بعد از خوردن شیرینی فورا مسواک بزنیم یا نه؟

---

 

بهترین زمان مسواک زدن بعد از خوردن شیرینی چه زمانی است؟

«اگر همین الان شیرینی خوردم، باید فورا مسواک بزنم تا دندانم پوسیده نشود؟»

این سوال ساده، پاسخ مهمی دارد: نه، همیشه لازم نیست بلافاصله بعد از خوردن شیرینی مسواک بزنیم.

برای پیشگیری از پوسیدگی، چیزی که اهمیت دارد فقط مسواک زدن بلافاصله پس از خوردن شیرینی نیست. میزان و دفعات مصرف قند، اسیدیته مواد غذایی و نوشیدنی ها، فلوراید، بزاق و کیفیت مراقبت روزانه از دهان همگی در سلامت دندان نقش دارند.

از طرف دیگر، اگر خوراکی یا نوشیدنی مصرف شده اسیدی باشد، مسواک زدن فوری می تواند انتخاب مناسبی نباشد.

بعد از خوردن شیرینی در دهان چه اتفاقی می افتد؟

در دهان ما باکتری هایی وجود دارند که بخشی از پلاک دندانی را تشکیل می دهند. وقتی قندهای قابل تخمیر وارد دهان می شوند، این باکتری ها می توانند از آن ها استفاده کنند و اسید تولید کنند.

این اسید برای مدتی محیط دهان را اسیدی تر می کند و می تواند باعث خروج مواد معدنی از مینای دندان شود.

البته بدن بلافاصله دست به کار می شود. بزاق به خنثی کردن اسید کمک می کند و مواد معدنی مورد نیاز برای ترمیم سطح دندان را فراهم می کند. فلوراید نیز به مقاوم تر شدن مینای دندان در برابر حملات اسیدی کمک می کند.

بنابراین، دندان بلافاصله پس از خوردن شیرینی «پوسیده» نمی شود. پوسیدگی نتیجه یک فرایند تدریجی و تکرارشونده است.

پس چرا نباید همیشه بلافاصله مسواک بزنیم؟

مسئله زمانی مهم تر می شود که شیرینی یا نوشیدنی مصرف شده اسیدی نیز باشد.

اسید می تواند سطح مینای دندان را موقتا نرم تر و آسیب پذیرتر کند. اگر بلافاصله پس از این حمله اسیدی، دندان را با مسواک و فشار مکانیکی بسابیم، ممکن است به سایش سطح نرم شده دندان کمک کنیم.

این موضوع به خصوص پس از مصرف نوشابه، برخی آبمیوه ها، نوشیدنی های انرژی زا و سایر مواد غذایی و نوشیدنی های اسیدی اهمیت دارد.

بنابراین، توصیه کلی این نیست که «بعد از شیرینی هرگز مسواک نزنید»، بلکه باید میان خوراکی صرفا شیرین و خوراکی یا نوشیدنی اسیدی تفاوت قائل شد.

اگر فقط یک تکه شکلات خوردیم چه؟

اگر یک خوراکی شیرین مانند شکلات مصرف کرده اید، لازم نیست با عجله به سراغ مسواک بروید و تصور کنید چند دقیقه تاخیر باعث پوسیدگی دندان می شود.

مهم تر این است که مصرف خوراکی های شیرین را به طور مکرر در طول روز تکرار نکنید و برنامه منظم مسواک زدن با خمیردندان فلورایددار را حفظ کنید.

اگر بعد از خوردن شیرینی امکان تمیزکردن دهان را ندارید، می توانید دهان را با آب بشویید و در زمان مناسب مسواک بزنید.

اگر نوشابه یا آبمیوه خورده باشیم چطور؟

اینجا موضوع کمی متفاوت است.

نوشابه و بسیاری از آبمیوه ها علاوه بر قند، اسیدی نیز هستند. بنابراین بهتر است بلافاصله پس از مصرف آن ها مسواک نزنیم.

یک اقدام ساده این است که دهان را با آب بشوییم تا بخشی از مواد اسیدی و باقی مانده نوشیدنی از محیط دهان پاک شود.

سپس اجازه دهیم بزاق در بازگرداندن شرایط طبیعی دهان نقش خود را ایفا کند و بعد مسواک بزنیم.

نکته مهم این است که فاصله دقیق مورد نیاز برای همه شرایط یکسان نیست؛ بنابراین نباید یک عدد ثابت را به عنوان قانون مطلق برای تمام غذاها و نوشیدنی ها در نظر گرفت.

آیا شستن دهان با آب کافی است؟

شست وشوی دهان با آب بعد از مصرف مواد غذایی یا نوشیدنی های اسیدی می تواند یک اقدام ساده و مفید باشد.

اما آب جای مسواک و خمیردندان فلورایددار را نمی گیرد.

برای پیشگیری از پوسیدگی، مراقبت روزانه باید بر پایه مسواک زدن منظم با خمیردندان فلورایددار و تمیزکردن فضاهای بین دندانی باشد.

آب در اینجا بیشتر یک اقدام کمکی است، به خصوص زمانی که بلافاصله امکان مسواک زدن نداریم یا ماده اسیدی مصرف کرده ایم.

آیا می توانیم بعد از شیرینی آدامس بجویم؟

جویدن آدامس بدون قند می تواند با افزایش جریان بزاق، به خنثی شدن اسیدهای موجود در دهان کمک کند.

اگر آدامس انتخاب می کنیم، نوع بدون قند انتخاب مناسب تری برای دندان است. البته آدامس بدون قند هم جایگزین مسواک و مراقبت منظم از دندان نیست.

یک اشتباه مهم: مسواک زدن شدید

گاهی فرد بعد از خوردن شیرینی نگران می شود و با فشار زیادی مسواک می زند؛ انگار می خواهد «قند را از روی دندان بساید».

این کار نه تنها ضروری نیست، بلکه می تواند به لثه و سطوح دندان آسیب بزند.

هدف از مسواک زدن، پاک کردن پلاک به صورت منظم و ملایم است، نه ساییدن دندان ها.

مسواک نرم و تکنیک صحیح، بسیار مهم تر از فشار زیاد دست است.

پس بهترین زمان مسواک زدن چه زمانی است؟

برای بیشتر افراد، داشتن یک برنامه منظم و پایدار اهمیت بیشتری از تلاش برای مسواک زدن بعد از هر خوراکی دارد.

دو بار مسواک زدن در روز با خمیردندان فلورایددار، به ویژه مسواک زدن شبانه، بخش مهمی از پیشگیری از پوسیدگی است.

اگر در طول روز شیرینی یا نوشیدنی شیرین مصرف می کنید، به جای اینکه بعد از هر بار مصرف فورا مسواک بزنید، بهتر است تعداد دفعات مصرف این مواد را کاهش دهید.

برای مثال، خوردن مقدار مشخصی شیرینی در یک وعده، از نظر الگوی تماس دندان با قند، با خوردن مقدار کمی شیرینی در چندین نوبت طی روز یکسان نیست.

اگر خیلی هوس شیرینی کنیم چه؟

قرار نیست برای سالم نگه داشتن دندان، زندگی را به یک برنامه کاملا بدون شیرینی تبدیل کنیم.

اگر قرار است شیرینی مصرف کنیم، بهتر است آن را در زمان مشخص و همراه یا نزدیک به یک وعده غذایی مصرف کنیم، نه اینکه در طول روز مرتب خوراکی های شیرین را «نوک بزنیم».

بعد از آن نیز می توان دهان را با آب شست و در زمان مناسب مسواک زد.

این رویکرد معمولا منطقی تر از این است که پس از هر لقمه شیرینی، بلافاصله و با فشار زیاد مسواک بزنیم.

یک نکته مهم درباره کودکان

در کودکان، کنترل دفعات مصرف مواد شیرین اهمیت ویژه ای دارد.

دادن خوراکی ها یا نوشیدنی های شیرین به صورت مکرر در طول روز، به خصوص اگر کودک دائما در حال خوردن یا نوشیدن باشد، می تواند دفعات تماس دندان با قند را افزایش دهد.

بنابراین برای کودکان نیز بهتر است به جای تمرکز صرف بر «مسواک بعد از شیرینی»، به الگوی کلی مصرف قند، استفاده مناسب از فلوراید و مسواک زدن منظم توجه شود.

حرف آخر

بعد از خوردن یک خوراکی شیرین، لازم نیست با عجله مسواک بزنیم.

اگر ماده غذایی یا نوشیدنی اسیدی بوده است، بهتر است بلافاصله مسواک نزنیم؛ می توانیم ابتدا دهان را با آب بشوییم و اجازه دهیم شرایط دهان به حالت مناسب تری برگردد.

اما مهم تر از مسواک زدن فوری، این است که مصرف قندهای آزاد را محدود کنیم و از مصرف مکرر شیرینی و نوشیدنی های شیرین در طول روز پرهیز کنیم.

در نهایت، برای سلامت دندان این سه نکته را به خاطر بسپاریم:

قند را کمتر و با دفعات کمتر مصرف کنیم؛ بعد از مواد اسیدی فورا مسواک نزنیم؛ و مسواک زدن منظم با خمیردندان فلورایددار را جدی بگیریم.

هدف، مسواک زدن بیشتر و محکم تر نیست؛ هدف، مراقبت درست تر از دندان هاست.

دکتر سارا سیدناصری

دندانپزشک | پژوهشگر سلامت دهان و دندان