«چگونه تصاویر جنگی جعلی با هوش مصنوعی ساخته می شوند و چگونه می توان آن ها را تشخیص داد»

تکنولوژی هوش مصنوعی مولد (Generative AI) در سال های اخیر تغییرات بزرگی در نحوه تولید محتوا ایجاد کرده است. در دنیای اخبار جنگی، این ابزارها می توانند تصاویر «بسیار واقعی اما کاملا خیالی» بسازند.

در ادامه، نحوه تولید این تصاویر و روش های تشخیص آن ها را از دیدگاه فنی و تحلیل رسانه ای بررسی می کنیم.

۱. تصاویر چگونه با هوش مصنوعی ساخته می شوند؟
ابزارهایی مثل Midjourney، DALL-E یا Stable Diffusion از مدل های «انتشار» (Diffusion Models) استفاده می کنند. این مدل ها میلیون ها تصویر واقعی را دیده اند و یاد گرفته اند که چگونه الگوهای بصری (مثلا بافت دود، شکل خرابه، یا نور انفجار) را از نو خلق کنند.
برای ساخت یک تصویر «جعلی جنگی»، فرد صرفا یک دستور متنی (Prompt) به هوش مصنوعی می دهد. مثلا:
«عکسی واقع گرایانه از یک خیابان جنگ زده در یک شهر خاورمیانه ای، دود غلیظ در آسمان، نور نارنجی انفجار در دوردست، با لنز دوربین خبری قدیمی.»
هوش مصنوعی در چند ثانیه تصویری می سازد که از نظر نورپردازی، سایه ها و ترکیب بندی، بسیار به عکس های واقعی شباهت دارد.

۲. چگونه تصاویر جعلی هوش مصنوعی را تشخیص دهیم؟ (چک لیست)
اگرچه هوش مصنوعی روزبه روز پیشرفته تر می شود، اما هنوز در بازسازی جزئیات دقیق انسانی و فیزیکی دچار اشتباه می شود. به این نشانه ها دقت کنید:
الف) جزئیات بدن انسان (نقطه ضعف اصلی)
انگشتان دست و پا: هوش مصنوعی هنوز در تعداد و شکل دقیق انگشتان مشکل دارد. (گاهی ۶ انگشت یا انگشتانی که در هم گره خورده اند).
دندان ها: گاهی دندان ها در دهان افراد به شکلی غیرطبیعی یکپارچه یا بیش از حد زیاد دیده می شوند.
چشم ها: گاهی مردمک ها نامتقارن هستند یا نگاه فرد «خالی» و بدون تمرکز به نظر می رسد.
ب) ناهنجاری های فیزیکی و پس زمینه
متن های روی تابلوها: حروف و نوشته های روی تابلوهای مغازه ها، پلاک ها یا بنرها در تصاویر هوش مصنوعی معمولا «ناخوانا»، «درهم تنیده» یا شبیه زبان های ناشناخته هستند.
اشیاء درهم تنیده: دقت کنید که اشیاء به هم نچسبیده باشند. مثلا دسته یک سلاح که در بدن سرباز فرو رفته یا لوله تفنگی که کج شده است.
تار شدگی غیرمنطقی: گاهی پس زمینه به شکل غیرطبیعی تار (Blur) می شود تا اشتباهات مدل پنهان بماند.
ج) منطق نور و سایه
هوش مصنوعی گاهی در رعایت جهت تابش نور اشتباه می کند. مثلا سایه یک نفر در یک جهت است و سایه یک شیء نزدیک به او در جهت دیگر.
د) عدم وجود اطلاعات «اگزف» (Exif Data)
عکس های واقعی که با دوربین گرفته می شوند، اطلاعاتی مثل نوع دوربین، تنظیمات لنز و زمان ثبت را در خود دارند. تصاویر ساخته شده با هوش مصنوعی معمولا فاقد این متادیتای معتبر هستند یا در آن ها اطلاعاتی از نرم افزار سازنده دیده می شود.

۳. ابزارهای کمکی برای تشخیص
علاوه بر دقت بصری، می توانید از این ابزارها استفاده کنید:
سایت های شناسایی هوش مصنوعی: ابزارهایی مثل Hive Moderation یا Illuminarty می توانند احتمال ساخته شدن تصویر توسط هوش مصنوعی را تحلیل کنند.
سایت های راستی آزمایی: وب سایت هایی مانند Bellingcat راهنماهای تخصصی برای تشخیص تصاویر جعلی منتشر می کنند.

جمع بندی: قانون طلایی
در دوران جنگ، «سریع باور نکنید و سریع منتشر نکنید.»
اگر تصویری دیدید که: بسیار تکان دهنده است.
جزئیات آن (مثل متون روی تابلوها) کمی عجیب به نظر می رسد.
هیچ منبع خبری معتبر (خبرگزاری های بزرگ جهانی) آن را پوشش نداده است.
احتمال بسیار زیاد دارد که آن تصویر جعلی باشد.