بررسی مولفه های قدرت نظامی کشورها در نظام حقوق بین الملل با نگاهی به ظرفیت های دفاعی ایران

بررسی مولفه های قدرت نظامی کشورها در نظام حقوق بین الملل با نگاهی به ظرفیت های دفاعی ایران

📷دکتر بهنام اسدی

وکیل دادگستری (عضو مرکز وکلای قوه قضاییه استان کرمانشاه)

استاد مدعو دانشگاه رازی

مولف 30 عنوان کتاب و 60 مقاله علمی

صاجب امتیاز بنیاد علمی قانون یار

📷قدرت نظامی یکی از مهم ترین مولفه های قدرت ملی در نظام بین الملل محسوب می شود. کشورها برای حفظ امنیت ملی، دفاع از مرزهای خود و افزایش بازدارندگی در برابر تهدیدهای خارجی، تلاش می کنند توانایی های دفاعی و نظامی خود را توسعه دهند. این توانایی ها معمولا شامل نیروی انسانی، تجهیزات نظامی، فناوری های دفاعی، توان موشکی، قدرت دریایی و هوایی و همچنین ظرفیت های راهبردی در حوزه دفاعی است. 

در مطالعات روابط بین الملل، قدرت نظامی تنها به تعداد نیروها یا تجهیزات محدود نمی شود، بلکه عواملی مانند سطح فناوری، سازماندهی نیروها، توانایی لجستیکی، آموزش نظامی و ظرفیت تولید تجهیزات دفاعی نیز در ارزیابی آن نقش مهمی دارند. بسیاری از کشورها با سرمایه گذاری در صنایع دفاعی، تحقیق و توسعه نظامی و همکاری های امنیتی تلاش می کنند توان بازدارندگی خود را افزایش دهند. 

در منطقه خاورمیانه، مسائل امنیتی و ژئوپلیتیکی باعث شده است که بسیاری از کشورها توجه ویژه ای به توسعه توان دفاعی داشته باشند. در این میان، ایران به عنوان یکی از کشورهای مهم منطقه، طی دهه های گذشته بر توسعه برخی ظرفیت های دفاعی داخلی و ارتقای توان بازدارندگی تمرکز کرده است. بخش هایی مانند صنایع دفاعی داخلی، توان موشکی و ساخت برخی تجهیزات نظامی از جمله حوزه هایی هستند که در تحلیل های امنیتی و راهبردی درباره ایران مورد بررسی قرار می گیرند. کارشناسان حوزه امنیت بین الملل معتقدند که قدرت نظامی زمانی بیشترین کارایی را دارد که در کنار عوامل دیگری مانند قدرت اقتصادی، دیپلماسی موثر و ثبات داخلی قرار گیرد. در واقع، ترکیب این عناصر است که می تواند جایگاه یک کشور را در نظام بین الملل تقویت کند. در نهایت می توان گفت که ارزیابی قدرت نظامی کشورها موضوعی پیچیده و چندبعدی است و به عوامل مختلفی از جمله منابع انسانی، فناوری، توان صنعتی و شرایط ژئوپلیتیکی بستگی دارد. 

بررسی این عوامل می تواند به درک بهتر از ساختار امنیتی مناطق مختلف جهان و نحوه تعامل کشورها در عرصه بین المللی کمک کند. موفقیت های چشمگیر جمهوری اسلامی در این عرصه، با بودجه ای اندک، در قیاس با کشورهای دیگر به دست آمده است. برای نمونه می توان به عربستان سعودی اشاره کرد. اگرچه بودجه دفاعی این کشور حدود ۷ برابر ایران است اما به دلیل سیاست های معیوب نظامی و وابستگی، عمده بودجه دفاعی خود را صرف خرید تجهیزات از کشورهای دیگر، به ویژه آمریکا می کند. این شیوه تامین تجهیزات، به هیچ وجه، باعث ایجاد قدرت نمی شود، به طوری که به اعتقاد مقامات آمریکایی، عربستان حتی قدرت یک هفته ایستادگی در مقابل ایران را هم ندارد. 

از طرفی، با افزایش مداوم وابستگی، این کشور هرساله باید هزینه خرید تسلیحات را مطابق خواسته طرف مقابل افزایش دهد. این وابستگی باعث شد تا آمریکا درخصوص عربستان، از تعبیر «گاو شیرده» استفاده کند و مقامات عربستان نیز توان پاسخ و دفاع از حیثیت کشور خود، در برابر این توهین را نداشتند. 

در مجموع، حقوق بین الملل توسعه توان دفاعی دولت ها را به عنوان بخشی از حق حاکمیت ملی به رسمیت می شناسد، اما همزمان با وضع قواعد و محدودیت های مشخص تلاش می کند از تبدیل این توانایی ها به تهدیدی برای صلح و امنیت جهانی جلوگیری کند. به هرصورت جمهوری اسلامی ایران در سال های اخیر با فشارهای اقتصادی و جنگ رسانه ای گسترده مواجه بوده، اما با اتکا به مردم و ظرفیت های داخلی توانسته مسیر خود را با اقتدار ادامه دهد.