پنج جمله ای که هر کودک باید برای محافظت از خودش بلد باشد

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان،پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال

پنج جمله ای که هر کودک باید برای محافظت از خودش بلد باشد

آموزش امنیت شخصی به کودکان نباید با ترساندن آنان از جهان آغاز شود. کودک باید بتواند در محیط خانه، مدرسه و جامعه احساس امنیت کند و در عین حال، نشانه های موقعیت های خطرناک را بشناسد. هدف این آموزش آن نیست که کودک مسئول پیشگیری از همه آسیب ها شود؛ مسئولیت اصلی حفاظت بر عهده بزرگسالان و نهادهای مسئول باقی می ماند. هدف این است که کودک در موقعیت دشوار، ابزارهای ساده ای برای بیان مخالفت و درخواست کمک داشته باشد.

پنج جمله می توانند نقطه شروع این آموزش باشند: «من با این کار راحت نیستم»؛ «نه، نمی خواهم»؛ «باید از یک بزرگسال مورد اعتماد کمک بگیرم»؛ «این اتفاق را برای کسی که به او اعتماد دارم تعریف می کنم»؛ و «اگر یک نفر حرفم را جدی نگرفت، از فرد دیگری کمک می خواهم». این جملات باید متناسب با سن کودک، با زبان ساده و از طریق تمرین های امن و غیرترسناک آموزش داده شوند.

ماده ۱۹ کنوانسیون حقوق کودک بر حمایت در برابر خشونت و بدرفتاری تاکید می کند و ماده ۳۴ به حمایت در برابر بهره کشی و سوءاستفاده جنسی مربوط است. آموزش مرزهای بدنی و حق کمک خواهی را می توان در چارچوب همین مسئولیت حمایتی توضیح داد. کودکان باید بدانند که احساس ناراحتی آنان ارزش توجه دارد، می توانند درباره تماس یا رفتاری که برایشان نامناسب است صحبت کنند و اگر فردی از آنان خواست موضوعی نگران کننده را مخفی نگه دارند، می توانند با یک بزرگسال قابل اعتماد در میان بگذارند.

در عین حال، نباید این تصور ایجاد شود که هر موقعیت خطرناکی را می توان با گفتن یک جمله متوقف کرد. گاهی کودک به دلیل ترس، وابستگی یا نابرابری قدرت قادر به مخالفت نیست. در چنین مواردی، مسئولیت آسیب بر دوش کودک نیست و وظیفه بزرگسالان است که نشانه های خطر را جدی بگیرند و حمایت لازم را فراهم کنند.

آموزش موثر باید به کودک اطمینان دهد که در صورت گفتن یک تجربه ناخوشایند، با سرزنش یا مجازات روبه رو نمی شود. کودکی که می داند حرفش شنیده خواهد شد، شانس بیشتری برای درخواست کمک به موقع دارد. امنیت از آگاهی آغاز می شود، اما تنها با مسئولیت پذیری بزرگسالان کامل می شود.