مسواک زدن درست؛ آیا واقعا بلدیم مسواک بزنیم؟

---

 

زمان، دفعات، روش صحیح و اشتباهاتی که ممکن است به دندان و لثه آسیب بزنند

مسواک زدن یکی از ساده ترین کارهایی است که برای مراقبت از سلامت دهان انجام می دهیم؛ آن قدر ساده که معمولا تصور می کنیم همه از کودکی روش درست آن را یاد گرفته ایم. اما واقعیت این است که صرفا مسواک زدن به معنای تمیزشدن کامل دندان ها نیست. نوع مسواک، خمیردندان، مدت زمان مسواک زدن، میزان فشار دست و حتی زمان انجام آن می توانند بر کیفیت مراقبت از دندان ها اثر بگذارند.

هدف اصلی مسواک زدن، پاک کردن پلاک میکروبی از سطح دندان و ناحیه اتصال دندان و لثه است؛ نه ساییدن دندان ها. به همین دلیل، اگر هنگام مسواک زدن فشار زیادی وارد می کنیم یا تصور می کنیم هرچه کف بیشتری ایجاد شود دندان ها سالم تر خواهند بود، احتمالا بخشی از ماجرا را اشتباه فهمیده ایم.

چند بار در روز باید مسواک بزنیم؟

برای بیشتر افراد، مسواک زدن دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار بخش مهمی از مراقبت روزانه از دندان هاست. مسواک زدن شبانه اهمیت ویژه ای دارد، زیرا پس از آن معمولا برای چند ساعت غذا و نوشیدنی مصرف نمی کنیم و پلاک می تواند مدت بیشتری روی دندان باقی بماند.

مسواک زدن بیشتر از این مقدار لزوما به معنای سلامت بیشتر نیست. اگر دفعات زیاد با فشار بیش از حد یا تکنیک نادرست همراه باشد، ممکن است به لثه و سطوح دندان آسیب وارد کند. بنابراین کیفیت مسواک زدن از صرفا افزایش تعداد دفعات آن مهم تر است.

هر بار چقدر باید مسواک بزنیم؟

یک قاعده عملی رایج، حدود دو دقیقه برای هر نوبت مسواک زدن است. این زمان کمک می کند فرصت کافی برای تمیزکردن تمام نواحی دهان داشته باشیم، نه اینکه فقط چند دندان جلویی را با عجله تمیز کنیم.

اگر مسواک زدن شما معمولا کمتر از یک دقیقه طول می کشد، احتمال اینکه بعضی سطوح دندان ها را به طور کامل تمیز نکرده باشید زیاد است.

می توانید دهان را به چند قسمت تقسیم کنید و برای هر قسمت زمان کافی اختصاص دهید تا هیچ ناحیه ای مرتبا فراموش نشود.

روش صحیح مسواک زدن چیست؟

برای مسواک زدن موثر، لازم نیست دندان ها را با قدرت بسابیم. مسواک را با فشار ملایم روی دندان ها قرار دهید و با حرکات کوتاه و کنترل شده، سطح خارجی، داخلی و سطوح جونده دندان ها را تمیز کنید.

نکته مهم، توجه به خط لثه است؛ یعنی همان ناحیه ای که دندان و لثه به یکدیگر می رسند. پلاک می تواند در این قسمت تجمع پیدا کند و اگر به خوبی پاک نشود، در ایجاد التهاب لثه نقش داشته باشد.

سطوح داخلی دندان ها، به خصوص سطح داخلی دندان های جلویی فک پایین، نیز نباید فراموش شوند. در پایان، سطح زبان را نیز می توان به آرامی تمیز کرد.

آیا باید مسواک را محکم روی دندان فشار بدهیم؟

خیر.

یکی از رایج ترین اشتباهات این است که تصور کنیم فشار بیشتر یعنی تمیزی بیشتر. در حالی که پلاک با فشار زیاد لزوما بهتر پاک نمی شود.

فشار بیش از حد می تواند به لثه آسیب بزند و در برخی افراد به تحلیل لثه یا سایش ناحیه ای از دندان منجر شود. اگر هنگام مسواک زدن موهای مسواک خیلی زود خم و فرسوده می شوند، احتمال دارد فشار زیادی وارد می کنید.

مسواک زدن موثر باید ملایم اما دقیق باشد.

مسواک نرم بهتر است یا سفت؟

برای بیشتر افراد، استفاده از مسواک با موهای نرم انتخاب مناسبی است. مسواک سفت الزاما دندان ها را بهتر تمیز نمی کند و استفاده نادرست یا فشار زیاد با آن می تواند احتمال آسیب به لثه و بافت دندان را افزایش دهد.

مهم تر از سفتی برس، روش صحیح استفاده از آن است.

مسواک برقی بهتر است یا دستی؟

هر دو نوع مسواک، در صورت استفاده صحیح، می توانند به پاک کردن پلاک کمک کنند. برخی مسواک های برقی ممکن است برای افرادی که در کنترل حرکات مسواک مشکل دارند یا به دلیل شرایط خاص نمی توانند به خوبی از مسواک دستی استفاده کنند، مفیدتر باشند.

بنابراین نمی توان گفت مسواک برقی برای همه «بهتر» است. مهم این است که مسواکی انتخاب کنیم که بتوانیم با آن به طور منظم و صحیح تمام سطوح دندان ها را تمیز کنیم.

خمیردندان چقدر اهمیت دارد؟

خمیردندان فقط برای ایجاد حس تمیزی و بوی خوب دهان نیست. وجود فلوراید در خمیردندان یکی از مهم ترین عوامل محافظت از دندان در برابر پوسیدگی است.

پس هنگام انتخاب خمیردندان، بهتر است به جای تمرکز صرف بر سفیدکنندگی، طعم یا تبلیغات، به وجود فلوراید و تناسب محصول با نیازهای دهان خود توجه کنیم.

برای کودکان نیز مقدار خمیردندان و نحوه استفاده از آن باید متناسب با سن کودک باشد.

بعد از مسواک زدن دهان را با آب زیاد بشوییم؟

یکی از عادت های رایج این است که بلافاصله پس از مسواک زدن، دهان را با مقدار زیادی آب می شوییم. این کار می تواند مقدار فلوراید باقی مانده روی دندان ها را کاهش دهد.

به همین دلیل، در بسیاری از توصیه های بهداشت دهان پیشنهاد می شود پس از مسواک زدن، خمیردندان اضافی را بیرون بریزیم و از شست وشوی شدید دهان بلافاصله بعد از آن خودداری کنیم.

اگر از دهان شویه استفاده می کنید نیز بهتر است زمان استفاده از آن را با مسواک زدن هماهنگ کنید، زیرا استفاده بلافاصله پس از مسواک ممکن است اثر فلوراید خمیردندان را کاهش دهد.

آیا مسواک زدن جای نخ دندان را می گیرد؟

خیر.

موهای مسواک نمی توانند تمام سطوح بین دندان ها را به طور کامل تمیز کنند. به همین دلیل، تمیزکردن فضای بین دندان ها با نخ دندان یا سایر ابزارهای مناسب، متناسب با شرایط هر فرد، بخش مهمی از مراقبت از دهان است.

اگر بین دندان ها فاصله بیشتری وجود داشته باشد، ابزارهای بین دندانی مانند برس های بین دندانی ممکن است گزینه مناسب تری باشند. دندانپزشک می تواند بر اساس وضعیت دهان هر فرد، مناسب ترین روش را پیشنهاد کند.

چه زمانی مسواک بزنیم؟

بهترین زمان ها، معمولا صبح و شب است؛ اما یک نکته مهم درباره زمان مسواک زدن وجود دارد: پس از مصرف مواد غذایی و نوشیدنی های اسیدی، بهتر است بلافاصله مسواک نزنیم.

اسید می تواند سطح مینای دندان را موقتا آسیب پذیرتر کند. در چنین شرایطی، بهتر است ابتدا دهان را با آب بشوییم و برای مسواک زدن کمی صبر کنیم.

مسواک را هر چند وقت یک بار عوض کنیم؟

مسواک یا سری مسواک برقی باید به طور منظم تعویض شود و اگر موهای آن فرسوده، خم یا پراکنده شده اند، بهتر است زودتر تعویض شود.

مسواکی که برس آن فرسوده شده، دیگر مانند یک مسواک سالم و مناسب عمل نمی کند و ممکن است کنترل و پاک سازی موثر پلاک دشوارتر شود.

از کجا بفهمیم درست مسواک می زنیم؟

تمیزشدن دندان ها فقط با نگاه کردن به سفیدی آن ها قابل ارزیابی نیست. ممکن است دندان ها ظاهرا تمیز باشند اما در اطراف خط لثه یا بین دندان ها پلاک باقی مانده باشد.

اگر مرتب دچار خونریزی لثه می شوید، پلاک زیادی روی دندان ها تشکیل می شود، بوی بد دهان دارید یا در بعضی نواحی همیشه احساس می کنید تمیز نمی شوند، بهتر است تکنیک مسواک زدن شما توسط دندانپزشک یا متخصص بهداشت دهان بررسی شود.

خونریزی لثه نیز چیزی نیست که صرفا با قطع مسواک زدن باید از آن فرار کرد. در بسیاری از موارد، خونریزی می تواند نشانه التهاب لثه باشد و نیاز به توجه و بهبود مراقبت از پلاک دارد؛ البته خونریزی مداوم یا شدید باید بررسی شود.

در نهایت، مسواک زدن درست یعنی چه؟

مسواک زدن درست یعنی پاک کردن منظم و ملایم پلاک، نه ساییدن دندان ها.

برای بیشتر افراد، دو بار مسواک زدن در روز با خمیردندان فلورایددار، هر بار حدود دو دقیقه، همراه با تمیزکردن دقیق تمام سطوح دندان و توجه به خط لثه، پایه مناسبی برای مراقبت روزانه است. در کنار آن، تمیزکردن فضاهای بین دندانی و معاینه منظم دندانپزشکی اهمیت دارد.

پس اگر بخواهیم تمام این مقاله را در یک جمله خلاصه کنیم:

دندان ها برای سالم ماندن به مسواک زدن محکم نیاز ندارند؛ به مسواک زدن درست، منظم و مداوم نیاز دارند.

دکتر سارا سیدناصری

دندانپزشک | پژوهشگر سلامت دهان و دندان