قلدری در مدرسه شوخی نیست؛ وقتی همه می خندند، چه کسی مسئول است؟

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان،پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال

قلدری در مدرسه شوخی نیست؛ وقتی همه می خندند، چه کسی مسئول است؟

گاهی یک لقب تحقیرآمیز در کلاس با خنده چند دانش آموز همراه می شود و چون ظاهرا اتفاق مهمی نیفتاده است، بزرگسالان نیز آن را شوخی تلقی می کنند. اما برای کودکی که هر روز به دلیل ظاهر، وضعیت اقتصادی، لهجه یا ویژگی های شخصی خود هدف تمسخر قرار می گیرد، این رفتار می تواند به تجربه ای مداوم از ناامنی و طردشدگی تبدیل شود. قلدری فقط مسئله رابطه میان دو دانش آموز نیست؛ موضوعی مرتبط با امنیت، کرامت و مسئولیت محیط آموزشی است.

ماده ۱۹ کنوانسیون حقوق کودک بر حمایت از کودکان در برابر خشونت جسمانی و روانی تاکید دارد و ماده ۲۸ نیز در ارتباط با حق آموزش، احترام به کرامت انسانی کودک را در اجرای انضباط مدرسه ضروری می داند. قلدری ممکن است شکل های گوناگونی داشته باشد: تهدید، تحقیر مکرر، طرد عمدی، انتشار شایعه، آزار اینترنتی یا سوءاستفاده از نابرابری قدرت. البته هر اختلاف یا درگیری میان دانش آموزان لزوما قلدری نیست؛ تکرار رفتار و وجود نابرابری قدرت از ویژگی های مهمی هستند که باید بررسی شوند.

مدرسه نباید رسیدگی به قلدری را به نصیحت ساده یا آشتی اجباری محدود کند. نخست باید امنیت کودک هدف قرارگرفته تامین شود، گزارش او جدی گرفته شود و اقدامات متناسب برای جلوگیری از تکرار رفتار انجام گیرد. در موارد جدی، گفت وگو با خانواده ها و استفاده از سازوکارهای تخصصی حمایتی ضرورت پیدا می کند. همچنین نباید از کودک آسیب دیده انتظار داشت به تنهایی مشکل را حل کند یا برای اثبات قدرت خود با فرد آزاردهنده مقابله کند.

تماشاگران نیز اهمیت دارند. دانش آموزانی که می خندند، فیلم می گیرند یا محتوای تحقیرآمیز را بازنشر می کنند، ممکن است ناخواسته دامنه آسیب را افزایش دهند. آموزش حقوق کودک باید به آنان یاد بدهد که حمایت از همکلاسی، گزارش دادن رفتار خطرناک و خودداری از انتشار محتوای آزاردهنده، بخشی از مسئولیت اجتماعی است.

مدرسه امن، مدرسه ای نیست که در آن هیچ اختلافی رخ نمی دهد؛ مدرسه ای است که در آن هیچ کودکی مجبور نیست برای پذیرفته شدن، تحقیر را تحمل کند. مقابله با قلدری از همین تصمیم آغاز می شود که رنج کودک را به دلیل خنده دیگران، بی اهمیت تلقی نکنیم.