جیمز جویس تابو شکن دیگری در ادبیات

جیمز جویس، نویسنده بزرگ ایرلندی( متولد سال ۱۸۸۲) از آن دسته نویسندگانی بود که فقط داستان نمی نوشتند، بلکه کنجکاو بودند ببینند ادبیات تا کجا می تواند پیش برود و از تابوشکنی هرچند واهمه داشتند؛ اما جرات دل به دریای تابو زدن ها را داشتند. جویس، بسیاری از چیزهایی را که در زمان او خصوصی، شرم آور یا نامناسب برای ادبیات به شمار می آمد، وارد داستان کرد: میل جنسی، خیال های پنهان، وسوسه ها، بدن، عادات روزمره و حتی افکاری که انسان معمولا آنها را از دیگران پنهان می کند.

در «اولیس»، برای نمونه، ذهن شخصیت ها همان طور که در زندگی واقعی حرکت می کند، به نمایش درمی آید؛ یک خاطره ناگهان خاطره ای دیگر را به یاد می آورد، یک تصویر خیالی با یک میل شخصی درهم می آمیزد و فکر انسان بدون نظم منطقی از موضوعی به موضوع دیگر می پرد. در بخش پایانی کتاب، ذهن مالی بلوم نمونه ای مشهور از همین شیوه است؛ جریان طولانی افکار او بدون ساختار معمول گفت وگو و با کمترین دخالت راوی پیش می رود. جویس حتی موضوعاتی مانند خوردن، دفع بدن، بوی بدن و خیال های جنسی را نیز از قلم نمی اندازد؛ موضوعاتی که ادبیات رسمی آن دوران معمولا آنها را کنار می گذاشت.

اما جسارت جویس فقط در «چه گفتن» نبود؛ در «چگونه گفتن» نیز بود. او در «بیداری فینیگن ها» خود زبان را متحول کرد: واژه ها را ترکیب کرد، از زبان های مختلف بهره گرفت و واژه های تازه ساخت؛ به گونه ای که گاهی خواننده احساس می کند باید زبان اثر را مانند یک معما کشف کند.

شگفت تر اینکه جویس در «اولیس» یک روز کاملا معمولی از زندگی دو انسان در دوبلین را با ساختار حماسه «اودیسه» هومر پیوند زد. به این ترتیب، خرید کردن، قدم زدن، غذا خوردن و فکر کردن یک انسان عادی، در کنار سفرهای قهرمانانه اسطوره ای قرار گرفت. شاید همین نگاه، عصاره تابوشکنی جویس باشد: او نشان داد که برای ادبیات، تقریبا هیچ بخشی از تجربه انسانی آن قدر پیش پاافتاده، خصوصی یا عجیب نیست که نتواند به موضوع یک اثر بزرگ تبدیل شود.