پیمان ابراهیم؛ توافق نامه های عادی سازی روابط اعراب و اسرائیل

پیمان ابراهیم؛ توافق نامه های عادی سازی روابط اعراب و اسرائیل

معرفی کلی

پیمان ابراهیم یا توافق نامه های ابراهیم، مجموعه ای از توافق ها برای عادی سازی روابط دیپلماتیک بین اسرائیل و چند کشور عربی است که از سال ۲۰۲۰ آغاز شد. این توافق ها با میانجی گری ایالات متحده و در دوره ریاست جمهوری دونالد ترامپ به انجام رسیدند.

نام این پیمان از حضرت ابراهیم (ع) گرفته شده که در یهودیت و اسلام به عنوان پیامبر شناخته می شود و به طور سنتی پدر مشترک یهودیان و اعراب (از طریق اسحاق و اسماعیل) در نظر گرفته می شود .

امارات و بحرین اولین کشورهای عربی بودند که از زمان اردن در سال ۱۹۹۴، به طور رسمی اسرائیل را به رسمیت شناختند. این توافق نامه ها در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۰ در واشینگتن دی.سی. امضا شدند.

زمینه های شکل گیری

پیمان ابراهیم در پس زمینه افزایش همکاری های غیررسمی میان اسرائیل و کشورهای عربی در طول دهه ۲۰۱۰ شکل گرفت که ناشی از نگرانی های مشترک درباره ایران بود. مقامات اسرائیلی از سال ۲۰۱۸ به کشورهای عربی خلیج فارس سفر کرده و همکاری های محدود نظامی و اطلاعاتی آغاز شده بود .

در ازای عادی سازی روابط، اسرائیل طرح های خود برای الحاق بخش هایی از کرانه باختری را به حالت تعلیق درآورد. برای مراکش، این توافق با به رسمیت شناختن حاکمیت این کشور بر صحرای غربی توسط آمریکا همراه شد و برای سودان شامل حذف نام این کشور از فهرست کشورهای حامی تروریسم بود.

پیامدها و همکاری ها

این توافق نامه ها به ابتکارات جدیدی در زمینه های تجارت، دفاع، انرژی، فناوری و تبادل فرهنگی منجر شدند:

• همکاری دفاعی:اسرائیل و مراکش در نوامبر ۲۰۲۱ اولین توافق نامه امنیتی مشترک را امضا کردند.
• پروژه انرژی:اسرائیل، امارات و اردن برای فروش ۶۰۰ مگاوات برق خورشیدی به اسرائیل و فروش آب شیرین شده به اردن توافق کردند.
• همکاری اقتصادی: دفتر سرمایه گذاری ابوظبی اولین شعبه خارج از کشور خود را در اسرائیل افتتاح کردو

واکنش ها و انتقادات

واکنش ها در جهان عرب متفاوت بود. در حالی که دولت ها حمایت خود را ابراز کردند، افکار عمومی در بسیاری از کشورها مخالف بودند، به ویژه به دلیل عدم پیشرفت در حل وفصل درگیری فلسطین و اسرائیل. دولت فلسطین در اعتراض به این توافق ها از نقش خود به عنوان رئیس اتحادیه کشورهای عرب خارج شد.

نظرسنجی ها نشان می دهد در کشورهای عربی امضاکننده، اکثریت شهروندان دیدگاه منفی نسبت به این توافق نامه ها دارند. در نوامبر ۲۰۲۲، ۷۶ درصد از پاسخ دهندگان سعودی نظر منفی داشتند.

وضعیت کنونی و گسترش احتمالی

پس از پایان درگیری ها بین ایران و اسرائیل در ژوئیه ۲۰۲۵، گزارش هایی منتشر شد مبنی بر اینکه دولت دوم ترامپ در حال آغاز گسترش این توافق ها به سوریه، لبنان و عربستان سعودی است. با این حال، رئیس جمهور سوریه اعلام کرد که این کشور به توافق ها نخواهد پیوست .

در مه ۲۰۲۶، ترامپ اعلام کرد کشورهایی مانند عربستان سعودی، قطر، پاکستان، ترکیه، مصر و اردن باید به پیمان ابراهیم بپیوندند و به گفته او، فقط کشورهایی که این پیمان را امضا کنند می توانند بخشی از توافق احتمالی آمریکا با ایران باشند.

پاکستان این درخواست را رد کرده و عربستان سعودی بر تشکیل کشور مستقل فلسطین به عنوان شرط عادی سازی تاکید کرده است. ترکیه نیز رژیم اسرائیل را عامل بی ثباتی منطقه می داند .