وقتی مدرسه یک کودک را متفاوت می بیند، آیا حق دارد فرصت هایش را محدود کند؟

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان،پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال

وقتی مدرسه یک کودک را متفاوت می بیند، آیا حق دارد فرصت هایش را محدود کند؟

کودکی ممکن است به دلیل معلولیت، وضعیت اقتصادی خانواده، زبان مادری، مهاجربودن یا تفاوت های فردی از فعالیتی آموزشی محروم شود. گاهی این محرومیت با عباراتی مانند «برای خودش بهتر است» یا «نمی تواند با بقیه هماهنگ شود» توجیه می شود. اما حذف کودک از فرصت های یادگیری، پیش از آنکه توانایی واقعی او و امکان فراهم کردن حمایت های لازم بررسی شود، می تواند به بازتولید تبعیض منجر شود.

ماده ۲ کنوانسیون حقوق کودک دولت های عضو را به رعایت حقوق مندرج در کنوانسیون بدون تبعیض ملزم می کند. ماده ۲۳ نیز به حقوق کودکان دارای معلولیت و برخورداری آنان از شرایطی متناسب با شان و استقلالشان می پردازد. افزون بر این، ماده ۲۴کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت بر حق آموزش فراگیر و منع تبعیض در آموزش تاکید دارد. این اصول نشان می دهند که برابری همیشه به معنای رفتار کاملا یکسان با همه کودکان نیست؛ گاهی برای فراهم شدن فرصت برابر، باید حمایت یا امکانات متفاوتی در نظر گرفت.

برای مثال، دانش آموزی که محدودیت حرکتی دارد، نباید صرفا به دلیل دشواری دسترسی از اردو یا فعالیت گروهی حذف شود، بی آنکه امکان مناسب سازی محیط بررسی شده باشد. دانش آموزی که زبان آموزشی را به خوبی نمی داند، ممکن است به حمایت زبانی نیاز داشته باشد، نه محرومیت از آموزش. در هر مورد باید شرایط فردی، منابع موجود و الزامات قانونی مربوط بررسی شوند.

آموزش حقوق کودک به مربیان کمک می کند میان تفاوت، نیاز حمایتی و ناتوانی فرضی تمایز بگذارند. همچنین به کودکان می آموزد که عدالت به معنای یکسان بودن همه افراد نیست؛ بلکه به معنای احترام به کرامت همگان و فراهم کردن فرصت مشارکت واقعی است.

مدرسه ای که تفاوت ها را بهانه حذف نمی کند، تنها به یک تعهد حقوقی عمل نکرده است؛ بلکه به کودکان می آموزد جامعه عادلانه چگونه ساخته می شود. این درس، گاهی از هر کتاب درسی ماندگارتر است.