درنگ در بزنگاه ناتمام؛ تاملی حقوقی بر ادعای قهرمانی در لیگ تعلیق شده

هوالناظر

درنگ در بزنگاه ناتمام؛ تاملی حقوقی بر ادعای قهرمانی در لیگ تعلیق شده

روزهای بسیاری از توقف نابهنگام فوتبال ایران می گذرد؛ لیگ برتری که در آستانه هشت هفته پایانی، زیر سایه سنگین جنگی تحمیلی، نفسش به شماره افتاد و در نهایت خاموش ماند. جدول رده بندی «فریز» شد و در اقدامی اضطراری، دو تیم استقلال و تراکتور به عنوان نمایندگان ایران در رقابت های آسیایی معرفی شدند. اکنون، باشگاه استقلال با تکیه بر صدرنشینی در همان جدول منجمد، جام قهرمانی را از آن خود می داند. این یادداشت می کوشد از منظر حقوق ورزشی، با کاوش در مقررات داخلی، رویه های بین المللی و دکترین حقوقی، این ادعا را در ترازوی استدلال بنشاند.

یکم واقعه نگاری حقوقی؛ تفکیک «معرفی نماینده» از «اعطای عنوان قهرمانی»

نخستین گام در تحلیل این پرونده، تمایز نهادن میان دو مفهوم کاملا مجزاست: «تعیین سهمیه های آسیایی» و «تعیین قهرمان لیگ». در ادبیات حقوق ورزشی، معرفی نمایندگان یک کشور به مسابقات بین المللی، یک اقدام اداری اجرایی با مبنای ضرورت و فوریت است؛ حال آنکه اعطای عنوان قهرمانی، یک عمل حقوقی تشریفاتی است که تنها در صورت تحقق کامل موضوع مسابقات (یعنی پایان یافتن تمامی بازی های فصل) مشروعیت می یابد. فدراسیون فوتبال ایران در مقام نهاد حاکمیتی، صرفا با هدف جلوگیری از خلا نمایندگی ایران در آسیا و با اختیارات ناشی از وضعیت اضطراری (Force Majeure)، صدرنشینان وقت جدول را برگزید. این انتخاب، تلویحا یا تصریحا به معنای «قهرمان» خواندن آن تیم ها نیست؛ چنان که در بحران کرونا ۲۰۲۰، کنفدراسیون فوتبال آسیا (AFC) صراحتا از کشورها خواست بدون الزام به تاج گذاری قهرمان داخلی، صرفا نمایندگان خود را معرفی کنند.

دوم تشریفات قانونی قهرمانی در آیین نامه لیگ برتر ایران

مقررات مسابقات لیگ برتر ایران (مصوب سازمان لیگ) مسیر قهرمانی را کاملا ترسیم کرده است: یک تیم زمانی «قهرمان» شناخته می شود که تمامی دیدارهای برنامه ریزی شده در تقویم رسمی فصل برگزار شود و در پایان هفته پایانی، بالاترین مجموع امتیازات را کسب کرده باشد. حتی در فرض کنار گذاشتن هفته های باقی مانده به دلیل قوه قاهره، آیین نامه، سازمان لیگ را مجاز به اعلام قهرمان ناقص نکرده است؛ راه حل استاندارد، «ابطال» (Annulment) یا «بی نتیجه ماندن» فصل است، نه «اعلام نتیجه بر اساس وضعیت موجود». مادامی که مرجع صالح انضباطی که در اینجا مجمع عمومی سازمان لیگ یا هیئت رئیسه فدراسیون با تصویب نهایی مجمع است رسما و طی مصوبه ای مدون، فصل را «مختومه» و تیم صدرنشین را «قهرمان» اعلام نکرده باشد، هیچ باشگاهی حق مالکیتی بر جام ندارد. در مورد حاضر، صرفا یک اقدام گزینشی موقت برای اعزام آسیایی صورت گرفته و هیچ مصوبه ای دال بر پایان یافتن لیگ و توزیع عناوین به تصویب نرسیده است.

سوم دکترین «قوه قاهره» و اصل تمامیت ورزشی

جنگ، مصداق اتم و اکمل قوه قاهره (Force Majeure) است که اجرای قرارداد لیگ را که میان سازمان لیگ و باشگاه ها منعقد شده غیرممکن می سازد. در چنین وضعیتی، اصل اولیه در حقوق ورزش، حفظ «تمامیت مسابقات» (Sporting Integrity) است: هیچ رقابتی نباید خارج از میدان و پیش از عبور از تمام ایستگاه های از پیش تعیین شده، برنده خود را بشناسد. اهدای جام به صدرنشین میانه راه، این تمامیت را مخدوش می کند؛ زیرا نه فرصت تعقیب برای تعقیب کنندگان لحاظ شده، نه جدال های رو در روی باقی مانده برگزار گردیده و نه اصل عدالت رویه ای تامین شده است. به عنوان قاعده ای طلایی، «قهرمانی حقی است که در زمین مسابقه تحصیل می شود، نه در اتاق های اداری».

چهارم دادرسی تطبیقی؛ از کییف تا آمستردام

تجربه جهانی، آینه ای شفاف برای سنجش این ادعاست:

 اوکراین (فصل ۲۰۲۲-۲۰۲۳): با حمله نظامی روسیه، لیگ برتر اوکراین نیمه تمام ماند. فدراسیون فوتبال این کشور با استناد به وضعیت جنگی، فصل را «بی برنده» اعلام کرد و صرفا نمایندگان اروپایی را بر اساس جدول زمان تعطیلی معرفی نمود. عنوان قهرمانی به هیچ کس اعطا نشد.

 لیگ برتر هلند (فصل ۲۰۲۰-۲۰۱۹): به دلیل کرونا، لیگ متوقف و سپس رسما «بی قهرمان» (No Champion) اعلام شد. آژاکس صدرنشین، با وجود اعتراض، به جامی دست نیافت و تفکیک «سهمیه لیگ قهرمانان» از «عنوان قهرمانی» به وضوح اجرا گردید.

 لیگ برتر بلژیک (همان فصل): باشگاه کلوب بروژ به عنوان صدرنشین، قهرمان اعلام شد، اما این تصمیم مبتنی بر مصوبه ای صریح از سوی مجمع عمومی لیگ و تایید هیئت مدیره فدراسیون بود که با توجه به درصد بالای پیشرفت فصل (تنها یک هفته باقی مانده) و تایید تمامیت نسبی صورت گرفت؛ شرایطی که با هشت هفته باقی مانده (نزدیک به ۲۷ درصد مسابقات) در پرونده ما قابل تطبیق نیست.

 لیگ سوریه (۲۰۱۱-۲۰۱۲): با اوج گیری جنگ داخلی، فصل ناتمام رها شد و هیچ قهرمانی تاج گذاری نکرد؛ نمایندگان آسیایی نیز از سوی فدراسیون و با معیاری مشابه آنچه در ایران رخ داد، انتخاب شدند.

در تمامی این نمونه ها، اصل تفکیک «تامین سهمیه» از «تاج گذاری قهرمان» همچون ستونی استوار خودنمایی می کند.

پنجم نقد ادعای استقلال و ملاحظات حقوق رقابت

استدلال احتمالی استقلال آن است که «صدرنشینی در لحظه توقف، معرف تیم برتر است و انصافا جام از آن ماست». اما حقوق ورزش، انصاف عامیانه را با قواعد ماهوی پاسخ می دهد:

نخست، برتری عددی در جدول، صرفا یک «وضعیت موقت» (Provisional Standing) است که قابلیت تغییر در هشت هفته را دارد. با فرض ریاضی صرف، اگر تیم تعقیب کننده تنها سه امتیاز اختلاف و یک بازی رو در رو با صدرنشین داشته باشد (وضعیتی محتمل)، نمی توان صدرنشین را «قهرمان قطعی» پنداشت.

دوم، قاعده «منع دارا شدن بلاجهت» (Unjust Enrichment) ایجاب می کند که هیچ کس بدون سبب قانونی مشروع، صاحب حق نشود. جام قهرمانی، محصول تکمیل یک فرآیند رقابتی است. تا زمانی که این فرآیند به انجام نرسیده، دلیلی برای تملک آن وجود ندارد.

سوم، هر تصمیم در خصوص اهدای جام، واجد تبعات انضباطی و مالی (پاداش قهرمانی، سهمیه باشگاهی جام جهانی و ...) است. اتخاذ چنین تصمیمی بدون برگزاری مجمع، تصویب آیین نامه ای خاص و رسیدگی به اعتراضات سایر مدعیان، به مثابه نقض فاحش حقوق دفاعی سایر باشگاه ها و تضییع حق آنان خواهد بود.

ششم راه حل حقوقی مطلوب

نظام حقوقی فوتبال، مسیری روشن پیش پای ما می گذارد: فدراسیون باید با تشکیل مجمع عمومی فوق العاده، وضعیت فصل را یکسره کند. سه گزینه پیش روست:

 ۱) ادامه فصل در اولین فرصت ممکن (راه حل ایده آل برای صیانت از تمامیت ورزشی)؛

 ۲) ابطال کامل فصل و اعلام «بی قهرمانی»؛

 ۳) اعلام قهرمان بر اساس مصوبه ای که شرایط «تکمیل نسبی اما قطعی» را احراز کند (که در مورد حاضر با هشت هفته باقی مانده بسیار دشوار می نماید). 

در هر حال، آنچه امروز هست، یک اقدام اداری موقت برای اعزام به آسیاست و به هیچ روی موجد حق قهرمانی برای استقلال یا هیچ تیم دیگری نیست. ادعای این باشگاه، هرچند از سر شوق و تعصب قابل درک است، اما از منظر حقوقی زودرس، بی مبنا و فاقد مستند قانونی است.

سخن پایانی

جام، روحی دارد که تنها با سوت پایان آخرین بازی، در کالبد یک تیم می دمد. رقابت، عهدی است میان ورزش و حقیقت؛ تا زمانی که میدان، حکایت خود را به پایان نرسانده، هیچ دفتری را نرسد که سرنوشت را از پیش بنویسد. باشگاه استقلال، قهرمان دل های هوادارانش هست و خواهد بود، اما تاج قهرمانی لیگ، تنها بر سر فاتح یک ماراتن کامل می درخشد ماراتنی که هنوز، خط پایانش ترسیم نشده است.

مصطفی لطفی - وکیل متخصص دعاوی ورزشی

دوستدار حقیقت و تمامیت بازی های زیبا