وقتی خبر جنگ به اتاق کودک می رسد؛ مسئولیت رسانه ها در برابر کودکان چیست؟

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بین الملل کودکان

وقتی خبر جنگ به اتاق کودک می رسد؛ مسئولیت رسانه ها در برابر کودکان چیست؟

جنگ دیگر فقط از رادیو و تلویزیون وارد خانه ها نمی شود. تلفن همراه، شبکه های اجتماعی، پیام رسان ها و کانال های خبری می توانند تصاویر و خبرهای مربوط به حملات نظامی را در چند ثانیه به صفحه ای برسانند که کودک در دست دارد. در چنین فضایی، حتی اگر خانواده تصمیم بگیرد درباره اخبار جنگ با فرزندش صحبت نکند، کودک ممکن است از طریق دوستان، بازی های آنلاین یا تلفن همراه دیگران با تصاویر و روایت هایی روبه رو شود که برای سن و ظرفیت درک او مناسب نیستند.

مسئله فقط واقعی یا جعلی بودن خبر نیست؛ شیوه انتشار آن نیز اهمیت دارد. نمایش مکرر تصاویر قربانیان، انتشار ویدئوهای تکان دهنده بدون هشدار، بازنشر شایعات درباره حملات قریب الوقوع و استفاده از تیترهای هراس آور می تواند فضای روانی خانواده ها را متشنج کند و کودکان را در معرض اطلاعاتی قرار دهد که امکان فهم و ارزیابی مستقل آن را ندارند.

ماده ۱۷ کنوانسیون حقوق کودک بر نقش مهم رسانه ها در دسترسی کودکان به اطلاعات و مطالب متنوع و مفید تاکید می کند و در عین حال، ضرورت توجه به حمایت از کودک در برابر اطلاعات و مطالب زیان بار را مورد توجه قرار می دهد. این ماده رسانه ها را به رعایت مسئولیت اجتماعی در قبال مخاطبان کودک فرامی خواند؛ مسئولیتی که در بحران های نظامی اهمیت بیشتری پیدا می کند.

البته حفاظت از کودکان به معنای پنهان کردن همه واقعیت ها یا محروم کردن آنان از اخبار نیست. کودکان حق دارند متناسب با سن و میزان درک خود از رویدادهای موثر بر زندگی شان آگاه شوند. رسانه مسئول باید میان اطلاع رسانی عمومی و نمایش غیرضروری تصاویر آسیب زا تفاوت بگذارد، اطلاعات تاییدنشده را به عنوان واقعیت منتشر نکند و تا حد امکان هویت و حریم خصوصی کودکان آسیب دیده را حفظ کند.

والدین نیز می توانند با همراهی کودکان هنگام مواجهه با اخبار، محدودکردن دسترسی به تصاویر نامناسب و گفت وگو درباره تفاوت خبر معتبر و شایعه، نقش حمایتی خود را ایفا کنند. بااین حال، نباید تمام مسئولیت مدیریت فضای رسانه ای را به خانواده واگذار کرد؛ پلتفرم ها و رسانه ها نیز در حدود وظایف و مسئولیت های خود باید برای کاهش مواجهه کودکان با محتوای آسیب زا اقدام کنند.

در روزهای جنگ، سرعت انتشار خبر نباید بر دقت، کرامت انسانی و مسئولیت پذیری غلبه کند. رسانه ای که از رنج کودکان برای جلب توجه بیشتر استفاده می کند، ممکن است آسیب جنگ را از میدان نبرد به فضای زندگی آنان منتقل کند. اطلاع رسانی مسئولانه یعنی حقیقت را گزارش کنیم، اما فراموش نکنیم که در میان مخاطبان ما کودکانی حضور دارند که هنوز برای فهم جهان به حمایت بزرگسالان نیازمندند.