۴۴ سال با ایران؛ از تربیت نسل ها تا ساختن آینده

تهران- ایرنا- چگونه یک شبکه دانشگاهی به بخشی از توسعه اجتماعی، اقتصادی و امنیت نرم ایران تبدیل شد؟

در تحلیل تحولات ایران پس از انقلاب اسلامی، معمولا از سیاست، اقتصاد، صنعت و امنیت سخن گفته می شود؛ اما کمتر به این واقعیت پرداخته ایم که یکی از مهم ترین پروژه های ساخت ایران معاصر، در کلاس های درس و محیط های دانشگاهی شکل گرفت؛ پروژه ای که نه فقط آموزش عالی، بلکه مسیر تحرک اجتماعی و توسعه انسانی کشور را تغییر داد. نام این پروژه بزرگ، دانشگاه آزاد اسلامی بود.

اگر امروز بخواهیم اثر واقعی این دانشگاه را ارزیابی کنیم، شاید بهترین روش آن باشد که یک پرسش ساده مطرح کنیم: اگر این شبکه بزرگ دانشگاهی در چهار دهه گذشته وجود نداشت، امروز وضعیت آموزش عالی، مهاجرت نخبگان، توسعه شهرهای کوچک و حتی انسجام اجتماعی ایران چگونه بود؟

واقعیت آن است که این دانشگاه، تنها یک نهاد آموزشی نبود؛ بلکه پاسخی راهبردی به نیازهای ایران پس از انقلاب محسوب می شد. در شرایطی که جمعیت جوان کشور به سرعت در حال افزایش بود و ظرفیت دانشگاه های دولتی پاسخگوی تقاضای اجتماعی نبود، ایجاد چنین شبکه ای توانست از شکل گیری بحران گسترده محرومیت آموزشی جلوگیری کند.

دانشگاهی که جغرافیای آموزش عالی را تغییر داد

یکی از مهم ترین ویژگی های این تجربه، شکستن تمرکزگرایی آموزشی در ایران بود. پیش از آن، بخش عمده فرصت های آموزش عالی در چند کلانشهر محدود شده بود، اما گسترش واحدهای دانشگاهی در سراسر کشور، امکان دسترسی به تحصیل را برای میلیون ها جوان در شهرهای کوچک و مناطق محروم فراهم کرد.

این تحول فقط به معنای افزایش ظرفیت پذیرش دانشجو نبود؛ بلکه به معنای بازتوزیع فرصت در جغرافیای ایران بود. بسیاری از خانواده ها توانستند بدون تحمل هزینه های سنگین مهاجرت، فرزندان خود را وارد مسیر آموزش عالی کنند. این موضوع، آثار عمیقی بر ساختار اجتماعی، فرهنگی و حتی روانی جامعه ایران گذاشت.

توسعه اقتصادی؛ نقش پنهان دانشگاه ها در شهرهای ایران

کمتر به این موضوع توجه شده که توسعه دانشگاهی، همواره پیامدهای اقتصادی گسترده ای نیز به همراه دارد. در بسیاری از شهرهای کشور، ایجاد یک واحد دانشگاهی عملا به معنای ایجاد یک اکوسیستم اقتصادی جدید بود.

رشد خدمات شهری، ساخت وساز، حمل ونقل، فناوری، بازار مسکن، کسب وکارهای محلی و اشتغال مستقیم و غیرمستقیم، بخشی از پیامدهای حضور دانشگاه در شهرهای مختلف ایران بود. در برخی مناطق، دانشگاه به یکی از مهم ترین پیشران های اقتصاد محلی تبدیل شد.

این تجربه نشان داد که آموزش عالی، فقط یک هزینه فرهنگی نیست؛ بلکه نوعی سرمایه گذاری بلندمدت اقتصادی برای کشور محسوب می شود.

امنیت نرم؛ دستاوردی فراتر از آموزش

در جهان امروز، مفهوم امنیت ملی فقط به تجهیزات نظامی و قدرت سخت محدود نمی شود. کشوری که بتواند برای نسل جوان خود امید، مسیر پیشرفت و امکان مشارکت اجتماعی ایجاد کند، در واقع بنیان های امنیت پایدار را تقویت کرده است. در بسیاری از استان های مرزی و مناطق کمتر برخوردار، همین دسترسی به آموزش عالی، به کاهش احساس محرومیت و افزایش تعلق اجتماعی کمک کرد. دانشگاه، در این معنا، فقط محل آموزش نبود؛ بلکه بخشی از سازوکار حفظ انسجام ملی و تقویت سرمایه اجتماعی کشور محسوب می شد. هر جوانی که توانست در شهر خود تحصیل کند و افق روشنی برای آینده ببیند، در حقیقت بخشی از پروژه ثبات و توسعه ایران شد.

ورود به دهه پنجم؛ ضرورت بازتعریف ماموریت ها

اکنون که دانشگاه آزاد اسلامی وارد دهه پنجم فعالیت خود شده، جهان نیز در حال ورود به عصر جدیدی از تحولات علمی و فناوری است؛ عصری که در آن، قدرت کشورها بیش از هر زمان دیگری به دانش، فناوری و سرمایه انسانی وابسته خواهد بود. نسل آینده دانشگاه ها، صرفا با توسعه فیزیکی یا تعداد دانشجو تعریف نمی شوند. آینده متعلق به دانشگاه هایی است که بتوانند در حوزه هایی مانند هوش مصنوعی، اقتصاد دیجیتال، آینده پژوهی، حکمرانی فناوری، دیپلماسی علمی و حل مسائل واقعی جامعه نقش آفرینی کنند. ایران آینده، به دانشگاه هایی نیاز دارد که علاوه بر آموزش، بتوانند موتور تولید فناوری، نوآوری، سرمایه اجتماعی و اقتدار علمی کشور باشند.

پس از ۴۴ سال، شاید مهم ترین دستاورد این تجربه ملی، فقط ساختمان ها، مدارک یا آمار فارغ التحصیلان نباشد؛ بلکه ایجاد این باور در ذهن میلیون ها ایرانی باشد که می توان از هر نقطه این سرزمین، برای ساختن آینده ای بهتر تلاش کرد.

https://irna.ir/xjXqjf