رمزارزها و چالش های حقوقی آن
رمزارزها و چالش های حقوقی آن
ارزهای رمزنگاری شده یا همان رمزارزها در دنیای دیجیتال امروز فرصت ها و تهدید های نوینی را پیش روی افراد گذاشته پربسامدترین رمزارز در حال حاضر بیت کوین است که خالق آن در سال 2008 با چنین ادعایی مبنی بر عدم اتکا این رمز به وجود شخص ثالث و صرفا بر قابل استفاده بستر الکترونیکی وارد فضای سایبر شد. از طرفی بسیاری از این رمزارزها مورد پذیرش کشوری قرار نگرفته و در هیچ سند ملی یا بین المللی به جرایم خاص رمزارزها پرداخته نشده شاید دلیل این امر از یک سو تحولات بسیار سریع قواعد حاکم بر رمز ارزها و از سویی دیگر ابهامات متعددی در ماهیت های عملی و فنی این نوع از رمزارزهاست با این وجود نظام های حقوقی زیادی با نقض اصل کمینه حقوق کیفری به جرم انگاری پیش دستانه(Pre-emptive criminalization) در چنین حیطه ای پرداختند.
ریشه چنین مدل جرم انگاری از نظریات بنتام سرچشمه گرفته است بدین صورت که وی با افزایش هزینه ارتکاب جرم از طریق جرم انگاری انحراف های پیش از تکوین جرم کفه ترازو را به سمت عدم ارتکاب سوق دهد بنتام از این جرایم به عنوان جرایم فرعی یا مساعدکننده یاد می کند. این رویکرد وی در مکتب تحققی مورد استخدام قرار گرفت و با عنوان جدیدی تحت نظریه حالت خطرناک خود را نشان داد و بدین ترتیب امروزه با عنوان جرایم مانع یا پیش دستانه مورد پذیرش قرار گرفته است. رمزارزها به دلیل ویژگی هایی مانند ناشناختگی هویت کاربران و غیرمتمرکز بودن، جذابیت زیادی برای بزهکاران دارند. استفاده از رمزارزها در جرایم مالی و اقتصادی، از جمله پولشویی و قاچاق چالش های زیادی برای دستگاه های قضایی ایجاد کرده است. قاچاقانگاری اعمال مرتبط با رمزارزها در ایران، قانون گذار –در قانون قاچاق کالا و ارز تلاش کرده تا با ارز محسوب کردن رمزارزها و مداخله ابزار های کیفری، برخی اعمال مرتبط با آن ها را قاچاق تلقی کند. از جمله این اعمال می توان به معامله ارز بدون مجوز، معامله فردایی ارز، و انجام کارگزاری بدون مجوز اشاره کرد.
اما در کنار مخاطرات غیرقابل پیش بینی این نوع از رمزها، فرصت های ارزشمندی نیز متصور است برای مثال جایگزینی بیت کوین با نظام پولی موجود جهانی می تواند فرصت دور زدن تحریم های اقتصادی را فراهم آورد. قاعده مندسازی حقوقی و مقررات گذاری پیرامون ابعاد جنایی رمزارزها به تدریج در حال تکامل است. سیاست های حقوق کیفری باید به گونه ای باشد که ضمن کنترل مخاطرات جنایی رمزارزها، فضای لازم برای توسعه فناوری های نوین را فراهم کند. در ایران، سیاست های اتخاذ شده در این زمینه باید با رویکردهای جهانی هماهنگ شود تا بتواند به طور موثر با چالش های حقوقی این فناوری مقابله کند.
برای مطالعه بیشتر رجوع کنید به عارف خلیلی و باقر شاملو - جرم انگاری در حوزه رمزارزها - آموزه های حقوق کیفری دوره هیجدهم، شماره ۲۱، بهار و تابستان ۱۴۰۰