سنجش تقصیر و توزیع مسئولیت در تداخل اسباب ناشی از محتوای دیجیتال به قلم: دکتر بهنام اسدی

سنجش تقصیر و توزیع مسئولیت در تداخل اسباب ناشی از محتوای دیجیتال

به قلم: دکتر بهنام اسدی

عضو مرکز وکلای قوه قضاییه

مولف 30 عنوان کتاب و نویسنده 60 عنوان مقاله علمی

مدرس دانشگاه رازی

مدیرعامل بنیاد علمی قانون یار

مسئولیت ناشی از محتوای دیجیتال از مسائل پیچیده حقوق مسئولیت مدنی است؛ زیرا زیان ممکن است حاصل رفتار هم زمان نویسنده، ناشر، بازنشرکننده و پلتفرم باشد. بنابراین، مسئله اصلی صرفا شناسایی عامل انتشار نیست، بلکه تعیین سببیت، تقصیر و میزان تاثیر هر عامل در ایجاد یا توسعه خسارت است.

· تداخل اسباب و انتساب مسئولیت

در فضای دیجیتال باید میان سبب ایجاد محتوا و سبب توسعه یا استمرار زیان تفکیک کرد. ممکن است نویسنده محتوای زیان بار را تولید، ناشر آن را آگاهانه منتشر و پلتفرم نیز با الگوریتم یا عدم حذف پس از اطلاع، دامنه زیان را افزایش دهد.

به نظر بنده صرف قرارگرفتن رفتار یک شخص در زنجیره وقایع، برای مسئولیت کافی نیست. ابتدا باید رابطه سببیت و سپس تقصیر احراز شود. بنابراین، عنوان «نویسنده»، «ناشر» یا «پلتفرم» به تنهایی معیار مسئولیت نیست؛ بلکه رفتار واقعی و میزان تاثیر آن در نتیجه اهمیت دارد.

· تقصیر نگارنده، ناشر و پلتفرم

نگارنده، در صورت احراز شرایط قانونی، معمولا نزدیک ترین عامل به فعل زیان بار است. ناشر نیز اگر با آگاهی، محتوا را منتشر یا برجسته کند، می تواند مسئولیت مستقل داشته باشد. درباره پلتفرم باید میان میزبانی منفعل و توزیع و تقویت فعال محتوا تفاوت گذاشت. در این رابطه به نظر می رسد معیار تقصیر پلتفرم باید شامل میزان آگاهی، امکان فنی مداخله، قدرت کنترل، قابلیت پیش بینی زیان و رفتار پس از دریافت اخطار باشد. مسئولیت مطلق پلتفرم قابل دفاع نیست؛ همان گونه که مصونیت مطلق آن نیز با نقش فعال برخی پلتفرم ها در گسترش محتوا سازگار نیست.

· توزیع مسئولیت

در تداخل اسباب، ممکن است نویسنده سبب ایجاد زیان، ناشر سبب توسعه انتشار و پلتفرم سبب تشدید خسارت باشد. بنابراین، مسئولیت باید با توجه به درجه تقصیر، میزان تاثیر، قابلیت پیش بینی و امکان جلوگیری از خسارت تعیین شود. به عقیده اینجانب توزیع مسئولیت نباید مکانیکی باشد. دادگاه باید نقش واقعی هر عامل را بررسی و تنها در حدودی که رفتار وی از نظر حقوقی قابل انتساب و موثر در خسارت است، مسئولیت ایجاد کند.

به هرصورت و در جمع بندی موضوع باید گفت در مسئولیت ناشی از محتوای دیجیتال، الگوی «یک عامل یک مسئول» دیگر پاسخ گوی واقعیت های فضای مجازی نیست. راهکار مناسب، پذیرش شبکه اسباب مسئولیت و تفکیک میان سببیت و تقصیر است. بر این اساس، نه مسئولیت مطلق پلتفرم ها و نه مصونیت مطلق آنها قابل پذیرش است؛ بلکه باید مسئولیت هر عامل بر اساس نقش واقعی، میزان تقصیر و سهم او در تحقق یا تشدید زیان تعیین شود.