نخ دندان یا واترجت؟ کدام واقعا بهتر است؟

---

 

مقایسه ای ساده برای انتخاب بهترین روش تمیزکردن بین دندان ها

مسواک زدن بخش مهمی از مراقبت روزانه از دندان هاست، اما حتی بهترین مسواک هم نمی تواند تمام سطوح دندان را به خوبی تمیز کند. یکی از مهم ترین قسمت هایی که معمولا از دسترس مسواک خارج می ماند، فضای بین دندان هاست؛ جایی که پلاک می تواند تجمع پیدا کند و در ایجاد پوسیدگی بین دندانی و التهاب لثه نقش داشته باشد.

اینجاست که سوال همیشگی مطرح می شود: نخ دندان بهتر است یا واترجت؟

پاسخ کوتاه این است که نمی توان یکی را برای همه افراد برنده اعلام کرد. هر دو روش می توانند برای تمیزکردن فضای بین دندان ها مفید باشند، اما کاربرد و شرایط استفاده از آن ها یکسان نیست. در بسیاری از افراد، نخ دندان انتخاب ساده و موثری است؛ در برخی دیگر، واترجت می تواند استفاده آسان تر یا کاربرد مناسب تری داشته باشد.

نخ دندان دقیقا چه کاری انجام می دهد؟

نخ دندان با قرارگرفتن در فضای بین دندان ها، به صورت مکانیکی پلاک و بقایای مواد غذایی را از سطوحی که مسواک به آن ها دسترسی محدودی دارد پاک می کند.

مزیت مهم نخ دندان این است که می توان آن را دقیقا در امتداد سطح دندان و نزدیک خط لثه حرکت داد. بنابراین، اگر فرد روش صحیح استفاده از آن را بداند و به طور منظم از نخ دندان استفاده کند، می تواند ابزار موثری برای تمیزکردن فضاهای بین دندانی باشد.

البته نخ دندان زمانی مفید است که درست استفاده شود. قرار دادن نخ با فشار یا حرکت خشن و آسیب زدن به لثه، روش صحیحی نیست.

هدف این نیست که نخ را با زور وارد فضای بین دندان ها کنیم؛ بلکه باید آن را به آرامی بین دندان ها وارد کرد و با تماس مناسب با سطوح دندان، پلاک را پاک کرد.

واترجت چیست؟

واترجت یا دستگاه شست وشوی دهان، جریان باریکی از آب را با فشار کنترل شده به سمت دندان ها و لثه هدایت می کند.

این جریان آب می تواند به خارج کردن بقایای غذا و کاهش تجمع پلاک در برخی نواحی دهان کمک کند. استفاده از واترجت ممکن است برای افرادی که کار با نخ دندان برایشان دشوار است، جذاب تر و راحت تر باشد.

برای مثال، افرادی که ارتودنسی دارند، بریج یا برخی انواع پروتزهای دندانی دارند یا به دلیل محدودیت حرکتی دست نمی توانند به آسانی از نخ دندان استفاده کنند، ممکن است از واترجت بهره بیشتری ببرند.

آیا واترجت جای نخ دندان را می گیرد؟

این سوال پاسخ یکسانی برای همه افراد ندارد.

واترجت می تواند ابزار بسیار مفیدی برای پاک سازی بین دندان ها باشد، اما نباید تصور کنیم که هر فردی با خرید یک دستگاه واترجت دیگر به هیچ روش دیگری برای تمیزکردن بین دندان ها نیاز ندارد.

هدف اصلی، تمیزکردن موثر پلاک از نواحی بین دندان ها و اطراف لثه است و ابزار مناسب می تواند بر اساس شرایط هر فرد متفاوت باشد.

در بعضی افراد، نخ دندان کنترل و تماس مستقیم تری با سطح دندان ایجاد می کند. در بعضی دیگر، واترجت به دلیل سهولت استفاده باعث می شود فرد مراقبت بین دندانی را منظم تر انجام دهد؛ و روشی که فرد بتواند آن را درست و به طور مداوم انجام دهد، در عمل اهمیت زیادی دارد.

برای بیماری لثه کدام بهتر است؟

اگر لثه ها دچار التهاب هستند یا فرد سابقه بیماری لثه دارد، تمیزکردن دقیق اطراف لثه اهمیت بیشتری پیدا می کند.

واترجت می تواند برای تمیزکردن نواحی اطراف لثه و خارج کردن بقایای مواد غذایی مفید باشد و برخی مطالعات نیز کاهش پلاک و التهاب لثه را با استفاده از دستگاه های شست وشوی دهان گزارش کرده اند.

اما اگر فرد بیماری لثه دارد، انتخاب ابزار نباید جایگزین تشخیص و درمان حرفه ای شود. در بیماری های لثه، ممکن است اندازه و شکل فضاهای بین دندانی تغییر کرده باشد و دندانپزشک یا متخصص لثه بتواند بر اساس شرایط دهان، بهترین ابزار را پیشنهاد کند.

اگر ارتودنسی داریم چه؟

براکت ها و سیم های ارتودنسی باعث می شوند تمیزکردن دندان ها دشوارتر شود و پلاک در اطراف آن ها تجمع پیدا کند.

در چنین شرایطی، واترجت می تواند یک ابزار کمکی مناسب باشد؛ زیرا جریان آب می تواند به پاک کردن بقایای غذا از اطراف براکت ها و سیم ها کمک کند.

با این حال، افراد دارای ارتودنسی ممکن است همچنان به ابزارهای دیگر مانند نخ دندان مخصوص ارتودنسی یا برس های بین دندانی نیاز داشته باشند. بهترین روش به نوع دستگاه ارتودنسی و وضعیت دهان فرد بستگی دارد.

اگر نخ دندان باعث خونریزی لثه شود چه؟

خونریزی لثه را نباید به این معنی دانست که «پس نخ دندان برای من مناسب نیست».

یکی از علل شایع خونریزی لثه، التهاب ناشی از تجمع پلاک است. در چنین شرایطی، حذف پلاک اهمیت دارد؛ اما اگر خونریزی مداوم باشد، بهتر است وضعیت لثه توسط دندانپزشک بررسی شود.

از طرف دیگر، نخ دندان را نباید با فشار و حرکت خشن استفاده کرد. تکنیک نادرست می تواند باعث آسیب به بافت لثه شود.

بنابراین، اگر نخ دندان باعث خونریزی می شود، به جای کنارگذاشتن کامل مراقبت بین دندانی، بهتر است علت خونریزی و روش استفاده از نخ بررسی شود.

آیا واترجت می تواند پلاک را کاملا از بین ببرد؟

واترجت می تواند به کاهش پلاک و تمیزکردن برخی نواحی دشوار کمک کند، اما نباید آن را جایگزین تمام اقدامات بهداشت دهان دانست.

مسواک همچنان بخش اصلی پاک سازی سطوح دندان است و مراقبت بین دندانی نیز باید متناسب با شرایط فرد انجام شود.

همچنین استفاده از واترجت به این معنا نیست که می توان مصرف مکرر قند، مسواک زدن نامنظم یا مراجعه نکردن به دندانپزشک را جبران کرد.

پس بالاخره نخ دندان بهتر است یا واترجت؟

اگر بخواهیم یک پاسخ کاربردی بدهیم، بهتر است این طور بگوییم:

برای فردی که دندان های طبیعی دارد و می تواند نخ دندان را به درستی و منظم استفاده کند، نخ دندان همچنان یک گزینه ساده، در دسترس و موثر است.

اما اگر استفاده از نخ دندان برای فرد دشوار است یا شرایطی مانند ارتودنسی، بریج، برخی انواع پروتز یا محدودیت حرکتی وجود دارد، واترجت می تواند گزینه بسیار مفیدی باشد و در بعضی شرایط استفاده از آن راحت تر باشد.

در برخی افراد نیز ممکن است بهترین پاسخ، «یکی یا دیگری» نباشد. دندانپزشک ممکن است ترکیبی از مسواک، نخ دندان، برس بین دندانی و واترجت را بر اساس وضعیت دهان توصیه کند.

بنابراین، سوال درست شاید این نباشد که «کدام وسیله بهتر است؟» بلکه این باشد که:

«کدام روش برای وضعیت دهان من مناسب تر است و می توانم آن را به درستی و به طور منظم انجام دهم؟»

یک نکته مهم درباره انتخاب ابزار

فضای بین دندان ها در همه افراد یکسان نیست. در بعضی افراد دندان ها بسیار نزدیک به هم هستند و نخ دندان گزینه مناسبی است. در برخی دیگر، فضای بین دندان ها بازتر است و برس بین دندانی می تواند انتخاب بهتری باشد. در افراد دارای ارتودنسی، بریج یا بعضی پروتزها نیز شرایط متفاوت است.

به همین دلیل، اگر نمی دانید چه ابزاری برای شما مناسب است، یک ارزیابی کوتاه توسط دندانپزشک می تواند بسیار مفیدتر از خریدن چند وسیله و امتحان کردن تصادفی آن ها باشد.

حرف آخر

سلامت دندان فقط به مسواک زدن وابسته نیست. پلاک در فضاهایی جمع می شود که مسواک به تنهایی نمی تواند به خوبی آن ها را تمیز کند و به همین دلیل، مراقبت بین دندانی اهمیت دارد.

نخ دندان و واترجت رقیب مطلق یکدیگر نیستند. هر دو می توانند در شرایط مناسب بخشی از برنامه مراقبت از دهان باشند. انتخاب بین آن ها باید بر اساس وضعیت دندان ها و لثه، وجود ارتودنسی یا ترمیم های دندانی، مهارت فرد و مهم تر از همه، امکان استفاده منظم و صحیح انجام شود.

در نهایت، بهترین ابزار آن وسیله ای نیست که تبلیغات آن را «قوی ترین» معرفی می کند؛ بهترین ابزار، وسیله ای است که برای شرایط دهان شما مناسب باشد و بتوانید به درستی و به طور مداوم از آن استفاده کنید.

دکتر سارا سیدناصری

دندانپزشک | پژوهشگر سلامت دهان و دندان