تهدید به افشای روابط نامشروع با استفاده از فیلم و عکس های خصوصی در حقوق کیفری ایران

تهدید به افشای روابط نامشروع با استفاده از فیلم و عکس های خصوصی در حقوق کیفری ایران
در بسیاری از موارد، مرتکب با در اختیار داشتن تصاویر، فیلم ها یا پیام های خصوصی فرد، وی را تهدید می کند که در صورت عدم تمکین به خواسته های او، محتواهای مذکور را در اختیار اعضای خانواده، همسر، محل کار یا عموم مردم قرار خواهد داد. این تهدیدها ممکن است با هدف اخاذی، تحصیل مال، انتقام جویی، اجبار به ادامه رابطه یا اعمال فشار روحی و روانی صورت گیرد. از آنجا که چنین رفتارهایی امنیت روانی اشخاص را مختل کرده و حیثیت اجتماعی آنان را در معرض خطر قرار می دهد، قانون گذار ایران ضمانت اجراهای کیفری متعددی برای مقابله با آن پیش بینی کرده است.
بر اساس ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی (کتاب تعزیرات)، هر کس دیگری را به هر نحو به قتل، ضررهای نفسی، شرفی، مالی یا افشای اسرار تهدید نماید، مرتکب جرم تهدید شده است. بنابراین تهدید به انتشار فیلم، عکس یا افشای روابط خصوصی افراد، از مصادیق بارز تهدید به ضرر شرفی و افشای اسرار محسوب می شود. اهمیت این موضوع به اندازه ای است که حتی اگر مرتکب اقدام به انتشار تصاویر نکرده باشد، صرف تهدید نیز جرم مستقل تلقی شده و قابل مجازات است.
علاوه بر مقررات مربوط به جرم تهدید، قانون جرایم رایانه ای نیز از حریم خصوصی اشخاص حمایت کرده است. به موجب ماده ۱۷ این قانون، انتشار یا در دسترس قرار دادن تصاویر و فیلم های خصوصی افراد بدون رضایت آنان، در صورتی که موجب ضرر یا هتک حیثیت شود، جرم بوده و مرتکب مستوجب مجازات خواهد بود. ازاین رو، قانون گذار نه تنها مرحله تهدید، بلکه مرحله انتشار و افشای اطلاعات خصوصی را نیز مورد توجه قرار داده و برای آن ضمانت اجراهای کیفری در نظر گرفته است.
جرم تهدید در قانون مجازات اسلامی
ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی مقرر می دارد:
«هرگاه کسی دیگری را به هر نحو به قتل یا ضررهای نفسی یا شرفی یا مالی یا به افشای سری نسبت به خود یا بستگان او تهدید نماید، اعم از اینکه به این واسطه تقاضای وجه یا مال یا تقاضای انجام امر یا ترک فعلی را نموده یا ننموده باشد، به مجازات مقرر قانونی محکوم خواهد شد.»
مطابق این ماده، تهدید به انتشار تصاویر خصوصی، افشای روابط نامشروع یا انتشار اطلاعات محرمانه اشخاص، جرم محسوب شده و برای تحقق آن نیازی به اجرای عملی تهدید وجود ندارد. صرف ایجاد خوف و نگرانی در قربانی برای تحقق جرم کافی است.
*مسئولیت کیفری ناشی از انتشار تصاویر خصوصی
در صورتی که تهدیدکننده اقدام به انتشار تصاویر یا فیلم های خصوصی نماید، عمل وی علاوه بر جرم تهدید، مشمول مقررات قانون جرایم رایانه ای نیز خواهد بود.
بر اساس ماده ۱۷ قانون جرایم رایانه ای:
«هر کس به وسیله سامانه های رایانه ای یا مخابراتی، صوت یا تصویر یا فیلم خصوصی یا خانوادگی یا اسرار دیگری را بدون رضایت وی منتشر کند یا در دسترس دیگران قرار دهد، به نحوی که موجب ضرر یا عرفا موجب هتک حیثیت او شود، به مجازات مقرر قانونی محکوم خواهد شد.»
همچنین ماده ۱۶ قانون جرایم رایانه ای نیز انتشار، تغییر یا تحریف تصاویر اشخاص به نحوی که موجب هتک حیثیت آنان شود را جرم دانسته است.
*نحوه طرح شکایت علیه شخص تهدیدکننده
در صورتی که شخصی با استفاده از فیلم، عکس، پیام یا هرگونه اطلاعات خصوصی، دیگری را تهدید به افشای روابط نامشروع یا انتشار تصاویر شخصی نماید، بزه دیده حق دارد از طریق مراجع قانونی شکایت کیفری مطرح کند. نخستین اقدام، حفظ تمامی مدارک و مستندات مرتبط با تهدید است. پیامک ها، پیام های شبکه های اجتماعی، فایل های صوتی، تصاویر، فیلم ها، مکاتبات اینترنتی و سایر دلایل موجود می توانند در اثبات جرم نقش تعیین کننده ای داشته باشند.
پس از جمع آوری ادله، شاکی می تواند با مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی نسبت به ثبت شکواییه اقدام نماید. عنوان شکایت حسب مورد می تواند «تهدید موضوع ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی»، «اخاذی» و یا «انتشار غیرمجاز تصاویر خصوصی» باشد. پس از ثبت شکایت، پرونده برای رسیدگی به دادسرای صالح ارجاع خواهد شد.

در مواردی که تهدید از طریق فضای مجازی صورت گرفته باشد، پلیس فتا نیز در شناسایی مرتکب، بررسی ادله الکترونیکی و جلوگیری از انتشار محتوا نقش مهمی ایفا می کند. همچنین در صورت وجود احتمال انتشار فوری تصاویر و فیلم ها، مقام قضایی می تواند دستورات لازم را برای جلوگیری از ادامه اقدامات مجرمانه صادر کند.
شایان ذکر است که تسلیم شدن در برابر خواسته های غیرقانونی تهدیدکننده، معمولا موجب پایان یافتن رفتار مجرمانه نمی شود و در بسیاری از موارد زمینه سوءاستفاده های بعدی را فراهم می کند. ازاین رو مراجعه سریع به مراجع قضایی و استفاده از حمایت های قانونی، بهترین راهکار برای مقابله با این جرم است.
درنتیجه تهدید به افشای روابط نامشروع و انتشار فیلم و عکس های خصوصی از جمله جرایم مهم علیه حیثیت، آبرو و امنیت روانی اشخاص است. قانون گذار ایران با پیش بینی مقرراتی همچون ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی و مواد ۱۶ و ۱۷ قانون جرایم رایانه ای، حمایت کیفری موثری از حریم خصوصی شهروندان به عمل آورده است. بنابراین هرگونه تهدید به انتشار تصاویر خصوصی یا افشای اسرار شخصی، حتی پیش از انتشار واقعی آنها، می تواند موجب مسئولیت کیفری مرتکب شود. آگاهی شهروندان از حقوق قانونی خود و مراجعه به مراجع قضایی و پلیس فتا، مهم ترین ابزار مقابله با این نوع جرایم و حمایت از بزه دیدگان محسوب می شود.