چرا با وجود مسواک زدن باز هم دندان هایمان پوسیده می شود؟

---

 

قند، دفعات مصرف، فلوراید، بزاق و عواملی که خطر پوسیدگی را تغییر می دهند

«من هر روز مسواک می زنم؛ پس چرا باز هم دندانم پوسیده شده؟»

این سوال را بسیاری از افرادی می پرسند که تصور می کنند رعایت بهداشت دهان باید به تنهایی برای جلوگیری از پوسیدگی کافی باشد. مسواک زدن منظم و صحیح بدون تردید یکی از مهم ترین راه های پیشگیری از پوسیدگی است، اما پوسیدگی دندان فقط نتیجه مسواک نزدن نیست. ایجاد پوسیدگی حاصل تعامل میان باکتری های موجود در پلاک، قندهای رژیم غذایی، اسید، فلوراید، بزاق، زمان و ویژگی های فردی است.

بنابراین ممکن است فردی به طور منظم مسواک بزند، اما همچنان در معرض خطر پوسیدگی قرار داشته باشد.

مسواک دقیقا چه کاری انجام می دهد؟

روی دندان ها به طور مداوم لایه ای از باکتری ها و مواد موجود در دهان تشکیل می شود که به آن پلاک دندانی می گوییم. مسواک زدن به پاک کردن این پلاک از سطح دندان کمک می کند و استفاده از خمیردندان فلورایددار نیز مقاومت دندان را در برابر فرایند پوسیدگی افزایش می دهد.

اما مسواک نمی تواند تمام عوامل موثر بر پوسیدگی را حذف کند. برای مثال، اگر فردی در طول روز بارها نوشیدنی یا خوراکی شیرین مصرف کند، دندان های او بارها در معرض حمله اسیدی قرار می گیرند؛ حتی اگر صبح و شب به درستی مسواک بزند.

به همین دلیل، مسواک ضروری است، اما به تنهایی کافی نیست.

۱. شاید مشکل از مقدار قند نباشد؛ از تعداد دفعات مصرف باشد

وقتی درباره پوسیدگی صحبت می کنیم، معمولا اولین چیزی که به ذهن می رسد «شیرینی» است. اما موضوع فقط مقدار قندی نیست که در طول روز مصرف می کنیم.

هر بار که قندهای قابل تخمیر در اختیار باکتری های پلاک قرار می گیرند، امکان تولید اسید و کاهش pH محیط دهان وجود دارد. اگر این اتفاق بارها در طول روز تکرار شود، فرصت های بیشتری برای حمله اسیدی به مینای دندان ایجاد می شود.

برای مثال، فردی که یک نوشیدنی شیرین را در یک وعده مصرف می کند، از نظر الگوی تماس دندان با قند با فردی که همان نوشیدنی را طی چند ساعت به صورت مداوم جرعه جرعه می نوشد، شرایط یکسانی ندارد.

بنابراین، دفعات مصرف خوراکی ها و نوشیدنی های شیرین نیز اهمیت دارد.

۲. ممکن است قندهای پنهان را نادیده بگیریم

قند فقط در شکلات و آب نبات وجود ندارد. نوشیدنی های شیرین، برخی آبمیوه ها، نوشیدنی های انرژی زا، دسرها و بسیاری از محصولات غذایی فرآوری شده می توانند حاوی قندهای آزاد باشند.

گاهی فرد تصور می کند چون شیرینی و شکلات زیادی نمی خورد، رژیم غذایی اش برای دندان مناسب است؛ در حالی که مصرف مکرر نوشیدنی های شیرین می تواند همچنان خطر پوسیدگی را افزایش دهد.

به همین دلیل، هنگام ارزیابی خطر پوسیدگی باید به الگوی کلی مصرف قند توجه کرد، نه فقط به تعداد شیرینی هایی که می خوریم.

۳. شاید فلوراید کافی دریافت نمی کنیم

فلوراید یکی از عوامل مهم محافظت از دندان در برابر پوسیدگی است. فلوراید به حفظ مواد معدنی مینای دندان و افزایش مقاومت آن در برابر حملات اسیدی کمک می کند و در فرایند بازگشت مواد معدنی به سطح دندان نیز نقش دارد.

بنابراین، ممکن است دو نفر هر دو مسواک بزنند، اما اگر استفاده از فلوراید در مراقبت روزانه آن ها متفاوت باشد، خطر پوسیدگی شان نیز یکسان نباشد.

استفاده از خمیردندان فلورایددار، متناسب با سن و شرایط فرد، یکی از پایه های پیشگیری از پوسیدگی است.

۴. شاید مسواک می زنیم، اما همه دندان ها را به خوبی تمیز نمی کنیم

«مسواک می زنم» الزاما به معنای «پلاک را به خوبی پاک می کنم» نیست.

ممکن است فرد روزی دو بار مسواک بزند اما همیشه یک قسمت مشخص از دندان ها، به خصوص سطوح داخلی، دندان های عقبی یا ناحیه نزدیک لثه را ناقص تمیز کند.

فضای بین دندان ها نیز معمولا با مسواک به طور کامل تمیز نمی شود و به مراقبت بین دندانی نیاز دارد.

بنابراین، تکنیک صحیح مسواک زدن و توجه به تمام سطوح دندان اهمیت زیادی دارد.

۵. بزاق کمتر از چیزی که فکر می کنیم اهمیت ندارد

بزاق یکی از سیستم های دفاعی طبیعی دهان است. بزاق به شست وشوی محیط دهان، خنثی کردن اسیدها و تامین مواد معدنی مورد نیاز برای ترمیم سطح دندان کمک می کند.

وقتی جریان بزاق کاهش پیدا می کند، این سیستم دفاعی ضعیف تر می شود و خطر پوسیدگی افزایش می یابد.

خشکی دهان می تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از جمله مصرف برخی داروها، بعضی بیماری ها، کم آبی بدن و عوامل دیگر. بنابراین اگر فردی مرتب احساس خشکی دهان دارد، بهتر است این مسئله را نادیده نگیرد.

۶. بعضی افراد ذاتا در معرض خطر بیشتری هستند

پوسیدگی فقط به رفتارهای روزانه مربوط نیست. شکل و وضعیت دندان ها، عمق شیارهای دندانی، محل قرارگیری دندان ها و برخی ویژگی های فردی می توانند بر احتمال تجمع پلاک و ایجاد پوسیدگی اثر بگذارند.

برخی افراد نیز ممکن است به دلایل پزشکی یا دارویی، خشکی دهان بیشتری داشته باشند یا شرایطی داشته باشند که خطر پوسیدگی را افزایش دهد.

به همین دلیل، نمی توان برای همه افراد یک نسخه یکسان برای پیشگیری از پوسیدگی تجویز کرد.

۷. پوسیدگی ممکن است بین دندان ها پنهان باشد

یکی از دلایلی که فرد با وجود مسواک زدن ممکن است دچار پوسیدگی شود، ایجاد ضایعه در محل هایی است که دسترسی به آن ها دشوارتر است.

فضای بین دندان ها نمونه مهمی از این نواحی است. اگر پلاک در این قسمت باقی بماند، احتمال پوسیدگی بین دندانی افزایش پیدا می کند.

به همین دلیل، مراقبت بین دندانی و در صورت نیاز بررسی های دندانپزشکی اهمیت دارند.

۸. ممکن است تصور کنیم «دندان سفید» یعنی «دندان سالم»

سفیدی دندان معیار کاملی برای سلامت آن نیست.

ممکن است دندانی از نظر ظاهری سفید و سالم به نظر برسد اما در یک ناحیه پنهان دچار پوسیدگی شده باشد. از سوی دیگر، هر تغییر رنگی نیز الزاما به معنای پوسیدگی نیست.

تشخیص پوسیدگی بر اساس معاینه دندانپزشکی و در صورت نیاز روش های تشخیصی تکمیلی انجام می شود.

۹. ممکن است به اندازه کافی فرصت برای ترمیم طبیعی دندان ایجاد نکنیم

در دهان، فرایندهای تخریب و ترمیم دائما در حال رقابت اند. حمله اسیدی باعث از دست رفتن مواد معدنی دندان می شود و بزاق و فلوراید می توانند به بازگشت و حفظ این مواد کمک کنند.

اگر مصرف مکرر قند و نوشیدنی های اسیدی باعث شود حمله های اسیدی بارها تکرار شوند، تعادل به سمت تخریب تغییر می کند.

بنابراین، فاصله دادن مناسب میان وعده ها و محدودکردن مصرف مکرر مواد شیرین می تواند بخشی از راهبرد پیشگیری باشد.

۱۰. ممکن است دیر برای معاینه مراجعه کنیم

پوسیدگی در مراحل اولیه ممکن است هیچ درد یا علامتی ایجاد نکند. بنابراین، اگر منتظر بمانیم تا دندان درد بگیرد، ممکن است ضایعه مدت زیادی پیشرفت کرده باشد.

معاینه منظم به دندانپزشک امکان می دهد مشکلات را زودتر شناسایی کند و در صورت نیاز، اقدامات پیشگیرانه یا درمانی را پیش از پیشرفت بیشتر مشکل انجام دهد.

پس اگر مسواک می زنیم، چه چیزهایی را باید بررسی کنیم؟

اگر با وجود مسواک زدن مرتب، پوسیدگی های مکرر دارید، بهتر است فقط تعداد دفعات مسواک زدن را افزایش ندهید. چند سوال مهم تر را از خودتان بپرسید:

آیا در طول روز مرتب خوراکی یا نوشیدنی شیرین مصرف می کنم؟
آیا از خمیردندان فلورایددار استفاده می کنم؟
آیا تمام سطوح دندان ها و فضای بین آن ها را تمیز می کنم؟
آیا دهانم اغلب خشک است؟
آیا دارویی مصرف می کنم که باعث خشکی دهان شود؟
آیا مدت زیادی است که برای معاینه دندانپزشکی مراجعه نکرده ام؟

پاسخ به این سوال ها می تواند سرنخ مهمی درباره علت پوسیدگی های مکرر بدهد.

حرف آخر

پوسیدگی دندان نتیجه یک عامل واحد نیست. مسواک زدن منظم، هرچند ضروری است، تنها یکی از قطعات پازل سلامت دندان است.

قند و به خصوص دفعات مصرف آن، میزان دریافت فلوراید، کیفیت پاک کردن پلاک، وضعیت بزاق، خشکی دهان، ویژگی های خود دندان و عوامل فردی همگی می توانند بر خطر پوسیدگی اثر بگذارند.

بنابراین اگر با وجود مسواک زدن همچنان دندان هایتان پوسیده می شوند، لزوما به این معنا نیست که «مسواک زدن فایده ندارد» یا اینکه حتما مسواک زدن را اشتباه انجام می دهید. ممکن است عوامل دیگری در کنار هم، خطر پوسیدگی شما را افزایش داده باشند.

هدف پیشگیری فقط تمیزکردن دندان نیست؛ هدف این است که تعادل محیط دهان را به نفع سلامت دندان تغییر دهیم. این کار با ترکیبی از بهداشت صحیح دهان، مصرف منطقی قند، دریافت مناسب فلوراید، توجه به خشکی دهان و معاینه منظم دندانپزشکی امکان پذیر است.

دکتر سارا سیدناصری

دندانپزشک | پژوهشگر سلامت دهان و دندان