دفاع عقلانی امام رضا علیه السلام از دین مداری

31 اردیبهشت 1403 - خواندن 5 دقیقه - 76 بازدید

بسم الله الرحمن الرحیم

ولادت با سعادت امام الرئوف حضرت علی بن موسی الرضا علیهما السلام مبارک باد 

دینداری و معتقد و مقید بودن به انجام دادن دستورات دینی آنچنان مطابق با عقل سلیم و فطرت توحیدی انسان است که علاوه بر دلایل متعدد و براهین متقن قرآنی و روایی برای آن ، با دلیل عقلی نیز می توان از آن دفاع کرد و برای لزوم دینداری و عمل به دستورات دینی ، دلایل متقن عقلی اقامه نمود.

دلایل عقلی بیشتر برای کسانی کاربرد دارد که ادله ی نقلی را به جهات مختلف نمی پذیرند ؛ ولی اگر ادعای داشتن عقل و فهم عقلی داشته باشند ، در برابر دلایل عقلی متقن ، چاره ای جز تسلیم و پذیرش آن ندارند.

یکی از دلایل عقلی که حضرت ثامن الحجج علی بن موسی الرضا علیهماالسلام برای دفاع عقلانی از دینداری و عمل به دستورات دینی بیان کرده است ، این دلیل عقلی است که آن حضرت خطاب به شخص زندیق وکافری فرمود: « اگرآنچه که شمامی گویید[که خدا وقبروقیامتی و...نیست] درست باشد که چنین نیست ، آیا ما وشما یکسان نیستیم؟ اعمالی ازقبیل نماز وروزه وزکاتی که ماانجام دادیم و ایمان آوردیم زیانی به ما ندارد . ولی اگر آنچه را که ما می گوییم[ که خدا و قبر و قیامت وحساب وکتابی درکاراست] درست باشد که قطعا چنین هست ، آیا شما هلاک شده وما نجات یافته نیستیم ؟» ، « ان کان القول قولکم و لیس هو کما تقولون ا لسنا و ایاکم شرعا سواء لا یضرنا ما صلینا و صمنا و زکینا و اقررنا فسکت الرجل ثم قال ابو الحسن ع و ان کان القول قولنا و هو قولنا ا لستم قد هلکتم و نجونا ». الکافی ، ج1 ، ص78. عیون اخبارالرضا(ع)، ج1 ، ص131.

از این دلیل عقلی و سخن نورانی امام رضا علیه السلام ، می توان یک قاعده عقلی بسیار مهم استفاده کرد ، که درخیلی جاها کاربرد دارد ، ازجمله به کسانی که نسبت به دستورات دینی سهل انگار و بی اعتنا هستند وحتی گاهی به زعم خود شان و برای خود گول زنی ، استدلال می کنند که خدا به عبادات و نماز ورزه های ما محتاج نیست یا می گویند کسی از آن دنیا نیامده است که خبر بدهد که آنجا چه خبر است و... ، می توان گفت که این آیات و روایاتی متعدد و فراوانی که نسبت به عقاید و رعایت حلال و حرام ؛ و امر ونهی الهی تاکید دارند ، اگر بر فرض محال درست نباشند ، که به طور قطع درست هست ؛ دینداران با بی دین ها ، مساوی هستند ودیندارانی که حلال و حرام ، و امرو نهی الهی را رعایت نموده و وظایف دینی خود شان را انجام داده اند ؛ ضرر نکرده اند.

اما اگر این همه دستورات و تاکیدات همه ای ادیان الهی مخصوصا دین مقدس اسلام نسبت به خدا شناسی و انجام مناسک دینی از جمله نماز و روزه ، و حج و زکات و خمس و... ، احسان به والدین و فریاد رسی و خدمت به مردم ، رعایت حقوق الناس و رعایت پوشش اسلامی و ... درست باشد و سهل انگاری و بی تفاوتی نسبت به این دستورات ، عذاب های عظیم و مختلف را در پی داشته باشد ، که یقینا چنین هست ؛ آن زمان کسانی که به دستورات دینی پای بند نبوده اند ؛ خیلی خیلی ضرر کرده اند.

همچنین طبق حکم عقل ، دفع ضرر و خطر احتمالی هم واجب و لازم است ، چه رسد به ضرر و خطر قطعی ؛ بدون تردید پای بند نبودن به دستورات دینی و امر ونهی الهی ، ضرر و خطر قطعی را در پی دارد ؛ زیرا کتاب های آسمانی و انبیای الهی از این ضررها و خطرات خبرداده اند .

بنابراین هر انسانی عاقلی بایستی کاری کند ، که حتی خودش را از ضرر و خطر احتمالی دنیوی و اخروی در امان نگه دارند چه رسد به ضرر و خطر یقینی .