم ترین موانع فعالیت بنگاه ها گزارش شده اند. همچنین ظرفیت واقعی فعالیت بنگاه ها به حدود ۳۸.۷۷ درصد رسیده است؛ یعنی بسیاری از واحدهای اقتصادی عملا با بخش کوچکی از ظرفیت بالقوه خود کار می کنند. در چنین شرایطی، دریافت تسهیلات لزوما مسئله را حل نمی کند، بلکه می تواند تنها زمان بحران را کوتاه تر و بدهی را سنگین تر کند.
از منظر نهادی، بسیاری از بنگاه های کوچک و متوسط با سه محدودیت هم زمان روبه رو هستند:
1. کمبود وثیقه و اعتبارسنجی ضعیف،
2. ناهم زمانی سررسید اقساط با جریان واقعی درآمد،
3. قفل شدن نقدینگی در مطالبات یا رکود فروش.
بنابراین، وام بانکی وقتی به تولید و پایداری منجر می شود که مشکل بنگاه صرفا «کمبود سرمایه در گردش» باشد؛ نه ضعف بازار، اختلال نهادی، نوسان قیمت، یا فرسودگی مدل کسب وکار. تجربه تاریخی طرح های زودبازده نیز نشان داد که تزریق منابع بدون طراحی نهادی مناسب، می تواند به انحراف منابع و معوق شدن بدهی ها منجر شود؛ به طوری که در ارزیابی های رسمی، این طرح ها با انحراف قابل توجه از اهداف اشتغال زایی مواجه شدندی.
نتیجه آنکه، برای ارتقای پایداری کسب وکارها باید از منطق «وام محور» به سمت «پایداری محور» حرکت کرد. این گذار مستلزم اصلاح محیط کسب وکار، ثبات بخشی به سیاست ها، توسعه ابزارهای تامین مالی زنجیره ای مانند فاکتورینگ و خرید دین ، و مهم تر از همه، تناسب بخشی میان نوع تامین مالی و ماهیت جریان نقد بنگاه است. در غیر این صورت، تسهیلات بانکی به جای اهرم رشد، به "تله بدهی" تبدیل می شود.
حمید داودی راد
مدیر اندیشکده ملی وصال(س وب)