کاربرد فناوری بلاکچین در آموزش بیمار و خودمراقبتی پس از ترخیص از اورژانس
ترخیص از اورژانس یکی از حساس ترین نقاط در مسیر درمان بیمار است. بیمار ممکن است در مدت کوتاهی تشخیص، درمان و آموزش های متعددی دریافت کند و سپس بیمارستان را ترک کند. از این لحظه، بخش قابل توجهی از مسئولیت مراقبت بر عهده بیمار و خانواده او قرار می گیرد.
در این مرحله، یک سوال اساسی مطرح می شود:
آیا بیمار واقعا می داند پس از خروج از بیمارستان چه کاری باید انجام دهد؟
خودمراقبتی صحیح می تواند در پیشگیری از عوارض، افزایش پایبندی به درمان و استفاده مناسب تر از خدمات سلامت نقش داشته باشد. در مقابل، آموزش ناقص یا پراکنده ممکن است باعث مصرف نادرست دارو، بی توجهی به علائم هشدار یا مراجعه دیرهنگام به مراکز درمانی شود.
فناوری های دیجیتال می توانند به ایجاد ارتباط میان بیمار و نظام سلامت پس از ترخیص کمک کنند. در این میان، بلاکچین می تواند به عنوان یک زیرساخت احتمالی برای ثبت قابل اعتماد اطلاعات، مدیریت مجوزهای دسترسی و ایجاد سابقه قابل پیگیری از تعاملات آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.
خودمراقبتی پس از ترخیص یعنی چه؟
خودمراقبتی فقط به معنای مصرف دارو نیست.
بیمار ممکن است پس از ترخیص نیاز داشته باشد:
- داروهای خود را طبق دستور مصرف کند.
- علائم خود را کنترل کند.
- مراقبت های خاصی را در منزل انجام دهد.
- رژیم غذایی یا فعالیت خود را طبق توصیه تیم درمان تنظیم کند.
- علائم هشدار را بشناسد.
- در زمان مشخص برای پیگیری مراجعه کند.
- در صورت بدتر شدن شرایط، مسیر مناسب دریافت کمک پزشکی را بداند.
بنابراین، آموزش ترخیص باید به گونه ای باشد که بیمار بتواند آن را در زندگی روزمره اجرا کند.
مشکل آموزش سنتی
در بسیاری از فرآیندهای درمانی، آموزش بیمار در زمان ترخیص انجام می شود و سپس ارتباط بیمار با بیمارستان کاهش پیدا می کند.
فرض کنیم بیماری پس از مراجعه به اورژانس به منزل می رود.
او ممکن است چند برگه دریافت کند، توصیه های شفاهی بشنود و نسخه دارویی داشته باشد.
اما چند روز بعد ممکن است سوال هایی برای او ایجاد شود:
این دارو را تا چه زمانی مصرف کنم؟
اگر این علامت ایجاد شد چه کار کنم؟
زمان مراجعه بعدی چه موقع است؟
آیا آموزشی که در اورژانس دریافت کردم هنوز در پرونده من ثبت شده است؟
یک سامانه دیجیتال می تواند بخشی از این فاصله را کاهش دهد.
بلاکچین چه چیزی به این فرآیند اضافه می کند؟
بلاکچین قرار نیست جایگزین پزشک، پرستار یا آموزش انسانی شود.
کاربرد احتمالی آن بیشتر در ایجاد یک زیرساخت قابل اعتماد برای ثبت و تبادل اطلاعات است.
برای مثال، می توان ثبت کرد که:
- آموزش چه زمانی ارائه شده است.
- چه نوع آموزشی ارائه شده است.
- چه فردی آن را ارائه کرده است.
- بیمار چه زمانی به محتوای آموزشی دسترسی پیدا کرده است.
- چه مجوزهایی برای اشتراک اطلاعات وجود دارد.
این ثبت می تواند در صورت طراحی صحیح، سابقه ای قابل پیگیری برای فرآیند آموزش ایجاد کند.
مثال کاربردی: بیمار مبتلا به آسم
بیماری را در نظر بگیریم که به دلیل تشدید علائم آسم به اورژانس مراجعه کرده است.
پرستار در زمان ترخیص درباره موارد زیر آموزش می دهد:
نحوه استفاده صحیح از دارو، شناسایی علائم هشدار، مراقبت در منزل و زمان مراجعه مجدد.
در یک سیستم دیجیتال، بیمار پس از ترخیص می تواند به محتوای آموزشی مرتبط دسترسی داشته باشد.
مثلا یک برنامه می تواند به بیمار یادآوری کند که محتوای آموزشی مربوط به دارو یا مراقبت در منزل را مشاهده کند.
سوابق مهم این تعاملات می توانند در زیرساختی امن ثبت شوند.
در مراجعه بعدی بیمار، تیم درمان نیز می تواند با توجه به مجوزهای تعریف شده، سابقه آموزش قبلی را بررسی کند.
مثال دوم: بیمار دیابتی
بیمار مبتلا به دیابت ممکن است پس از مراجعه به اورژانس نیازمند آموزش درباره کنترل قند خون، داروها، تغذیه و علائم هشدار باشد.
به جای اینکه آموزش در زمان ترخیص پایان پیدا کند، می توان یک مسیر آموزشی دیجیتال ایجاد کرد.
برای مثال:
روز ترخیص: آموزش اولیه
روز دوم: یادآوری محتوای آموزشی
روز هفتم: بررسی وضعیت و یادآوری پیگیری
زمان مقرر: مراجعه به پزشک یا مرکز درمانی
این فرآیند می تواند به بیمار کمک کند آموزش را به صورت مرحله ای دریافت کند.
در این مدل، بلاکچین می تواند برای ثبت برخی رویدادها و مدیریت اعتماد و مجوزها مورد استفاده قرار گیرد؛ در حالی که محتوای آموزشی و داده های حساس در سامانه های مناسب سلامت نگهداری می شوند.
کاربرد برای بیماران سالمند
در سالمندان، آموزش باید گاهی علاوه بر بیمار، به خانواده یا مراقب نیز منتقل شود.
فرض کنیم یک سالمند پس از دریافت درمان از اورژانس به خانه بازمی گردد.
با رضایت بیمار می توان دسترسی محدودی برای مراقب تعیین کرد.
مراقب می تواند اطلاعاتی مانند دستورهای مراقبتی، زمان پیگیری و علائم هشدار را مشاهده کند.
در چنین مدلی، بیمار همچنان کنترل اطلاعات خود را در اختیار دارد و دسترسی دیگران باید بر اساس مجوز مشخص باشد.
ایجاد پاسپورت آموزشی برای بیمار
یکی از ایده های قابل اجرا برای بیمارستان ها می تواند ایجاد یک پاسپورت آموزشی دیجیتال باشد.
این پاسپورت می تواند شامل سابقه آموزش های مهم بیمار باشد.
برای مثال:
موضوع: آموزش مصرف دارو
تاریخ آموزش: تاریخ مشخص
ارائه دهنده: پرستار/پزشک
وضعیت: آموزش تکمیل شد
محتوای تکمیلی: لینک یا محتوای آموزشی
پیگیری: تاریخ مراجعه بعدی
در مراجعات بعدی، تیم درمان می تواند به جای شروع آموزش از نقطه صفر، سابقه آموزشی بیمار را بررسی کند.
یک طرح آزمایشی برای بیمارستان
برای اجرای این ایده، بیمارستان نیازی ندارد از ابتدا یک سیستم عظیم ایجاد کند.
می توان پروژه را در یک بخش محدود آغاز کرد.
برای مثال، بیماران مبتلا به آسم که از اورژانس ترخیص می شوند.
در مرحله اول: یک پروتکل استاندارد آموزشی طراحی می شود.
در مرحله دوم: محتوای آموزشی دیجیتال تولید می شود.
در مرحله سوم: آموزش پرستار در سیستم ثبت می شود.
در مرحله چهارم: بیمار پس از ترخیص به محتوای آموزشی دسترسی پیدا می کند.
در مرحله پنجم: تعاملات مهم و مجوزهای دسترسی در زیرساخت مناسب ثبت می شوند.
در مرحله ششم: نتایج بررسی می شود.
شاخص های قابل اندازه گیری
یکی از مزایای اجرای آزمایشی این است که می توان نتایج را با شاخص های مشخص بررسی کرد.
برای مثال:
- درصد بیمارانی که آموزش را کامل دریافت کرده اند.
- میزان دسترسی بیماران به محتوای آموزشی.
- میزان رضایت بیمار.
- میزان مراجعه مجدد به اورژانس.
- میزان رعایت توصیه های درمانی.
- تعداد خطاهای مرتبط با انتقال اطلاعات.
- میزان رضایت پرستاران از فرآیند جدید.
البته هر کاهش یا افزایش در مراجعه مجدد را نمی توان صرفا به بلاکچین نسبت داد؛ برای ارزیابی اثر واقعی فناوری، طراحی پژوهشی مناسب لازم است.
حریم خصوصی؛ شرط اساسی
اطلاعات سلامت از حساس ترین داده های شخصی هستند.
بنابراین استفاده از بلاکچین در این حوزه باید با اصل حداقل داده موردنیاز همراه باشد.
بهتر است اطلاعات پزشکی حساس بدون ضرورت روی زنجیره قرار نگیرند.
می توان اطلاعات اصلی را در سامانه های امن نگهداری کرد و از بلاکچین برای ثبت رویدادها، مجوزها یا شناسه های لازم استفاده کرد.
همچنین بیمار باید بداند چه اطلاعاتی، توسط چه فردی و برای چه هدفی قابل مشاهده است.
آیا بلاکچین به تنهایی کافی است؟
خیر.
اگر بیمار اینترنت یا تلفن هوشمند نداشته باشد، استفاده از یک اپلیکیشن به تنهایی نمی تواند مشکل را حل کند.
اگر محتوای آموزشی پیچیده باشد، ثبت آن روی بلاکچین باعث فهم بهتر بیمار نمی شود.
اگر پرستار زمان کافی برای آموزش نداشته باشد، فناوری مشکل کمبود زمان را برطرف نمی کند.
بنابراین، بلاکچین باید بخشی از یک مدل جامع باشد که شامل پرستار، بیمار، محتوای آموزشی مناسب، پرونده الکترونیک سلامت، سامانه ارتباط با بیمار و سیاست های امنیت اطلاعات است.
جمع بندی
خودمراقبتی پس از ترخیص یکی از بخش های مهم مسیر درمان بیمار است. بیمار پس از خروج از اورژانس نباید از نظام مراقبت جدا شود.
فناوری های دیجیتال می توانند ارتباط میان بیمار و نظام سلامت را پس از ترخیص تقویت کنند و بلاکچین نیز می تواند در این میان، در زمینه ثبت قابل اعتماد رویدادها و مدیریت دسترسی به اطلاعات، کاربرد داشته باشد.
یک بیمارستان می تواند این ایده را ابتدا برای یک گروه مشخص، مانند بیماران دیابتی، قلبی یا مبتلا به آسم، به صورت آزمایشی اجرا کند.
هدف نهایی، ساخت یک سیستم پیچیده فناوری نیست؛ هدف این است که آموزش بیمار در لحظه ترخیص تمام نشود، بلکه به یک مسیر مستمر و قابل پیگیری از بیمارستان تا منزل تبدیل شود.
در این نگاه، بلاکچین می تواند یکی از اجزای زیرساختی برای ساختن پلی میان آموزش در بیمارستان و خودمراقبتی در منزل باشد.
محمد جواد اعصامی
کارشناس پرستاری و پژوهشگر حوزه سلامت