توافق احتمالی برای مهار بحران
🔻توافق احتمالی برای مهار بحران
✍محمد کمال دادرس،اندیشکده دانشیاران علوم انسانی
🔻تحولات اخیر در مناسبات ایران و آمریکا نشان دهنده گذار دو طرف از مرحله تنش به سوی مدیریت تنش است. به نظر می رسد که هدف اصلی طرفین در مذاکرات غیرمستقیم، نه عادی سازی روابط، بلکه کنترل هزینه های تقابل و پیشگیری از بروز تنش های بیشتر است.
🔻در این میان، پرسش اساسی این است که آیا توافقات احتمالی با مبانی حقوقی جمهوری اسلامی ایران سازگاری دارد یا خیر؟ اصول ۱۵۲ و ۱۵۳ قانون اساسی، سیاست خارجی را بر پایه نفی سلطه پذیری، حفظ استقلال همه جانبه و صیانت از منافع ملی استوار ساخته است. در این چارچوب، اصل مذاکره مغایرتی با قانون ندارد؛ آنچه منع شده، پذیرش سلطه و وابستگی ساختاری است. بنابراین، چنانچه توافق پیش رو به گونه ای تنظیم شود که خدشه ای به استقلال تصمیم گیری و ارکان ایدئولوژیک نظام وارد نسازد، توجیه حقوقی آن در چارچوب قانون اساسی میسر خواهد بود.
🔻تجربه چهار دهه گذشته تا حدی نشان می دهد که ایران از الگوی انعطاف تاکتیکی در چارچوب ثبات راهبردی پیروی کرده است. در این الگو، اصول کلان نظام ثابت باقی مانده، اما ابزارهای نیل به آن متناسب با اقتضائات بین المللی پیش رفته است. لذا توافق احتمالی در سال ۱۴۰۵، نه به معنای تغییر ماهیت سیاست خارجی، بلکه راهکاری برای بازسازی ظرفیت های اقتصادی، کاهش فشارهای امنیتی و مدیریت بحران های منطقه ای است. کانون مذاکرات اخیر نیز گویای همین رویکرد است که بر کاهش تحریم ها، امنیت خلیج فارس، تنگه هرمز و مهار تنش های نظامی متمرکز شده است.
🔻این مناسبات را می توان از منظر واقع گرایی تدافعی نیز تحلیل کرد؛ جایی که هر دو کنشگر به این نقطه از محاسبات رسیده اند که هزینه های تداوم تنش، از منافع آن فزونی یافته است. بنابراین، توافق احتمالی نه بر پایه اعتماد متقابل، بلکه بر مدار محاسبه هزینه-فایده شکل می گیرد. تهران در پی کاهش انسداد اقتصادی و واشنگتن در جستجوی ثبات در بازار انرژی و مهار بحران های منطقه ای است.
🔻محتمل ترین سناریو، تحقق یک توافق محدود است؛ سازوکاری که ضمن رعایت خطوط قرمز ایدئولوژیک، فضایی برای تنفس اقتصادی و امنیتی ایجاد می کند. بر این اساس، به نظر می رسد که روابط ایران و آمریکا در مسیر مدیریت رقابت و کاهش تقابل تعریف خواهد شد. اندیشکده دانشیاران علوم انسانی. خرداد ۱۴۰۵.
https://splus.ir/tecodh
http://www.tecodh.ir