آیا انتشار عکس فرزندمان در اینستاگرام، بدون اجازه او، حقش را نقض می کند؟

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان،پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال

آیا انتشار عکس فرزندمان در اینستاگرام، بدون اجازه او، حقش را نقض می کند؟

والدین گاهی از نخستین روزهای زندگی فرزندشان عکس ها و فیلم های او را در فضای مجازی منتشر می کنند؛ از لحظه های شیرین خانوادگی تا تصاویر گریه، تنبیه، بیماری یا موقعیت هایی که ممکن است در آینده برای کودک خجالت آور باشند. بسیاری از این انتشارها با نیت محبت و ثبت خاطره انجام می شود. بااین حال، نیت خوب همیشه به معنای بی خطر بودن یک رفتار نیست. تصویری که امروز برای والدین دوست داشتنی است، ممکن است سال ها بعد برای فرزندشان مایه ناراحتی، آسیب به اعتبار یا از دست رفتن کنترل بر زندگی شخصی باشد.

ماده ۱۶ کنوانسیون حقوق کودک از حریم خصوصی و حیثیت کودک حمایت می کند و ماده ۳ بر اهمیت مصلحت عالیه او در تصمیم های مرتبط با کودکان تاکید دارد. این اصول را باید در فضای دیجیتال نیز جدی گرفت. البته هر انتشار عکس کودک، به خودی خود نقض قطعی قانون نیست؛ ارزیابی حقوقی به محتوای تصویر، زمینه انتشار، میزان دسترسی، خطرهای احتمالی، رضایت و قوانین قابل اعمال بستگی دارد. بااین حال، از منظر تربیتی و اخلاقی، پرسیدن نظر کودک متناسب با سن و بلوغ او اقدامی مهم است.

والدین می توانند پیش از انتشار عکس، از خود بپرسند: آیا این تصویر اطلاعاتی درباره مدرسه، محل زندگی یا برنامه روزانه کودک آشکار می کند؟ آیا ممکن است او در آینده از انتشارش ناراحت شود؟ آیا لازم است تصویر عمومی باشد یا می توان آن را فقط با افراد مورد اعتماد به اشتراک گذاشت؟ عکس های خصوصی، اطلاعات مکانی و تصاویر تحقیرآمیز نیازمند حساسیت بیشتری هستند.

اگر کودک به سنی رسیده است که می تواند درباره انتشار تصویر خود نظر معناداری بدهد، باید این نظر جدی گرفته شود. همچنین والدین باید بدانند که حذف تصویر از یک صفحه، لزوما به معنای پاک شدن همه نسخه های ذخیره شده یا بازنشرشده نیست.

کودکان برای ساختن هویت دیجیتال خود به فرصت نیاز دارند. والدین با هر بار انتشار مسئولانه، به آنان می آموزند که تصویر و اطلاعات شخصی دیگران نیز متعلق به حریم خصوصی آنان است. گاهی بهترین خاطره، خاطره ای است که لازم نیست همه جهان آن را ببینند.