حدوث دهری میرداماد و مخالفت آقا حسین و آقا جمال خوانساری با آن

حدوث دهری میرداماد و مخالفت آقا حسین و آقا جمال خوانساری با آن

یکی از مبانی فلسفه که متکلمین و فقها اشکالات زیادی بر آن مطرح کرده و آن را خلاف عقل و شرع دانسته اند قول به قدم عالم است، میرداماد برای حل این مشکل نظریه حدوث دهری را ابداع کرد.
«آقا جمال خوانساری در حاشیه ای که بر حاشیه خفری بر الهیات تجرید نگاشته، عباراتی از قبسات میرداماد می آورد و بر آن خرده می گیرد و در پایان می گوید که حدوث جهان با این چیزها درست نمی شود و باید دید شرع در این باره چه می گوید... خوانساری در این رساله می کوشد تا دلایل میرداماد را بی پایه نشان دهد». فنخا [فهرستگان نسخه های خطی ایران]، ج۱، ص۳۲۳

محمد اسماعیل خواجوئی حاشیه ای بر حاشیه آقا جمال می نویسد و در آن از میرداماد دفاع می کند. سپس محمد بن محمد زمان اصفهانی رساله ای در دفاع از آقا جمال خوانساری و رد اشکالات خواجویی می نگارد. [فنخا، ج۱۱، ص۵۶۹]. او می نویسد قول به حدوث دهری توسط میرداماد و شاگردانش شیوع یافت اما کوشش های بی دریغ آقا حسین خوانساری و فرزند و معاصرینش بنیان این سخنان تازه را ویران کرد. اصفهانی مطالبی نیز از حکمه العارفین ملا محمد طاهر قمی که از قدیمی ترین و جدی ترین منتقدین میرداماد و ملاصدرا بود [ملا طاهر هنگام وفات ملاصدرا حدود ۵۰ساله بود] نقل می کند. از جمله این عبارت از حکمه العارفین:
«القول بالحدوث الدهری قول محدث احدثه بعض انصار الفلاسفه من الفضلاء المتاخرین وهو اعتقاد بین السخافه». بنگرید به: فنخا، ج۱۱، ص۵۶۹.