جنگ سیاست شکست خورده

جنگ، سیاست شکست خورده

تاملی بر جنگ افروزی آمریکا و پیامدهای آن بر زنان و کودکان بی دفاع

✍️ مهدی غلامی

کارشناس ارشد علوم سیاسی و روابط بین الملل

لید

جنگ، هرچند گاه با نام صلح یا دموکراسی همراه شود، بازتاب شکست گفت وگو و دیپلماسی است. اقدامات نظامی آمریکا در دهه های اخیر، به ویژه در خاورمیانه، نشان داده اند که سیاست ورزی بدون اخلاق، چیزی جز ویرانی برای غیرنظامیان به جا نمی گذارد.

مقدمه

جنگ، صرف نظر از نام، پرچم یا ادعایی که با خود به همراه دارد، در ذات خود نشانه ای از ناتوانی سیاست در نیل به تفاهم و گفت وگوست. آن گاه که زبان دیپلماسی گنگ می شود، توپ و تفنگ جای آن را می گیرند. این حقیقت، در دهه های اخیر، بیش از هر زمان دیگری در اقدامات ایالات متحده آمریکا جلوه گر شده است؛ کشوری که با پرچم حقوق بشر و دموکراسی، اما در عمل با بمب و باروت، به سرزمین هایی یورش برده که چیزی جز کودکان پناه جو و زنان سوگوار برایش باقی نگذاشته اند.

آمریکا و سیاست مداخله گرایی جهانی

از جنگ ویتنام تا عراق، از افغانستان تا لیبی و سوریه، سیاست خارجی ایالات متحده بیش از آنکه مبتنی بر همزیستی و همکاری باشد، متکی بر «مداخله ی نظامی با هدف تغییر رژیم» بوده است. پس از واقعه ۱۱ سپتامبر، آمریکا با شعار «جنگ علیه تروریسم» وارد مرحله ای از نظامی گری جهانی شد که نتیجه آن، تخریب کشورهای مستقل و رشد افراط گرایی بود.

دکترین های امنیتی بوش، اوباما، ترامپ و حتی بایدن همگی بر حفظ «هژمونی جهانی» آمریکا تاکید داشته اند، ولو به قیمت ویرانی شهرها، از هم پاشیدن خانواده ها و کشته شدن هزاران غیرنظامی بی دفاع.

جنگ افروزی و مرگ بی گناهان

گزارش های متعدد از سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری مانند «دیدبان حقوق بشر» و «عفو بین الملل»، آمارهای تکان دهنده ای از قربانیان جنگ های آمریکا ارائه می دهند. تنها در افغانستان، بیش از ۳۰۰۰۰ غیرنظامی جان خود را از دست داده اند؛ در عراق، بمباران فلوجه و موصل جان هزاران زن و کودک را گرفت. در سوریه، حملات هوایی ائتلاف تحت رهبری آمریکا باعث تخریب زیرساخت های بهداشتی و آموزشی شد.

اما بیش از مرگ، آنچه می ماند، زخم های ناپیدای روانی است؛ کودکانی که شب با صدای انفجار می خوابند و بیدار می شوند، مادرانی که پیکر فرزندانشان را میان آوار جست وجو می کنند، و پدرانی که یا کشته شده اند یا در زندان های بی داد گرفتار آمده اند.

وعده های توخالی؛ آیا اهداف محقق شدند؟

آمریکا با ادعای ایجاد دموکراسی وارد عراق شد؛ نتیجه چه بود؟ ظهور داعش. در افغانستان، ۲۰ سال حضور نظامی نتوانست از بازگشت طالبان جلوگیری کند. در لیبی، مداخله ناتو کشور را به ویرانه ای بی دولت تبدیل کرد. ادعای مبارزه با تروریسم، بهانه ای بود برای تثبیت قدرت و فروش تسلیحات، نه راهی به سوی امنیت جهانی.

فهم سیاست، راهی به سوی صلح

واقعیت آن است که جنگ، به عنوان امتداد سیاست با ابزارهای دیگر (کلاوزویتس)، تنها زمانی مشروع جلوه می کند که سیاست مداران از ابزارهای صلح آمیز عاجز شوند. اما در جهانی متصل و متکثر، دیگر نمی توان با منطق قرن بیستمی به حل بحران های قرن بیست و یکم پرداخت.

دیپلماسی چندجانبه، گفت وگوی بین فرهنگی، تقویت نهادهای بین المللی و احترام به حق تعیین سرنوشت ملت ها، همگی ابزارهایی هستند که در صورت استفاده درست، می توانند از جنگ جلوگیری کنند.

مسئولیت نخبگان و جامعه جهانی

رسانه ها، اندیشمندان و فعالان اجتماعی وظیفه دارند تا چهره واقعی جنگ را عریان کنند. باید روایت قربانیان شنیده شود، باید تاریخ به یاد بسپارد که جنگ، حتی اگر از سوی قدرت های بزرگ باشد، ننگ است نه افتخار. سیاست ورزان باید بدانند که مشروعیت از لوله تفنگ حاصل نمی شود، بلکه از دل مردم و خواست صلح آمیز آنان برمی خیزد.

نتیجه گیری

جنگ نه راه حل، که نشانه شکست سیاست است. تجربه ی تلخ جنگ افروزی آمریکا در خاورمیانه، آفریقا و آسیا باید هشداری باشد برای آینده. تنها از راه فهم سیاست، احترام به ملت ها، و گفت وگوی عادلانه است که می توان به صلحی پایدار رسید. آن گونه که شعارمان می گوید:

با فهم سیاست، در مسیر صلح.

منابع

• سازمان ملل متحد. (۲۰۲۲). گزارش تلفات غیرنظامیان در درگیری های افغانستان.

• دیده بان حقوق بشر. (۲۰۲۱). تحلیل پیامدهای جنگ در عراق و سوریه.

• عفو بین الملل. (۲۰۲۰). بمباران مناطق غیرنظامی توسط ائتلاف به رهبری آمریکا.

• چامسکی، ن. (۲۰۱۷). مداخله گرایی آمریکا و نظم جهانی. انتشارات آینده نگر.

• کلاوزویتس، کارل فون. (۱۸۳۲). درباره جنگ. ترجمه فارسی، نشر نی.

• مرکز پژوهش های راهبردی. (۱۳۹۹). سیاست خارجی آمریکا پس از ۱۱ سپتامبر.

• موسسه مطالعات بین المللی صلح استکهلم (SIPRI). (۲۰۲۳). گزارش فروش تسلیحات جهانی.

• یونیسف. (۲۰۱۹). تاثیر جنگ بر کودکان خاورمیانه.