لنز اسکلرال - بیمارستان دکتر مسعود جوادی

لنز اسکلرال (Scleral Lens) چیست؟

لنزهای اسکلرال (Scleral Contact Lenses) یکی از پیشرفته ترین انواع لنزهای تماسی هستند که در سال های اخیر تحول بزرگی در درمان بسیاری از بیماری های قرنیه و مشکلات سطح چشم ایجاد کرده اند. این لنزها برخلاف لنزهای معمولی، مستقیما روی قرنیه قرار نمی گیرند، بلکه روی صلبیه یا همان بخش سفید چشم تکیه می کنند و فضای بین لنز و قرنیه با محلول استریل پر می شود.

این ویژگی باعث می شود لنز اسکلرال علاوه بر اصلاح بینایی، مانند یک مخزن محافظ و مرطوب کننده برای سطح چشم عمل کند. به همین دلیل، این لنزها در بیماران مبتلا به قوز قرنیه، خشکی شدید چشم، نامنظمی های قرنیه، پیوند قرنیه و برخی بیماری های سطح چشم، یکی از بهترین گزینه های درمانی محسوب می شوند.

اگرچه لنزهای اسکلرال نسبت به لنزهای نرم و لنزهای سخت معمولی تخصصی تر هستند و استفاده از آن ها نیاز به آموزش و معاینات دقیق دارد، اما در بسیاری از بیماران می توانند کیفیت بینایی و کیفیت زندگی را به طور چشمگیری بهبود بخشند.

لنز اسکلرال چیست؟

لنز اسکلرال نوعی لنز سخت نفوذپذیر به گاز (RGP) با قطر بزرگ است که به جای قرار گرفتن روی قرنیه، روی صلبیه یا سفیدی چشم قرار می گیرد. از آنجا که صلبیه نسبت به قرنیه حساسیت کمتری دارد، بسیاری از بیماران پس از طی دوره کوتاه آموزش، راحتی مناسبی هنگام استفاده از این لنزها تجربه می کنند.

یکی از مهم ترین ویژگی های لنز اسکلرال این است که پیش از قرار گرفتن روی چشم، داخل آن با محلول استریل بدون مواد نگهدارنده پر می شود. پس از قرار گرفتن لنز، این محلول بین قرنیه و لنز باقی می ماند و یک لایه مایع محافظ ایجاد می کند که هم سطح چشم را مرطوب نگه می دارد و هم نامنظمی های قرنیه را پوشش می دهد.

لنز اسکلرال چگونه باعث بهبود بینایی می شود؟

در برخی بیماری های قرنیه، سطح قرنیه دیگر صاف و منظم نیست. این نامنظمی ها باعث می شوند نور به درستی روی شبکیه متمرکز نشود و فرد حتی با بهترین عینک نیز دید مناسبی نداشته باشد.

لنز اسکلرال با ایجاد یک سطح اپتیکی کاملا صاف در جلوی چشم و تشکیل یک لایه یکنواخت از مایع بین لنز و قرنیه، بسیاری از این نامنظمی ها را خنثی می کند. نتیجه این فرآیند، دیدی شفاف تر و با کیفیت تر است.

در واقع، در بسیاری از بیمارانی که با عینک یا حتی لنزهای نرم دید مناسبی ندارند، لنز اسکلرال می تواند کیفیت بینایی را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.

لنز اسکلرال برای چه افرادی مناسب است؟

برخلاف لنزهای نرم که برای اصلاح عیوب انکساری معمول استفاده می شوند، لنزهای اسکلرال بیشتر برای بیماران دارای مشکلات خاص قرنیه یا سطح چشم تجویز می شوند.

متخصص چشم یا اپتومتریست ممکن است در شرایط زیر استفاده از لنز اسکلرال را توصیه کند:

قوز قرنیه (کراتوکونوس)

شایع ترین کاربرد لنز اسکلرال در درمان مشکلات بینایی ناشی از کراتوکونوس است. در این بیماری، قرنیه نازک و مخروطی شکل می شود و دید با عینک یا لنزهای معمولی کاهش می یابد. لنز اسکلرال با پوشاندن نامنظمی های قرنیه، کیفیت بینایی را بهبود می بخشد و در بسیاری از بیماران راحت تر از لنزهای RGP معمولی است.

خشکی شدید چشم

در بیمارانی که به خشکی شدید چشم، سندرم شوگرن، بیماری پیوند علیه میزبان (GVHD) یا سایر اختلالات سطح چشم مبتلا هستند، لنز اسکلرال مانند یک مخزن اشک عمل می کند. لایه مایع زیر لنز باعث مرطوب ماندن مداوم سطح قرنیه شده و علائمی مانند سوزش، درد و تاری دید را کاهش می دهد.

پس از پیوند قرنیه

پس از پیوند قرنیه، ممکن است سطح قرنیه نامنظم شود و عینک نتواند دید مطلوبی ایجاد کند. در این شرایط، لنز اسکلرال یکی از موثرترین روش ها برای بهبود کیفیت بینایی است.

اسکار یا نامنظمی قرنیه

در برخی بیماران که به دلیل آسیب، عفونت یا جراحی، سطح قرنیه نامنظم شده است، این لنزها می توانند دید بهتری نسبت به عینک یا لنزهای نرم فراهم کنند.

پس از جراحی های انکساری

در موارد نادر، برخی افراد پس از جراحی هایی مانند لیزیک یا PRK دچار نامنظمی سطح قرنیه می شوند. در این شرایط نیز لنز اسکلرال می تواند گزینه مناسبی باشد.

مزایای لنز اسکلرال

کیفیت بسیار بالای بینایی

یکی از مهم ترین مزایای لنز اسکلرال، ایجاد دیدی شفاف و باکیفیت در بیمارانی است که سایر روش های اصلاح بینایی برای آن ها موثر نبوده است.

راحتی بیشتر نسبت به لنزهای RGP معمولی

اگرچه لنز اسکلرال نیز از جنس سخت ساخته شده است، اما چون روی صلبیه قرار می گیرد و با قرنیه تماس مستقیم ندارد، بسیاری از بیماران آن را راحت تر از لنزهای سخت معمولی می دانند.

حفظ رطوبت سطح چشم

لایه مایع زیر لنز باعث مرطوب ماندن مداوم قرنیه می شود و به همین دلیل این لنزها در درمان خشکی شدید چشم نقش مهمی دارند.

محافظت از سطح قرنیه

لنز اسکلرال مانند یک سپر محافظ، سطح قرنیه را از تماس مستقیم با پلک ها و محیط بیرون محافظت می کند. این ویژگی در برخی بیماری های سطح چشم اهمیت زیادی دارد.

پایداری مناسب روی چشم

به دلیل قطر بزرگ، این لنزها هنگام پلک زدن جابه جایی کمی دارند و معمولا روی چشم ثابت باقی می مانند.

آیا استفاده از لنز اسکلرال دشوار است؟

در نگاه اول، گذاشتن و برداشتن لنز اسکلرال ممکن است کمی پیچیده به نظر برسد، زیرا قطر این لنزها از لنزهای معمولی بزرگ تر است و باید پیش از استفاده با محلول استریل پر شوند.

با این حال، بیشتر بیماران پس از چند جلسه آموزش عملی توسط اپتومتریست یا متخصص لنز، به راحتی می توانند از آن استفاده کنند. بسیاری از افراد پس از گذشت چند روز، این کار را به بخشی از برنامه روزانه خود تبدیل می کنند.

چگونه از لنز اسکلرال استفاده می شود؟

پیش از قرار دادن لنز روی چشم، داخل آن باید با محلول استریل بدون مواد نگهدارنده (Preservative-Free Saline) پر شود. این محلول پس از قرار گرفتن لنز روی چشم، فضای بین لنز و قرنیه را پر می کند و لایه ای محافظ و مرطوب ایجاد می کند.

برای جلوگیری از ایجاد حباب هوا، لنز باید به روش صحیح و مطابق آموزش متخصص روی چشم قرار گیرد. وجود حباب می تواند باعث کاهش کیفیت دید و ناراحتی شود.

مراقبت از لنز اسکلرال

مانند سایر لنزهای تماسی، رعایت بهداشت در استفاده از لنز اسکلرال اهمیت زیادی دارد.

پیش از لمس لنز، دست ها باید کاملا شسته و خشک شوند. لنز باید پس از هر بار استفاده با محلول مخصوص لنزهای سخت تمیز شود و در محلول نگهداری مناسب قرار گیرد.

استفاده از آب لوله کشی، آب معدنی یا بزاق برای شست وشوی لنز یا پر کردن آن به هیچ عنوان توصیه نمی شود، زیرا ممکن است خطر عفونت های شدید چشمی را افزایش دهد.

همچنین جا لنزی باید به طور مرتب تمیز شده و هر چند ماه یک بار تعویض شود.

آیا همه افراد می توانند از لنز اسکلرال استفاده کنند؟

خیر. اگرچه این لنزها برای بسیاری از بیماران بسیار مفید هستند، اما تجویز آن ها نیازمند معاینه تخصصی و اندازه گیری دقیق قرنیه و صلبیه است.

در برخی افراد ممکن است نوع دیگری از لنز، مانند لنز نرم یا لنز RGP، گزینه مناسب تری باشد. انتخاب نوع لنز باید بر اساس شرایط چشم، بیماری زمینه ای، میزان اشک و نیازهای بینایی هر فرد انجام شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر هنگام استفاده از لنز اسکلرال با علائمی مانند درد، قرمزی شدید، کاهش دید، حساسیت به نور، ترشح غیرطبیعی یا احساس ناراحتی مداوم مواجه شدید، باید استفاده از لنز را متوقف کرده و در اولین فرصت به چشم پزشک یا اپتومتریست مراجعه کنید.

معاینات دوره ای نیز برای بررسی سلامت قرنیه، تناسب لنز و اطمینان از عملکرد صحیح آن ضروری است.

سوالات متداول

آیا لنز اسکلرال فقط برای بیماران مبتلا به کراتوکونوس استفاده می شود؟

خیر. اگرچه کراتوکونوس یکی از مهم ترین موارد استفاده از این لنزها است، اما در خشکی شدید چشم، پیوند قرنیه، اسکار قرنیه، نامنظمی های قرنیه و برخی بیماری های سطح چشم نیز کاربرد دارند.

آیا گذاشتن لنز اسکلرال دردناک است؟

خیر. در ابتدا ممکن است نیاز به کمی تمرین داشته باشد، اما بیشتر بیماران پس از آموزش صحیح، بدون درد یا ناراحتی از این لنزها استفاده می کنند.

آیا می توان تمام روز از لنز اسکلرال استفاده کرد؟

مدت زمان استفاده از لنز بر اساس شرایط هر بیمار توسط متخصص تعیین می شود. بسیاری از افراد می توانند ساعت های طولانی از لنز استفاده کنند، اما رعایت توصیه های پزشک و انجام معاینات دوره ای ضروری است.

آیا لنز اسکلرال بیماری کراتوکونوس را درمان می کند؟

خیر. این لنزها باعث توقف یا درمان کراتوکونوس نمی شوند، بلکه با اصلاح نحوه ورود نور به چشم، کیفیت بینایی را بهبود می بخشند.

جمع بندی

لنزهای اسکلرال یکی از پیشرفته ترین انواع لنزهای تماسی هستند که نقش بسیار مهمی در بهبود بینایی بیماران مبتلا به بیماری های قرنیه و اختلالات سطح چشم دارند. این لنزها با قرار گرفتن روی صلبیه و ایجاد یک لایه محافظ از مایع روی قرنیه، علاوه بر اصلاح موثر بینایی، به حفظ رطوبت و محافظت از سطح چشم نیز کمک می کنند.

اگرچه استفاده از لنز اسکلرال نیازمند آموزش، اندازه گیری دقیق و پیگیری منظم است، اما برای بسیاری از بیماران، به ویژه مبتلایان به کراتوکونوس، خشکی شدید چشم یا نامنظمی های قرنیه، می تواند تفاوت چشمگیری در کیفیت بینایی و کیفیت زندگی ایجاد کند.

اگر پزشک یا اپتومتریست استفاده از لنز اسکلرال را برای شما توصیه کرده است، با رعایت اصول بهداشتی، استفاده صحیح از لنز و مراجعه منظم برای معاینات دوره ای، می توانید از مزایای این روش درمانی پیشرفته بهره مند شوید.

خدمات لنزهای اسکلرال در بیمارستان

در کلینیک تخصصی لنزهای تماسی بیمارستان، بیماران مبتلا به کراتوکونوس، خشکی شدید چشم، نامنظمی های قرنیه، اسکار قرنیه و سایر بیماری های سطح چشم پس از معاینه کامل، توپوگرافی و ارزیابی وضعیت قرنیه، از نظر امکان استفاده از لنزهای اسکلرال بررسی می شوند. در صورت مناسب بودن این روش، لنز متناسب با ویژگی های چشم بیمار انتخاب و تنظیم شده و آموزش کامل نحوه گذاشتن، برداشتن، نگهداری و مراقبت از لنز توسط کارشناسان ارائه می شود. پیگیری های دوره ای نیز برای اطمینان از سلامت چشم و عملکرد مناسب لنز انجام خواهد شد.