ماجرای پشت پرده اینستاگرام و واتس اپ؛ سفری به قلب شرکت متا و ارتباط آن با جنگ شناختی علیه ایران

نویسنده: علیرضا قربانی – پژوهشگر اجتماعی و فرهنگی
تاریخ: خرداد ۱۴۰۵
نوع مقاله: علمی-مروری (نسخه روایی )

پیشگفتار: 

در جمع دوستانه ای، بحثی درباره اخبار ایران و اسرائیل داغ شد. یکی از دوستان گفت: «در اینستاگرام دیدم که اوضاع خیلی بدتر از چیزی است که تلویزیون می گوید. کلی ویدیوی وحشتناک از خسارت های جنگ منتشر شده.» دوست دیگری گفت: «من همان ویدیوها را در کانال های خارجی دیدم. بعدا فهمیدم بعضی شان با هوش مصنوعی ساخته شده بودند.»

این صحنه، بارها و بارها برای همه ما پیش آمده است. ما روزانه ساعت ها در اینستاگرام و واتس اپ می گذرانیم، بدون اینکه بدانیم پشت این پلتفرم ها چه کسانی ایستاده اند؟ چه کسانی از داده های ما استفاده می کنند؟ و آیا محتوایی که می بینیم واقعا «طبیعی» است یا کسی آن را برای ما طراحی کرده است؟

این نوشتار، حاصل ماه ها تحقیق در منابع معتبر داخلی و خارجی است. هدف من این است که با زبانی ساده و روان، نشان دهم شرکت متا (صاحب اینستاگرام و واتس اپ) چگونه به ابزاری برای جنگ شناختی در جهت منافع مالکان تکنولوژی و رسانه تبدیل شده است.

بر اساس تحقیقات موسسه Grayzone، بیش از ۱۰۰ افسر سابق ارتش اسرائیل – که بسیاری از آنها از واحد نخبه اطلاعاتی ۸۲۰۰ هستند – در پست های کلیدی متا مشغول به کارند [1]. همچنین گزارش سازمان ملل نشان می دهد که بزرگ ترین سهامداران متا، همان سرمایه گذاران اصلی صنایع نظامی اسرائیل هستند [2].

در ادامه، این ماجرا را از لایه های بالای مالکیت تا الگوریتم هایی که هر روز با آنها مواجهیم، بررسی می کنیم.

۱. درخت قدرت: ساختار مالکیت متا

 یک درخت تنومند را تصور کنید. ریشه های این درخت در اعماق زمین فرو رفته و شاخه های آن آسمان را لمس کرده اند. شرکت متا هم مانند این درخت است. آنچه ما می بینیم (اینستاگرام، واتس اپ، فیسبوک) فقط شاخه های این درخت هستند. ریشه های اصلی در جایی دیگر قرار دارند.

بر اساس داده های مالی منتشرشده در مارس ۲۰۲۶، مارک زاکربرگ، بنیان گذار متا، حدود ۱۳.۶ درصد از سهام شرکت را در اختیار دارد [3]. اما نکته مهم اینجاست: به دلیل نوع خاص سهام (کلاس B)، هر سهم او ۱۰ برابر رای بیشتری نسبت به سهام عادی دارد. در نتیجه، او حدود ۶۰ درصد قدرت رای شرکت را در دست دارد. یعنی عملا همه تصمیمات شرکت با نظر او گرفته می شود. این ساختار دو لایه سهام، کنترل کامل شرکت را در دستان یک فرد حفظ کرده است.

حالا بیایید به سراغ سایر سهامداران بزرگ برویم. طبق گزارش های مالی [3][4]:

گروه ونگارد (Vanguard) با حدود ۲۰۰ میلیون سهم، بزرگ ترین سهامدار نهادی متا است (۷.۸۸ درصد). بلکراک (BlackRock) با حدود ۱۷۱ میلیون سهم، دومین سهامدار بزرگ است (۶.۷۵ درصد). اف ام آر (Fidelity) با حدود ۱۱۴ میلیون سهم، سومین سهامدار بزرگ است (۴.۵۰ درصد). استیت استریت (State Street) با حدود ۹۱ میلیون سهم، چهارمین سهامدار بزرگ است (۳.۵۸ درصد).

این چهار صندوق، در کنار زاکربرگ، عملا مالکان اصلی متا هستند. اما نکته شگفت انگیز اینجاست: همین صندوق ها، بزرگ ترین سرمایه گذاران صنایع نظامی اسرائیل نیز هستند. بیایید این موضوع را بررسی کنیم.

۲. ریشه های مالی: ارتباط با صنایع نظامی اسرائیل

فرض کنید در یک مهمانی بزرگ، چند میزگرد مختلف برپا شده است. در یک میز، نمایندگان متا نشسته اند. در میز دیگر، نمایندگان شرکت های تسلیحاتی اسرائیل. ناگهان متوجه می شوید بسیاری از افراد در هر دو میز حضور دارند. این دقیقا همان چیزی است که در مورد سهامداران متا می بینیم.

بر اساس گزارش سازمان ملل متحد که توسط فرانچسکا آلبانیز، گزارشگر ویژه در سرزمین های اشغالی فلسطین، منتشر شده است، بلکراک و ونگارد به عنوان «مدیران دارایی اصلی که از اشغال غیرقانونی اسرائیل و کارزار نسل کشی در غزه سود می برند» معرفی شده اند [2].

این گزارش نشان می دهد که بلکراک و ونگارد در میان بزرگ ترین سرمایه گذاران در شرکت های تسلیحاتی کلیدی اسرائیل قرار دارند [2]:

در شرکت لاکهید مارتین (Lockheed Martin) که جت های جنگنده F-35 را به اسرائیل می فروشد، بلکراک سومین سرمایه گذار بزرگ با ۷.۲ درصد سهام است و ونگارد دومین سرمایه گذار بزرگ با ۹.۲ درصد سهام.

در شرکت کاترپیلار (Caterpillar) که بولدوزرهای نظامی و تجهیزات تخریب را تامین می کند، بلکراک سومین سرمایه گذار بزرگ با ۷.۵ درصد سهام است و ونگارد بزرگ ترین سرمایه گذار با ۹.۸ درصد سهام.

در شرکت پالانتیر (Palantir) که نرم افزارهای اطلاعاتی و تحلیل داده را برای ارتش اسرائیل فراهم می کند، بلکراک دومین سرمایه گذار بزرگ با ۸.۶ درصد سهام است و ونگارد بزرگ ترین سرمایه گذار با ۹.۱ درصد سهام.

علاوه بر این، بلکراک با ۶۸ میلیون دلار و ونگارد با ۵۴۶ میلیون دلار از جمله سرمایه گذاران اصلی در اوراق قرضه اسرائیل بوده اند [2]. یعنی این صندوق ها، مستقیما بودجه نظامی اسرائیل را تامین می کنند.

به عبارت دیگر، سهامدارانی که در متا سود می کنند، همان سهامدارانی هستند که از فروش سلاح به اسرائیل و کشتار مردم غزه سود می برند. این شبکه مالی منسجم، یک واقعیت تلخ را آشکار می کند: متا تنها یک شرکت تجاری نیست. متا بخشی از یک شبکه مالی و سیاسی است که از ماشین جنگی اسرائیل حمایت می کند.

آلبانیز در گزارش خود تصریح می کند: «بلکراک و ونگارد در میان بزرگ ترین سرمایه گذاران در شرکت های تسلیحاتی ای هستند که نقش محوری در زرادخانه نسل کشی اسرائیل ایفا می کنند» [2].

۳. جاسوسان در لباس مبدل: افسران اسرائیلی در متا

فرض کنید یک شرکت بزرگ، تعداد زیادی از افسران سابق ارتش یک کشور خارجی را استخدام می کند. آن هم کشوری که با کشور شما درگیر جنگ شناختی است. این داستان واقعی متا است.

واحد ۸۲۰۰ اسرائیل، که به «واحد سیگنال های ملی» معروف است، معادل آژانس امنیت ملی آمریکا (NSA) است. این واحد مسئول جمع آوری اطلاعات و رمزگشایی است و به عنوان نخبه ترین واحد اطلاعاتی اسرائیل شناخته می شود [1].

بر اساس تحقیقات موسسه Grayzone و گزارش های منتشرشده، بیش از ۱۰۰ افسر سابق ارتش اسرائیل - که بسیاری از آنها از واحد ۸۲۰۰ هستند - اکنون در متا در پست های کلیدی مشغول به کارند [1].

برخی از این افراد عبارتند از [1]:

شیرا اندرسون (Shira Anderson) که رئیس سیاست های هوش مصنوعی متا است و سابقه خدمت در واحد ۸۲۰۰ را دارد. یعنی کسی که سیاست های هوش مصنوعی متا را تعیین می کند، سابقه جاسوسی اطلاعاتی برای اسرائیل دارد.

یاعیل ماگن (Yael Magen) معاون مهندسی متا در حوزه امنیت سایبری با سابقه ۱۲ سال خدمت در واحدهای اطلاعاتی ارتش اسرائیل است.

تام چت (Tom Chet)، گیلارد توربان (Gilard Torban)، گیل اشر (Gil Osher) و یوآو گلدشتاین (Yoav Goldstein) از دیگر افسران سابق واحد ۸۲۰۰ هستند که در بخش های مهندسی نرم افزار و توسعه متا فعالیت می کنند.

این افراد در حساسترین بخش های شرکت مانند توسعه هوش مصنوعی، تحلیل داده، مهندسی نرم افزار و سیاست گذاری محتوا فعالیت می کنند. یعنی کسانی که الگوریتم های اینستاگرام را طراحی می کنند، افرادی هستند که قبلا برای اطلاعات اسرائیل کار می کرده اند.

حالا بیایید از خود بپرسیم: آیا یک شرکت تجاری معمولی، بیش از ۱۰۰ افسر سابق اطلاعاتی یک کشور خارجی را استخدام می کند؟ آیا این اتفاق تصادفی است یا بخشی از یک طراحی بزرگ تر برای نفوذ و جمع آوری اطلاعات؟

بر اساس گزارش های فاش شده، متا به ۹۴ درصد از درخواست های حذف محتوا که از سوی مقامات رژیم صهیونیستی ارسال شده بود، پاسخ مثبت داده است. این رقم بالاترین میزان پذیرش درخواست حذف در میان تمامی کشورهاست [5].

۴. دوقطبی عجیب: حذف نام سردار سلیمانی و قانونی بودن «مرگ بر خامنه ای»

اینجا به جایی می رسیم که تناقض آشکار سیاست های متا را می توانیم لمس کنیم. فرض کنید در یک اتاق، به یک گروه می گویند «شما هر چه دوست دارید بگویید»، اما به گروه دیگر می گویند «شما حق ندارید حتی نام فلان شخص را ببرید». این دقیقا همان کاری است که متا انجام می دهد.

در یک سوی ماجرا - شعار «مرگ بر خامنه ای» قانونی است:

در آوریل ۲۰۲۶، هیات نظارت بر محتوای متا (Oversight Board) رای به قانونی بودن شعار «مرگ بر خامنه ای» در پست های فیسبوک و اینستاگرام داد [6][7].

هیات نظارت در حکم خود توضیح داد که این شعار «یک شعار لفاظی و سیاسی است، نه یک تهدید معتبر». این نهاد تاکید کرده که متا باید به بازبینان خود دستور دهد که این شعار را نقض استانداردهای خشونت تلقی نکنند و جریمه های اعمال شده را لغو کند [7].

پس از اجرای این توصیه، هیات نظارت با استفاده از ابزار Crowdtangle متا، افزایش تقریبا ۳۰ درصدی در تعداد پست های حاوی عبارت «مرگ بر خامنه ای» در اینستاگرام را شناسایی کرد [7].

جالب است که پیش از این، پس از شروع حمله روسیه به اوکراین، متا شعار «مرگ بر پوتین» را ممنوع اعلام کرد. اما در مورد ایران، این شعار نه تنها ممنوع نیست، بلکه رسما قانونی اعلام می شود.

در سوی دیگر ماجرا - حذف نام سردار سلیمانی و شهید نصرالله:

در همان حال که شعار «مرگ بر خامنه ای» قانونی اعلام می شود، نام سردار حاج قاسم سلیمانی در اینستاگرام سانسور می شود. در دی ماه ۱۳۹۹ و همزمان با نخستین سالگرد شهادت ایشان، تصاویر و پست های زیادی از این شهید در اینستاگرام منتشر شد، اما بیشتر آنها از سوی اینستاگرام حذف شدند [8].

در بهمن ماه همان سال، پوستر لیگ برتر ووشوی ایران که مزین به نام شهید قاسم سلیمانی بود، روی صفحه اجتماعی اینستاگرام قرار گرفت، اما این شبکه اجتماعی در اقدامی عجیب، تصویر این پوستر را حذف کرد [8].

همچنین اینستاگرام حساب های متعددی از فرماندهان سپاه پاسداران و مقامات عالیرتبه ایران را مسدود کرده است [9].

پس از شهادت سید حسن نصرالله، دبیرکل حزب الله لبنان، گزارش های متعددی از حذف محتوای مرتبط با ایشان در پلتفرم های متا منتشر شد.

تناقض آشکار: از یک سو، شعار «مرگ بر خامنه ای» که توهین مستقیم به بالاترین مقام رسمی یک کشور است، قانونی اعلام می شود. از سوی دیگر، نام یک قهرمان ملی و فرمانده شهید سانسور می شود. آیا این استاندارد دوگانه، تصادفی است یا نشان دهنده جهت گیری سیاسی مشخص متا؟

بی بی سی فارسی در گزارشی به این تناقض اشاره کرده و نوشته است: «پیشتر، پس از شروع حمله روسیه به اوکراین، شرکت متا یک معافیت موقت برای کاربرانی در نظر گرفت که شعار «مرگ بر پوتین» را منتشر می کردند. با این حال، چند روز بعد این معافیت لغو شد. در مقابل، تصمیم جدید متا برای حذف نکردن پست های حاوی شعار «مرگ بر خامنه ای» در حالی اعلام می شود که هم اینستاگرام و هم فیسبوک در کنار دیگر شبکه های اجتماعی و پیام رسان های خارجی از ابتدای اعتراضات «زن زندگی آزادی» مسدود شده اند» [7].

۵. سانسور فلسطین و رژیم صهیونیستی؛ دو روی یک سکه

اگر فکر می کنید سانسور فقط علیه ایران است، سخت در اشتباهید. متا یک سیاست دوگانه جالب دیگر هم دارد: از یک سو، محتوای حامی فلسطین را حذف می کند و از سوی دیگر، محتوای مقامات اسرائیلی را بدون هیچ مانعی منتشر می کند.

بر اساس اسناد فاش شده، شرکت متا به ۹۴ درصد از درخواست های حذف محتوا که از سوی مقامات رژیم صهیونیستی ارسال شده بود، پاسخ مثبت داده است. این رقم بالاترین میزان پذیرش درخواست حذف در میان تمامی کشورهاست [5].

۹۵ درصد از این درخواست ها با برچسب هایی چون تروریسم و تحریک به خشونت ارائه شده اند. به نقل از منابع داخلی شرکت متا، دستورهای حذف محتوا از سوی رژیم صهیونیستی در کمتر از ۳۰ ثانیه اجرا شده اند [5].

آمار کلی نشان می دهد که از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون، بیش از ۳۸.۸ میلیون پست در فیسبوک و اینستاگرام یا حذف شده یا در معرض محدودیت جدی قرار گرفته اند [5].

در نقطه مقابل، دیوان کیفری بین المللی در نوامبر ۲۰۲۴ برای بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی، به اتهام جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در غزه حکم جلب صادر کرد. اما تصاویر و محتوای مرتبط با نتانیاهو نه تنها در پلتفرم های متا سانسور نمی شود، بلکه به طور گسترده منتشر می گردد.

بی بی سی فارسی در این باره گزارش داده است: «تحلیلگران بی بی سی به این نتیجه رسیده اند که پست های مرتبط با حماس احتمالا به این دلیل مسدود شده اند که این گروه در آمریکا به عنوان سازمانی تروریستی شناخته می شود. کاربران حامی فلسطین از وجود مشکلات بیشتر خبر داده و گفته اند به اشتراک گذاری مطالب مربوط به درگیری ها در اینستاگرام که فیسبوک صاحب آن است از سایر پلتفرم های دیگر سخت تر بوده است» [10].

۶. حذف موفقیت های ایران و نمایش خشونت در جهان

بیایید صادق باشیم. چند بار تصاویر موفقیت های علمی ایران، پرتاب ماهواره، رونمایی از تجهیزات دفاعی جدید، یا جشن های ملی را در اینستاگرام دیده اید؟ و چند بار تصاویر خشونت بار از غزه، اوکراین و افغانستان دیده اید؟

بر اساس مستندات متعدد، پلتفرم های متا به طور سیستماتیک تصاویر مربوط به دستاوردهای ایران را حذف یا محدود می کنند. برای مثال، تصاویر پرتاب موفق ماهواره های ایرانی، رونمایی از تجهیزات دفاعی جدید، زیرساخت های ملی (سدها، پالایشگاه ها، نیروگاه ها)، و جشن های ملی مانند نوروز بارها توسط الگوریتم های متا حذف شده اند [8].

در مقابل، تصاویر خشونت بار از قتل و جنایت در سایر نقاط جهان - از جمله تصاویر کشتار غیرنظامیان در غزه، اوکراین و افغانستان - بدون هیچ مانعی یا با حداقل محدودیت منتشر می شوند.

این الگوی رفتاری نشان می دهد که هدف متا، القای تصویری تاریک و ناامیدکننده از ایران است. آنها می خواهند کاربران ایرانی فقط «اخبار بد» ببینند، فقط «شکست» ببینند، فقط «ناامیدی» ببینند. هدف نهایی آنها ایجاد حس «درماندگی آموخته شده» (Learned Helplessness) است؛ حالتی که در آن کاربران به این باور می رسند که «هیچ امیدی نیست» و «وضعیت قابل تغییر نیست».

هیات نظارت بر محتوای متا در مارس ۲۰۲۶ هشدار داد که گسترش محتوای جعلی تولیدشده با هوش مصنوعی منجر به وضعیتی می شود که در آن حتی محتوای واقعی نیز باورپذیر نیست. به این پدیده «سود سهام دروغگو» می گویند. وقتی فضای مجازی پر از محتوای جعلی می شود، مردم دیگر نمی توانند هیچ منبعی را باور کنند [11].

این هدف نهایی جنگ شناختی است: جامعه ای که نه حقیقت را باور دارد و نه دروغ را، در سردرگمی مطلق گرفتار می شود و توانایی هرگونه اقدام جمعی را از دست می دهد.

۷. واتس اپ و اینستاگرام؛ دو نقش در یک بازی

اینجا به یکی از جالب ترین نکات این پژوهش می رسیم. واتس اپ و اینستاگرام، هر دو متعلق به متا، دو نقش کاملا متفاوت در معماری جنگ شناختی علیه ایران ایفا می کنند.

نقش اول: واتس اپ، جاسوس خاموش

واتس اپ با حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیون کاربر در ایران، اصلی ترین پلتفرم پیام رسان در کشور است [12]. اما آیا می دانستید واتس اپ از شما چه اطلاعاتی جمع آوری می کند؟

اگرچه محتوای پیام ها رمزگذاری شده، اما متادیتا (Metadata) رمزگذاری نمی شود. متادیتا یعنی داده های «درباره» پیام ها: چه کسی با چه کسی صحبت می کند؟ در چه زمانی؟ از کجا؟ چقدر طول می کشد؟ چه گروه هایی عضو است؟ الگوی رفتاری چگونه است؟

از طریق این داده ها، متا می تواند [13]:

• شبکه ارتباطی هر کاربر را ترسیم کند
• گروه های فعال و تاثیرگذار را شناسایی کند
• الگوهای رفتاری را تحلیل کند
• «پروفایل های رفتاری» برای هدف گیری تبلیغاتی و محتوایی بسازد

نقش دوم: اینستاگرام، بمباران محتوایی

اینستاگرام با حدود ۴۰ تا ۵۵ میلیون کاربر در ایران، نقش «محتوا سازی» را بر عهده دارد [12]. این پلتفرم بر اساس داده هایی که واتس اپ از شما جمع آوری کرده، محتوای خاصی را به شما نشان می دهد.

الگوریتم اینستاگرام به محتوای خشم آلود، قطبی و ناامیدکننده پاداش می دهد. چرا؟ چون این محتوا بیشترین تعامل (لایک، کامنت، اشتراک گذاری) را جلب می کند. و هر چه تعامل بیشتر باشد، شرکت متا پول بیشتری از تبلیغات درمی آورد.

اما پیامد این الگوریتم برای کاربر ایرانی چیست؟ کاربر ایرانی دائما با محتوای ناامیدکننده بمباران می شود: «اقتصاد در حال فروپاشی است»، «هیچ امیدی نیست»، «مسئولان همه چیز را پنهان کرده اند». به تدریج، این باور در ذهن کاربر شکل می گیرد که «وضعیت قابل تغییر نیست». این همان «درماندگی آموخته شده» است.

حالا بیایید این دو نقش را کنار هم بگذاریم: واتس اپ داده های شما را جمع آوری می کند (چه کسی هستید، به چه چیزهایی علاقه دارید، با چه کسانی ارتباط دارید). اینستاگرام بر اساس همین داده ها، محتوای هدفمندی را به شما نشان می دهد (محتوایی که عمدا طراحی شده تا شما را ناامید، منفعل و سرخورده کند).

این معماری هوشمندانه، متا را به قدرتمندترین ابزار جنگ شناختی علیه ایران تبدیل کرده است. بدون اینکه متوجه شوید، شما هم داده ها را به آنها می دهید و هم محصول نهایی (محتوای هدایت شده) را مصرف می کنید.

۸. سه مقطع حساس؛ سه آزمون جنگ شناختی

در یک سال گذشته، ایران سه بحران بزرگ را پشت سر گذاشته است: جنگ تیر ۱۴۰۴، اغتشاشات دی ۱۴۰۴ و جنگ اسفند ۱۴۰۴. در هر سه مقطع، متا نقش فعالی در جهت دهی به افکار عمومی ایفا کرده است.

جنگ تیرماه ۱۴۰۴: اولین آزمون

در تیرماه ۱۴۰۴ و همزمان با تشدید تنش های نظامی و حملات تلافی جویانه «وعده صادق ۲»، اولین نشانه های مداخله الگوریتمی متا ظاهر شد [14].

تحلیل گران امنیت بین الملل در گزارشی با عنوان «پروپاگاندا جنگ هوش مصنوعی ایران و اسرائیل یک هشدار برای جهان است» نشان دادند که در این جنگ، سلاح های شناختی مبتنی بر هوش مصنوعی و زیرساخت فناوری سیلیکون ولی به موازات بمب ها و موشک ها به کار گرفته شد [15].

در این مقطع، الگوریتم اینستاگرام به محتوای جنگ محور و هراس افکن اولویت داد و محتوای تولیدشده توسط اکانت های جعلی با هویت اسرائیلی به طور قابل توجهی افزایش یافت.

اغتشاشات دی ماه ۱۴۰۴: بمباران ناامیدی

در جریان اغتشاشات دی ماه ۱۴۰۴، متا نقش فعالی در هدایت الگوریتمی محتوای خشونت آمیز و ناامیدکننده به صدر فید کاربران ایفا کرد و دیده شدن محتوای امیدبخش و دستاوردهای ملی را کاهش داد.

در این مقطع، واتس اپ به عنوان بستر اصلی ارتباطات گروه های معاند مورد استفاده قرار گرفت و الگوریتم های متا با اولویت دادن به محتوای قطبی و خشم آلود، به تشدید شکاف های اجتماعی دامن زد [15].

جنگ اسفندماه ۱۴۰۴: اوج جنگ شناختی

در جنگ اسفندماه ۱۴۰۴، متا کاربران ایرانی را با ویدیوهای جعلی تولیدشده با هوش مصنوعی بمباران کرد. گزارش بی بی سی نشان داد که سه ویدئو جعلی تولیدشده با هوش مصنوعی از این مناقشه بیش از ۱۰۰ میلیون بازدید داشته اند [11].

هیات نظارت بر محتوای متا در مارس ۲۰۲۶، متا را به دلیل ضعف در شناسایی و برچسب زنی ویدیوهای جعلی تولیدشده با هوش مصنوعی در جریان جنگ ایران و اسرائیل به شدت مورد انتقاد قرار داد [11][14].

۹. چطور از این تله خارج شویم؟

حالا که با ابعاد مختلف این ماجرا آشنا شدیم، وقت آن است که ببینیم چه کارهایی می توانیم انجام دهیم. این پیشنهادها را در چند سطح ارائه می کنم.

پیشنهاد برای عموم مردم (خودتان چه کار کنید؟)

اول، بدانید الگوریتم علیه شما کار می کند. اولین گام برای مقابله، آگاهی است. بدانید که محتوایی که در اینستاگرام می بینید، «طبیعی» و «اتفاقی» نیست. کسی آن را برای شما طراحی کرده است.

دوم، قبل از باور کردن، تحقیق کنید. تکنیک «توقف و تفکر» را تمرین کنید. قبل از اینکه هر خبری را باور کنید، از خود بپرسید: منبع این خبر چیست؟ آیا منبع معتبر دیگری هم آن را تایید می کند؟ آیا این خبر بیش از حد با احساسات من هماهنگ است؟

سوم، از چند منبع خبری استفاده کنید. هیچ رسانه ای کاملا بی طرف نیست. سعی کنید اخبار را از چند منبع مختلف دنبال کنید. مقایسه روایت ها به شما کمک می کند تصویر کامل تری از واقعیت به دست آورید.

چهارم، از چرخه اخبار بد خارج شوید. اگر احساس می کنید اخبار بد حال شما را بد کرده، یک وقفه ایجاد کنید. چند روز از شبکه های اجتماعی فاصله بگیرید. مغز شما به این استراحت نیاز دارد.

پیشنهاد برای مدیران و سیاستگذاران

اول، تقویت پلتفرم های بومی. تا زمانی که پلتفرم داخلی جذاب و کارآمدی نداشته باشیم، مردم به سمت پلتفرم های خارجی می روند و داده هایشان را در اختیار آنها می گذارند.

دوم، شفاف سازی بین المللی. مستندات سیاست های دوگانه متا را در مجامع بین المللی مطرح کنید و پیگیری حقوقی انجام دهید.

سوم، تقویت سواد الگوریتمی. مهارت های تحلیل و ارزیابی اطلاعات را از مدرسه به مردم آموزش دهید. مردم باید بدانند الگوریتم ها چگونه کار می کنند و چطور فریب نخورند.

۱۰. جمع بندی و سخن پایانی

در این نوشتار، سفری داشتیم به قلب شرکت متا. دیدیم که ریشه های این شرکت به کجا می رسد: به سرمایه گذارانی که همزمان از فروش سلاح به اسرائیل سود می برند [2]. دیدیم که بیش از ۱۰۰ افسر سابق اطلاعاتی اسرائیل در پست های کلیدی متا مشغول به کارند [1]. دیدیم که شعار «مرگ بر خامنه ای» در متا قانونی است، اما نام سردار سلیمانی سانسور می شود [6][7][8]. دیدیم که متا به ۹۴ درصد درخواست های حذف محتوا از سوی رژیم صهیونیستی پاسخ مثبت داده است [5]. و دیدیم که واتس اپ و اینستاگرام چگونه در معماری جنگ شناختی علیه ایران نقش آفرینی می کنند.

اما مهم ترین نتیجه ای که از این پژوهش می گیریم این است: متا یک شرکت تجاری معمولی نیست. متا یک ابزار راهبردی در جنگ شناختی علیه ایران است.

الگوریتم های متا با اولویت دادن به محتوای قطبی و ناامیدکننده، به طور سیستماتیک سلامت روان جامعه ایران و سرمایه اجتماعی آن را هدف قرار داده اند. هدف نهایی آنها القای حس «درماندگی آموخته شده» است؛ حالتی که در آن کاربران به این باور می رسند که هیچ راهی برای تغییر وضعیت وجود ندارد و در حالت انفعالی باقی می مانند.

اما خبر خوب این است که آگاهی، اولین قدم برای مقابله است. وقتی بدانیم دشمن کیست و چگونه کار می کند، می توانیم از خود محافظت کنیم. وقتی بدانیم الگوریتم علیه ما کار می کند، کمتر فریب می خوریم. وقتی بدانیم داده هایمان دارد جمع آوری می شود، محتاط تر عمل می کنیم.

اگر یک جمله را از این نوشتار به خاطر بسپارید، بگذارید این باشد:

 هشیاری، تفکر انتقادی و استفاده از منابع معتبر، تنها سپرهای دفاعی ما در برابر جنگ شناختی متا هستند.

منابع و مآخذ

منابع فارسی

[1] رادیو فردا. (۱۴۰۵، اردیبهشت ۳۰). «هیئت نظارت اینستاگرام و فیسبوک: شعار «مرگ بر خامنه ای» نباید سانسور شود». بازیابی شده از www.radiofarda.com

[2] بی بی سی فارسی. (۱۴۰۴). «هیئت نظارت شرکت متا: فیسبوک و اینستاگرام نباید «مرگ بر خامنهای» را سانسور کنند». بازیابی شده از www.bbc.com/persian

[3] تابناک. (۱۳۹۹، دی). «حذف پوستر ووشو از اینستاگرام بخاطر سردار سلیمانی!». بازیابی شده از www.tabnak.ir

[4] بی بی سی فارسی. (۱۴۰۰). «آیا اینستاگرام مطالب مربوط به فلسطینیان را سانسور می کند؟». بازیابی شده از www.bbc.com/persian

[5] خبرگزاری تسنیم. (۱۴۰۴). «همکاری متا با رژیم صهیونیستی در سانسور محتوای فلسطینی». بازیابی شده از www.tasnimnews.com

منابع انگلیسی

[6] The Grayzone. (2025). Inside Meta's Shadow War on Iran: Algorithmic Manipulation and Data Collection. Retrieved from https://thegrayzone.com

[7] United Nations. (2025). Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories. Francesca Albanese, Special Rapporteur.

[8] Investing.com. (2026, May 15). Meta Platforms (META) Stock Major Holders - Ownership Structure.

[9] Jewish Ledger. (2023, January 15). Meta's Oversight Board tells company to allow 'death to Khamenei' posts.

[10] The Oversight Board. (2023, December 19). Case Decision: Al-Shifa Hospital.

[11] BBC News. (2026, March 9). Meta urged to boost oversight of fake AI videos.

[12] DataReportal. (2026). Digital 2026: Iran.

[13] Meta Transparency Center. (2025). Empowering Political Speech During Protests.

[14] Carnegie Endowment for International Peace. (2025, July 28). Iran-Israel AI War Propaganda Is a Warning to the World.

[15] The Verge. (2026, March 9). Meta's deepfake moderation isn't good enough, says Oversight Board.

یادداشت پایانی

این نسخه روایی، برگرفته از یک مقاله علمی کامل به قلم علیرضا قربانی، پژوهشگر اجتماعی و فرهنگی، است که در پایگاه علمی سیویلیکا ثبت شده و دارای شناسه سند علمی معتبر می باشد. این متن به جهت سهولت فهم عمومی، به صورت مشروح و روایی بازنویسی شده است. برای دسترسی به نسخه علمی مقاله با جزئیات کامل روش شناسی، یافته های آماری دقیق و فهرست جامع منابع، می توانید به پایگاه علمی سیویلیکا مراجعه فرمایید.