از خاکریز پایداری تا سنگر دانایی

از خاکریز پایداری تا سنگر دانایی

پیش درآمد: دمیدن روح نشاط در شریان های علم، با افق گشایی آموزش حضوری در طلیعه سال تحصیلی جدید و آغاز سال تحصیلی همواره نویدبخش شکوفایی، پویایی و تکاپوی نسل کودک، نوجوان و جوان در مسیر اعتلای ایران عزیز بوده است؛ اما طلیعه سال تحصیلی پیش رو تفاوت و جلوه ای ویژه دارد.

جامعه ما پس از پشت سر گذاردن روزهای حساس و تاریخی مقاومت، که در اذهان و یادها با نام پرصلابت جنگ تحمیلی سوم «جنگ رمضان»، از سوی رژیم منحوس و کودک کش صهیونیسم و آمریکای جنایتکار، جاودانه شد، و سپری کردن چند ماه تعلیق ناگزیر آموزش های حضوری، و جبران آن با آموزش های آنلاین و مجازی، اینک بار دیگر درهای بوستان های علم، مدرسه و دانشگاه را به روی پویندگان دانش می گشاید.

بازگشت به کلاس های درس، صرفا یک فرایند اداری و تقویمی نیست؛ بلکه نماد استواری، حیات ملی و تجلی پیروزی آگاهی بر رکود و تحمیل ناامیدی است. امیر مومنان، حضرت علی (ع) در کلامی حکیمانه می فرمایند: «العلم سلطان؛ من وجده صال به و من لم یجده صیل علیه» (دانش، قدرتی بی بدیل است؛ هر کس بدان دست یابد پیروز شود و هر که آن را از دست دهد، مقهور گردد).

امروز ضرورت دستیابی به این قدرت در دوران پسا بحران ناشی از جنگ، بیش از هر زمان دیگری احساس می شود که به تفصیل ذیل میتوان به آن اشاره نمود:

1. ارزیابی واقع بینانه: واکاوی قوت ها و آسیب شناسی تعطیلی آموزش حضوری؛ هر پژوهشگر منصفی پیش از ترسیم خط مشی آینده، ملزم به تحلیل واقعیت های میدانی همچون موارد زیر است:

· نقاط قوت و فرصت ها: دوران انقطاع آموزش فیزیکی نشان داد که زیرساخت های فناوری کشور از انعطاف لازم برای استمرار یادگیری برخوردارند. تقویت سواد دیجیتال نسل نو، تعمیق روحیه خودآموزی و قدرشناسی مضاعف جامعه از ارزش بی بدیل تعامل چهره به چهره، سرمایه های ارزشمندی هستند که باید در دوره جدید حفظ شوند.

· نقاط ضعف و چالش ها : نباید از نظر دور داشت که تعطیلی آموزش حضوری، آسیب هایی نظیر «افت تحصیلی پنهان»، «کاهش نشاط و تعاملات اجتماعی»، «فرسایش تاب آوری روانی» و «ناهمگونی کیفیت یادگیری» را در پی داشته است. جبران این خلاءها نخستین رسالت نظام آموزشی در فصل تازه خواهد بود.

۲. رسالت متعالی دانشگاه: سنگر اندیشه ورزی، مسئله محوری و همبستگی ملی دانشگاه در دوران پسا جنگ نیز همچون سالهای قبل، نمی تواند صرفا یک ماشین تولید مدرک یا فضای ایزوله آموزش نظری باشد. دانشگاه کانون زنده «اندیشه ورزی و همبستگی ملی» و سنگر پاسداری از آینده کشور است. نسل جوان دانشجو، گرانبهاترین سرمایه این مرزوبوم هستند و باید افق های امیدبخشی را در ساحت عمل تجربه کنند.

ü خط مشی نوینی که باید در دستور کار نهاد آموزش عالی قرار گیرد عبارت است از:

1. مسئله محوری و گره گشایی میدانی: ظرفیت عظیم علمی و پایان نامه های دانشگاهی باید به سمت رفع معضلات انباشته جامعه، از چالش های اقتصادی، فرهنگی، زیست محیطی و مدیریت منابع گرفته تا توسعه پایدار مرزها و اشتغال جوانان هدایت شود.

2. پیوند راهبردی دانشگاه و صنایع با نهادهای اجرایی: دانشگاه ها باید متناسب با نیازهای توسعه صنعتی، فناوری های نوین و ظرفیت های بومی هر استان بازآرایی و تجهیز شوند. سرمایه گذاری روی توان نخبگان، کوتاه ترین مسیر برای نیل به استقلال اقتصادی و اقتدار درون زا است.

3. منظومه پیشنهادی؛ تدابیر و راهکارهای جامع برای موفقیت دانش آموزان و دانشجویان. برای گذار موفق از فضای پسا بحران به دوران بالندگی علمی، چند راهبرد اساسی پیشنهاد می گردد:

_ برای مقطع مدارس (ابتدایی و متوسطه):

· اجرای طرح های ترمیم و تثبیت یادگیری

· اختصاص ساعات آغازین سال تحصیلی به بازآموزی مفاهیم پایه و سنجش وضعیت تحصیلی بدون اضطراب زایی

· پروتکل سلامت روان و نشاط افزایی با احیای زنگ های پرورشی، ورزش، کارگاه های مهارتی و اردوهای نشاط آور برای تخلیه اضطراب های ناشی از دوران ناآرامی و جنگ.

· برای مقطع آموزش عالی و دانشگاه ها:

_ توسعه آموزش های ترکیبی و کاربردی: بهره گیری هوشمندانه از بسترهای آنلاین در کنار جلسات هم اندیشی، کارورزی و پژوهش های میدانی.

_ تسهیل مسیر مهارت آموزی و شتاب دهنده ها: راه اندازی میزهای تخصصی حل مسائل استان ها با حضور دانشجویان و اساتید جهت پیوند علم با بازارهای کسب وکار نوپا.

4. ساحت مسئولیت ها؛ مثلث حمایتی «مسئولان، خانواده ها و شهروندان» بازگشایی موفق و آرام مراکز آموزشی بدون هم افزایی ارکان مختلف جامعه ناممکن است:

پیشنهاداتی جهت تعامل مدیران و دستگاه های اجرایی:

_ حمایت ویژه مالی و تجهیزاتی از مراکز آموزشی مناطق مرزی و کم برخوردار

_ ساماندهی ناوگان حمل ونقل عمومی و بهینه سازی سرویس های مدارس و دانشگاه ها برای جلوگیری از ازدحام شهری

_ پیوند دادن طرح های کلان توسعه ای دستگاه های اجرایی به بازوی پژوهشی دانشگاه ها

** وظایف خانواده ها:

_ تنظیم الگوهای رفتاری، ساعت خواب و انضباط فردی فرزندان پس از ماه ها فراغت تحمیلی

_ پرهیز از اعمال فشار مضاعف و کمال گرایی افراطی در روزهای نخستین

_ تمرکز بر آرامش بخشی و تقویت انگیزه درونی فرزندان

** مسئولیت اجتماعی شهروندان:

در روزهای بازگشایی، مدیریت ترددها، خودداری از سفرهای غیرضروری در ساعات پیک صبحگاهی و عصرگاهی، و مدارا در ترافیک، جلوه ای روشن از احساس مسئولیت عمومی است. پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «کلکم راع و کلکم مسوول عن رعیته»؛ همه شما مسئولید و همه شما نسبت به زیردستانش بازخواست می شوید . شاید این یعنی همه ما در قبال آرامش و سهولت تردد فرزندان این آب وخاک در مسیر مدرسه و دانشگاه مسئولیم.

لذا پایان سخن اینکه؛ سال تحصیلی جدید پس از آزمون دشوار جنگ رمضان، نه یک آغاز معمولی، بلکه رستاخیز اراده، علم و خودباوری ملی است. این دوره باید نقطه عطفی در تاریخ آموزش کشور شود؛ نقطه ای که در آن کلاس های درس پناهگاه امید، دانشگاه ها اتاق فکر حل بحران ها و فرزندان ایران طلایه داران ساختن فردایی آباد، پیشرفته و مستقل باشند. وظیفه امروز ما در قامت مسئول، شهروند، پژوهشگر، معلم، مدیر و والدین، هموار کردن این مسیر پرامید با خرد، تدبیر و همبستگی است.

به امید چنین موفقیتی. یا حق 24/06/1405

رقیه پورغفار دانش آموخته دکترای مدیریت