حاکم در موضع قضا تابع عین درخواست کننده است

[محی الدین ابن عربی]

فالحاکم فی التحقیق تابع لعین المساله التی یحکم فیها بما تقتضیه ذاتها. (1)

***

[داوود قیصری]

حاکم در موضوع قضا تابع عین درخواست کننده است

گوید: بنابراین حاکم – در مقام تحقیق – تابع عین درخواستی می باشد که در آن [عین]، بدان چه که ذاتش آن را اقتضا می کند حکم می نماید چون اثبات کرد که حکم به حسب قابلیتی است که اعیان، یعنی اعیان موجودات راست، و هر حالی از احوال نیز به قابلیت خود اقتضای حکم خاصی را دارد، سخن را بنا به گفته او: «لعین المساله = تابع عین درخواست کننده می باشد» تعمیم داد، زیرا «لام» در «لعین» - برای استغراق است. یعنی در این صورت حاکم در حکمش در حقیقت تابع اعیان و احوال آن هاست، و آن ها عبارت از اعیان مسائلی هستند که حکم در آن ها واقع می شود، بنابراین در قضا و قدر، حاکم جز بدان چه که ذات و احوال اعیان آن را اقتضا می کند، حکم نمی نماید.(2)

***

[یزدانپناه عسکری]

مقام تحقیق، استقرار اسماء حق در قلب اعیان موجودات است.

____________

1 - محیی الدین بن عربی، فصوص الحکم، 1جلد، دار احیاء الکتب العربیه - قاهره، چاپ: اول، 1946 م. ج1 ؛ ص131

2 - شرح قیصری بر فصوص الحکم ابن عربی جلد اول ، گزارش داوود قیصری ، ترجمه و تعلیق محمد خواجوی ، حواشی موید الین جندی ، عبدالرزاق کاشانی ، صائن الدین علی ترکه،عبدالرحمن جامی ،حسن زاده آملی – تهران: مولی، 1387 جلد 2 ص 698، 699

- [(فالحاکم فی التحقیق تابع لعین المساله التی یحکم فیها بما یقتضیه ذاتها) لما اثبت ان الحکم بحسب القابلیه التی للاعیان، و هی اعیان الموجودات، و کل حال من الاحوال ایضا یقتضی بقابلیته حکما خاصا، عمم القول بقوله «لعین المساله». اذ «اللام» للاستغراق. ای، فالحاکم الذی هو الحق فی حکمه فی الحقیقه تابع للاعیان و احوالها التی هی اعیان المسائل التی یقع الحکم فیها، فما یحکم الحاکم فی القضاء و القدر الا بما یقتضیه ذات الاعیان و احوالها.

- (داود قیصری، شرح فصوص الحکم (القیصری)، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی - تهران، چاپ: اول، ص 817)]