از نخستین راکتور تا قرارداد یورودیف؛ مسیر برنامه هسته ای ایران در دوران پهلوی
فهرست رویدادهای هسته ای ایران در دوران پهلوی
برنامه هسته ای ایران در دوران پهلوی از اواخر دهه ۱۳۳۰ شمسی آغاز شد و طی دو دهه با همکاری کشورهای غربی، به ویژه آمریکا، آلمان و فرانسه، به سرعت توسعه یافت. مهم ترین رویدادهای این دوره عبارت اند از:
۱۳۳۷ | عضویت ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA)
ایران در سال ۱۳۳۷ شمسی (۱۹۵۸ میلادی) به عضویت آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA) درآمد. این عضویت، نخستین گام رسمی کشور برای حضور در فعالیت های بین المللی مرتبط با انرژی هسته ای محسوب می شود.
۱۳۴۴ | الحاق به کنوانسیون آژانس بین المللی انرژی اتمی
در سال ۱۳۴۴ شمسی (۱۹۶۵ میلادی)، پس از بررسی های حقوقی در وزارت امور خارجه، ایران به کنوانسیون آژانس بین المللی انرژی اتمی پیوست و اسناد مربوط به آن را امضا کرد.
۱۳۴۶ | راه اندازی نخستین راکتور تحقیقاتی ایران
در سال ۱۳۴۶ شمسی (۱۹۶۷ میلادی)، آمریکا یک راکتور تحقیقاتی آب سبک با توان ۵ مگاوات به ایران فروخت. این راکتور توسط شرکت آمریکایی AMF در دانشگاه تهران نصب و راه اندازی شد. با این حال، تا سال ها امکان بهره برداری کامل از آن برای متخصصان ایرانی فراهم نبود.
۱۳۴۷ | پذیرش پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای (NPT)
ایران در سال ۱۳۴۷ شمسی (۱۹۶۸ میلادی) به پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای (NPT) پیوست. این پیمان دو سال بعد، در سال ۱۹۷۰ میلادی، به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
۱۳۵۳ | تاسیس سازمان انرژی اتمی ایران
در سال ۱۳۵۳ شمسی (۱۹۷۴ میلادی)، سازمان انرژی اتمی ایران تاسیس شد و دکتر اکبر اعتماد به ریاست آن منصوب گردید.
این سازمان مسئول اجرای پروژه های گسترده ای از جمله موارد زیر شد:
احداث نیروگاه های هسته ای در بوشهر و دارخوین
ایجاد تاسیسات آب شیرین کن در بوشهر
تامین سوخت و پشتیبانی فنی نیروگاه ها
برنامه ریزی برای ساخت چهار نیروگاه دیگر در اصفهان و استان مرکزی
این مجموعه بعدها با عنوان مرکز تحقیقات هسته ای (NRC) شناخته شد.
۱۳۵۳ | قرارداد ساخت نیروگاه بوشهر با آلمان
در نوامبر ۱۹۷۴، ایران قراردادی با شرکت آلمانی زیمنس برای احداث دو راکتور آب سبک ۱۳۰۰ مگاواتی در نیروگاه بوشهر امضا کرد. این پروژه یکی از بزرگ ترین طرح های هسته ای ایران پیش از انقلاب به شمار می رفت.
۱۳۵۳ | امضای قرارداد پادمان با آژانس
در همان سال، ایران بر اساس تعهدات خود در پیمان NPT، قرارداد جامع پادمان (INFCIRC/214) را با آژانس بین المللی انرژی اتمی امضا کرد. بر اساس این توافق، بازرسان آژانس اجازه یافتند بر فعالیت ها و تاسیسات هسته ای ایران نظارت کنند.
۱۳۵۴ | موافقت کنگره آمریکا با همکاری هسته ای
در اواخر سال ۱۳۵۴ شمسی (۱۹۷۵ میلادی)، کنگره آمریکا قانونی را تصویب کرد که به دولت این کشور اجازه می داد در زمینه فناوری هسته ای با ایران همکاری تجاری داشته باشد. در آن زمان، برنامه هسته ای ایران از سوی آمریکا یک برنامه صلح آمیز تلقی می شد.
۱۳۵۴ | خرید ۱۰ درصد از سهام مجتمع غنی سازی یورودیف
در سال ۱۳۵۴، ایران ۱۰ درصد از سهام مجتمع غنی سازی اورانیوم یورودیف (Eurodif) در فرانسه را خریداری کرد. این سرمایه گذاری قرار بود دسترسی ایران به سوخت هسته ای غنی شده را در آینده تضمین کند.
۱۳۵۵ | آغاز مطالعات تاسیسات هسته ای اصفهان
در سال ۱۳۵۵ شمسی (۱۹۷۶ میلادی)، بر اساس همکاری مشترک فرانسه و انگلیس، مطالعات احداث تاسیسات هسته ای اصفهان با تمرکز بر چرخه سوخت هسته ای آغاز شد.
۱۳۵۵ | قرارداد محرمانه با آفریقای جنوبی
در همان سال، ایران قراردادی محرمانه با آفریقای جنوبی برای خرید برخی تجهیزات و مواد اولیه مرتبط با برنامه هسته ای منعقد کرد.
۱۳۵۶ | قرارداد احداث نیروگاه دارخوین
در اکتبر ۱۹۷۷، ایران و فرانسه برای ساخت دو نیروگاه هسته ای ۹۰۰ مگاواتی در دارخوین به توافق رسیدند. اجرای این پروژه به شرکت فرانسوی فراماتوم (Framatome) واگذار شد.
۱۳۵۶ | ارزیابی برخی کارشناسان آمریکایی از برنامه هسته ای ایران
در سال ۱۳۵۶، برخی کارشناسان و نهادهای اطلاعاتی آمریکا در گزارش های خود ارزیابی کردند که توسعه زیرساخت های هسته ای ایران، سرمایه گذاری در پروژه یورودیف و برخی همکاری های بین المللی ممکن است در آینده زمینه ایجاد توانمندی های مرتبط با سلاح هسته ای را فراهم کند. با این حال، این ارزیابی ها به منزله اثبات وجود یک برنامه قطعی برای ساخت سلاح هسته ای نبود و درباره آن دیدگاه های متفاوتی وجود دارد.
۱۳۵۷ | تحویل لیزرهای حساس هسته ای از سوی آمریکا
در اکتبر سال ۱۳۵۷ شمسی (۱۹۷۸ میلادی)، آمریکا چهار دستگاه لیزر حساس با طول موج ۱۶ میکرون را در اختیار ایران قرار داد. این تجهیزات از فناوری های پیشرفته آن زمان محسوب می شدند و در حوزه تحقیقات هسته ای کاربرد داشتند.