رمان «تسلیم» اثر میشل ولبک

رمان «تسلیم» نوشته میشل ولبک، نویسنده فرانسوی، یک رمان پادآرمان شهری است که در سال 2015 منتشر شد. این اثر به دلیل پرداختن به موضوعات بحث برانگیزی مانند اسلام، سیاست و فرهنگ، با واکنش های متفاوت و گاه تندی مواجه گردید. با این حال، این رمان صرفا اثری ضداسلامی نیست، بلکه نقدی عمیق بر فرهنگ مدرن اروپایی و آزادی گرایی افراطی محسوب می شود.

داستان رمان در فرانسه سال 2022 روایت می شود. در این سال، یک حزب مسلمان به رهبری محمد بن عباس در انتخابات ریاست جمهوری پیروز می شود. فرانسوا، استاد دانشگاه سوربن و متخصص ادبیات قرن نوزدهم، شخصیت اصلی داستان است. او مردی میانسال است که به تنهایی در آپارتمانی در یک برج زندگی می کند. تخصص او آثار رمان نویس سمبولیست، جی.کی. هویسمانس است. او مانند بسیاری از قهرمانان آثار ولبک، شخصیتی از «قماش مفلوکان» فرانسوی هاست. فرانسوا تقریبا هر سال تلاش می کند با دانشجویی آشنا شود و رابطه ای را آغاز کند، اما این تلاش هر سال با نامه ای خاتمه می یابد که همیشه با این جمله آغاز می شود: «من کسی را ملاقات کرده ام».

در سال 2022، مارین لپن در دور نخست انتخابات پیروز می شود. این واقعه سبب می شود سایر احزاب برای متوقف کردن او دست به ائتلاف بزنند. در میان تمامی احزاب، برگ برنده به دست حزبی مسلمان، نوظهور و میانه رو به نام الاخوان المسلمین می افتد. رهبر و موسس این حزب، محمد بن عباس، شخصیتی است میان طارق رمضان و رجب طیب اردوغان پیش از دست یابی به قدرت. او مردی خوش مشرب است که با رهبران اجتماعات مسیحی و یهودی و همچنین با طبقه تجار به خوبی کنار می آید. در نهایت، سوسیالیست ها و محافظه کاران تصمیم می گیرند در دور نهایی از بن عباس حمایت کنند و بدین ترتیب فرانسه با اختلافی ناچیز نخستین رئیس جمهور مسلمان خود را انتخاب می کند.

پس از قدرت گیری این حزب، تغییرات تدریجی در جامعه فرانسه آغاز می شود. در ابتدا به نظر می رسد که به جز در مدارس تغییر خاص دیگری رخ نداده، اما پس از یک ماه فرانسوا کم کم متوجه تغییرات خردی می شود که آغازشان با پوشش زنان است. گرچه دولت هیچ قانونی در خصوص پوشش زنان وضع نکرده، اما زنان غیرمسلمان به صورت طبیعی سبک پوشش خود را تغییر داده اند. به تدریج نرخ جرائم جوانان و نرخ بیکاری کاهش می یابد. دلیل این امر بازگشت زنان به خانه برای مراقبت از فرزندان است.

دانشگاه سوربن نیز دستخوش تغییرات اساسی می شود. پس از آنکه حزب الاخوان المسلمین به قدرت می رسد، فرانسوا و سایر اساتید غیرمسلمان، با حقوق کامل و پیش از موعد بازنشسته می شوند. هلالی از جنس طلا بر سردر سوربن نصب می شود و تصاویری از کعبه دیوارهای دفاتر را می پوشاند. رئیس جدید دانشگاه به فرانسوا پیشنهاد بازگشت با شغلی بهتر و حقوقی سه برابر گذشته را می دهد، مشروط بر آنکه به نحوی ظاهری تغییر مذهب دهد.

فرانسوا پس از جدایی میریام، دوست دخترش که به اسرائیل مهاجرت کرده، به شدت افسرده می شود. او برای مدتی به صومعه ای در جنوب فرانسه می رود، اما تنها دو روز دوام می آورد. پس از مرگ مادرش در تنهایی، فرانسوا تصمیم می گیرد تغییر مذهب دهد. او طی مراسمی کوتاه در مسجد جامع پاریس مسلمان می شود.

رمان «تسلیم» در ادبیات بدبینی فرهنگی اروپایی، رمانی کلاسیک محسوب می شود. ناقدان این اثر را اسلام هراسانه می خوانند، اما این تلقی صحیح نیست. هدف حمله رمان تسلیم دین اسلام نیست. اسلام برای ولبک فقط راهی است برای بیان این نگرانی دائمی اروپایی که پی گیری مصمانه آزادی -آزادی از سنت و اقتقار، آزادی برای پی گرفتن اهداف خویشتن- به ناگزیر به فاجعه منتهی خواهد شد.

ولبک عمیقا باور کرده است که فرانسه تصویر شخصی خویشتن را از دست داده است. این بحران دو قرن قبل آغاز شد، زمانی که اروپایی ها بر سر تاریخ قمار کردند: قمار بر اینکه هرچه آزادی انسانی گسترش یابد، انسان ها شادتر خواهند شد. به نظر ولبک، اروپا این شرط را باخته است. بنابراین اروپای سرگردان حالا در معرض وسوسه دیگری است که بسیار قدیمی تر است: اینکه تسلیم کسانی شود که مدعی سخن گفتن از جانب خدا هستند.