ازدواج موقت؛ هنجار الهی در برابر انسدادهای عرفی و ناهنجاری های امروز

بسم الله الرحمن الرحیم

یک تذکر بنیادین و دفع دخل مقدر

پیش از هر سخنی، تذکر یک نکته کاملا واضح و مبرهن است: وظیفه قطعی، شرعی و تغییرناپذیر والدین، حاکمیت و کل ساختار اجتماع، ایجاد بستر برای ازدواج دائم و سامان دادن پایدار به زندگی جوانان است. در این اصل مسلم هیچ شک و تردیدی نیست؛ مطالبه حتمی، راهبرد اساسی و آرمان نهایی همه ما تسهیل ازدواج دائم، سبک کردن هزینه ها و تشکیل خانواده استوار است.

اما فرض سخن ما در این یادداشت، این آرمان نیست. سخن بر سر فاصله تلخ، عینی و چندساله میان «بلوغ طبیعی و نیازهای واقعی جوان» تا «فراهم شدن شرایط ازدواج دائم» در جهان واقعی امروز است. پرسش اصلی این است: در این برزخ ۵ تا ۱۵ ساله که ازدواج دائم برای میلیون ها جوان ناممکن شده، جامعه و والدین چه پاسخی برای زیست، روان و دین این نسل دارند؟

وقتی در فضای فرهنگی و اجتماعی ما نام «ازدواج موقت» برده می شود، ناگهان پرده ای از تعصب، قضاوت های شتاب زده و حساسیت های کاذب فرو می افتد. ذهن بسیاری از افراد، تحت تاثیر رسوبات غلط فرهنگی، فورا به سمت یک رابطه غریزی، چنددقیقه ای و بدون تعهد می رود که گویا ثمره ای جز بی حرمتی به زن یا فرزندی بی سرپناه ندارد! این تصویرسازی کاریکاتوری، بزرگ ترین ظلم به یکی از مترقی ترین، واقع بینانه ترین و کارآمدترین احکام تشریع شده در مکتب اهل بیت (علیهم السلام) است.

به عنوان یک محقق علوم اسلامی که سال ها نبض تحولات فکری و دینی جامعه را دنبال کرده است، باید صریح، بی پرده و دردمندانه با مردم، متولیان فرهنگی و به ویژه والدین و خانواده هاسخن بگویم: ما در چه جهانی زندگی می کنیم و واقعیت جامعه امروز ما چیست؟

۱. توهم تجرد پاک در عصر انفجار ارتباطات

بیایید تعارف، تعمیق جهل و نقاب های ریاکارانه را کنار بگذاریم. ما در دهه های گذشته زیست نمی کنیم که جوانی در هجده یا بیست سالگی با امکانات اندک سر سفره عقد دائم بنشیند و تا آن زمان نیز کوچک ترین ارتباط یا مواجهه ای با جنس مخالف نداشته باشد.

امروز با نسلی مواجهیم که:

• سن ازدواج دائم در آن به دلیل بحران های شدید اقتصادی، مسکن، تورم و هزینه های کمرشکن به بالای ۳۰ سال رسیده است؛
• سال ها در محیط های دانشگاهی، خوابگاهی، فضاهای کاری مختلط یا به دور از خانواده (در قالب مهاجرت های تحصیلی و شغلی) زندگی می کند؛
• با گسترش اینترنت و شبکه های اجتماعی، در معرض مداوم جذابیت های بصری، عاطفی و گفت وگوهای بی پایان مجازی قرار دارد؛
• آمار طلاق افزایش یافته و شمار زیادی از زنان و مردان جوان با نیازهای طبیعی عاطفی و جنسی در تجرد به سر می برند.

در چنین واقعیتی، آیا می توان با بستن چشم ها و تکرار شعار «صبر و تقوا»، نیاز غریزی، روحی و عاطفی میلیون ها انسان جوان را تا نامعلوم ترین زمان ممکن انکار کرد؟ پیامبر اسلام (ص) و ائمه معصومین (ع) دین را بر پایه «شناخت فطرت و واقعیت انسان» بنا نهاده اند، نه بر توهمات ایده آلیستی و ریاکاری های اجتماعی.

۲. نیاز جوانان؛ فراتر از غریزه صرف

خطای بنیادین مخالفان ازدواج موقت این است که همه ابعاد رابطه را به «مقاربت جنسی» تقلیل می دهند. حقیقت این است که بحران بزرگ نسل جدید، صرفا اطفای شهوت نیست؛ بلکه بحران تنهایی، نیاز به گفت وگوی عاطفی، قدم زدن مشترک، انس روحی و ارتباطی انسانی و آرامش بخشاست.

امروز هزاران دختر و پسر ساعاتی از شبانه روز را در فضای مجازی چت می کنند، با هم بیرون می روند و نیاز عاطفی متقابل را پاسخ می دهند. پرسش بنیادین اینجاست:

• چرا باید این ارتباطات طبیعی و اجتناب ناپذیر، مدام در دایره «گناه، عذاب وجدان، پنهان کاری و حرمت» رقم بخورد؟
• چرا برای کسانی که صرفا می خواهند محرم باشند، با هم سخن بگویند، همراه شوند، و علقه عاطفی خود را داشته باشند راه حلال را می بندیم؟

خداوند متعال چارچوب حلال، شفاف و مقدسی قرار داده تا انسان ها در مسیر انس عاطفی و زیستی خود دچار احساس گناه و انحراف نشوند؛ چرا این مسیر پاک با برچسب های موهوم بسته می شود؟

۳. دوگانگی تلخ و غیرت های وارونه در خانواده ها

دردناک ترین بخش ماجرا، برخورد دوگانه و ریاکارانه ای است که در بخشی از فضای خانوادگی و فرهنگی ما حاکم شده است.

پدری را می بینید که به خوبی می داند دختر یا پسرش در دانشگاه یا فضای مجازی با چندین نفر رابطه پنهانی، پیام های عاطفی و قرارهای مکرر دارد، اما با چشم پوشی یا بی تفاوتی از کنار آن می گذرد؛ اما اگر همان جوان با شجاعت و صداقت بیاید و بگوید: «می خواهم برای پیشگیری از گناه و سامان دادن به این ارتباط، چارچوبی شرعی و عقد موقت داشته باشم»، ناگهان رگ غیرت - بخوانید رسوبات تعصب آلود عرفی - به جوش می آید و زمین و زمان را به هم می دوزد!

این چه غیرتی است که رابطه پنهانی، بی تعهد، خارج از ضابطه و پر از آسیب روانی و اخلاقی را تحمل می کند، اما بر سر پیمان حلال الهی فریاد برمی آورد؟!

چرا روابط بدون ضابطه را امری «امروزی و اجتناب ناپذیر» می شماریم، اما سنت نجات بخش الهی را «موجب سرشکستگی و ضد ارزش» می دانیم؟! این وارونگی اخلاقی و سقوط هنجاری، ریشه اصلی فساد و بحران های هویتی نسل جوان است.

۴. ازدواج موقت؛ عزت و امنیت، نه ابتذال

مخالفان فریاد می زنند که ازدواج موقت، حرمت و جایگاه زن را مخدوش می کند! باید از آنان پرسید:

• آیا اینکه دختری یا زنی در روابط بدون مرز، زیر بار وعده های دروغین «ازدواج دائم در آینده»، پس از سال ها تخلیه روحی و عاطفی رها شود، حافظ حرمت اوست؟!
• آیا رها کردن میلیون ها جوان مجرد و مطلقه در گرداب بلاتکلیفی، به کرامت انسانی احترام می گذارد؟!

ازدواج موقت در مکتب اهل بیت (ع)، یک رابطه آزاد غربی نیست که در آن تعهد، مسئولیت و حق قانونی بی معنا باشد. در ازدواج موقت:

1. اراده و رضایت آزادانه زن شرط اصلی است؛

2. مهریه معین، نشانه احترام و حق مالی اوست؛

3. مدت زمان رابطه روشن و شفاف است؛

4. فرزند حاصل از آن، فرزند کاملا قانونی و شرعی با تمامی حقوق ارث و نسب است؛

5. پس از پایان، پایبندی به «عده» جهت صیانت از حریم نسل و سلامت خانواده واجب است.

این نهاد، بالاترین سطح سامان دهی، مسئولیت پذیری و حفظ طهارت نفس در شرایطی است که امکان ازدواج دائم به هر دلیلی وجود ندارد.

حال پرسش اینجاست که چگونه می توان این امنیت را در حریم خانواده نیز جاری ساخت؟ اینجاست که نقش بی بدیل والدین در قالب نظارت فعال، خودنمایی می کند.

5. «چتر حمایتی والدین»؛ راهکار عبور از سوءاستفاده

در اینجا یک نکته حیاتی خطاب به والدین وجود دارد: وظیفه شما طرد کردن فرزندان نیست. اگر نگرانید، به جای بیرون راندن آن ها از چتر حمایتی خانواده، بر این امر «نظارت» کنید.

بزرگ ترین راه سوءاستفاده، همین «پنهان کاری» است. وقتی فرزند شما در مسیر روابط پنهانی قرار می گیرد، او در واقع بدون هیچ پناهگاهی در برابر افراد سودجو قرار گرفته است. اما وقتی این رابطه به «شفافیت شرعی» (ازدواج موقت) می رسد و تحت «نظارت فعال والدین» قرار می گیرد، موازنه قدرت تغییر می کند.

والدین عزیز! وقتی شما در جریان این چارچوب قرار می گیرید و نظارت مشفقانه بر آن دارید، در واقع راه بسیاری از سوءاستفاده ها را می بندید. این نظارت، نه تنها بی غیرتی نیست، بلکه اوج «غیرت عاقلانه» است. این، یعنی شما اجازه نمی دهید فرزندتان در تاریکی روابط بی ضابطه، دست خوش فریب دیگران شود. این، یعنی مدیریت هوشمندانه بحران؛ نه رها کردن فرزند.

کلام آخر: حکم خدا را زنده کنید تا جامعه نمیرد

ازدواج موقت، نسخه ای مترقی برای جلوگیری از سقوط جامعه به ورطه فساد پنهان و اضطراب های ویرانگر عاطفی است. این هنجار الهی آمده است تا ارتباطات آشفته، درهم برهم و پنهانی عصر مدرن را نظام مند، پاک و مشروع سازد.

مخالفت با این حکم قطعی، نتیجه ای جز تقدیم کردن جوانان به اباحه گری غربی و روابط بی پایان و آسیب زا ندارد. زمان آن رسیده است که خانواده ها، والدین دلسوز و نخبگان فرهنگی شجاعت به خرج دهند؛ تعصبات جاهلی را بشکنند، واقعیت زیست نسل جدید را شجاعانه بپذیرند و به جای پاک کردن صورت مسئله، آغوش خود را به روی حکمت نجات بخش اسلام بگشایند. فرزندان ما، امانت های الهی هستند؛ بیایید امانت هایمان را نه در تاریکی پنهان کاری، که در روشنایی دین و تحت حمایت دلسوزانه خود، به سوی آرامش هدایت کنیم.

خداوند راه حلال را باز گذاشته است؛ با دستان خود آن را بر جوانان نبندیم.

تیر ماه 1378 

بازنویسی شهریور 1405