دیدگاه هایی در مورد آب و هوا و تاثیر آن بر سلامت انسان

انسان در عمق اقیانوسی از هوا که جو زمین است زندگی می کند. او در جایی که 5 هزار متر ارتفاع دارند یا در معادن زیر زمین بدون اکسیژن با مشکل مواجه می شود. انسان ها از ابتدای پیدایش برای رفع نیازهای خویش و حفاظت از خود در مقابل سرما و گرما مجبور بودند خود را با وضعیت آب و هوایی محیط زیست شان تطبیق دهند و آن شرایط را بشناسند. آب و هوا بیش از هر عامل دیگری در نوع و شکل زندگی انسان، فعالیت های او، سلامت و حتی خلق و خوی او تاثیر دارد. بسیاری از بیمارهایی که به عنوان بیماری های جوی شناخته می شوند، یا توسط آب و هوا شروع می شوند و یا عامل اصلی آن ها آب و هوا و به ویژه تغییرات ناگهانی است. در این راستا، ارسطو (۳۲۲-۳۸۴ ق.م) و ابن خلدون (۷۳۲-۸۰۸ ه) هر دو به تاثیرهای عمیق آب و هوا در همه فعالیت ها و تلاش های انسان اعتقاد داشتند. منتسکیو (۱۶۸۹-۱۷۵۵ م) اظهار داشت اختلاف در خو و منش و مزاج که در سرنوشت اقوام اثر می گذارد، تا اندازه ای مدیون تاثیر آب و هواست. وی عقیده داشت که ساکنان نواحی سرد اغلب شجاع و قوی و از نیروی عضلانی بیشتری بهره مندند؛ در حالی که ساکنان نواحی گرم اغلب ضعیف و سست اند. بنابراین می توان گفت که ماهیت فعالیت ها و ویژگی های انسانی در گرو محیط و آب و هواست.

در این راستا آب و هواشناسی پزشکی به عنوان یکی از زیر شاخه های اصلی آب و هواشناسی کاربردی مطرح می شود که به دنبال معنا و مفهوم بوده و به بررسی تاثیر آب و هوا بر تمامی جنبه های زیستی انسان می پردازد و تلاش می کند با به کارگیری داده های اقلیمی در جهت حل مشکلات انسان بر آید.

مهم ترین شاخص های جوی که موجودات زنده به ویژه انسان را تحت تاثیر قرار می دهند عبارتنداز: 1. تغییر در دما، رطوبت و سرعت باد است که میزان خنکی هوا را مشخص می کند. 2. تغییر در تابش خورشیدی (طول موج و قدرت) که به فصل، ساعت، ارتفاع و طول جغرافیایی وابسته اند. 3. ارتفاع زیاد (بیش از 1500 متر) که بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیکی انسان را به علت تغییر دما، تابش خورشیدی و از همه مهم تر کاهش اکسیژن تحت تاثیر قرار می دهد. 4. آلودگی هوا (با ذره های مختلف و مواد شیمیایی). 5. تغییرات در لایه های الکترواستاتیکی و مغناطیسی و میزان یونیزه شدن طبیعی هوا که از اهمیت بیولوژیکی کمتری برخوردارند.

در این زمینه، گفته های بقراط (۳۷۵-۴۵۰ ق.م) حائز اهمیت و شنیدنی ست. او کتاب هواها، آب ها و مکان ها را نوشت که در آن بر اهمیت آب و هوا در سلامت انسان بسیار تاکید شده است. او معتقد بود و می گفت هر کسی که طالب هنر پزشکی است، لازم است که قبل از همه به تاثیرهای فصول توجه کند که هر کدام از این فصل ها چه تاثیری دارند. سپس بادها، آثار بادهای سرد و گرم در تمام کشورها و در هر محل و موقعیتی که قرار دارند بشناسد، از کیفیت آب ها اطلاعاتی بدست آورد و بعد در زمینه سرزمین های سبز، پرآب و خشک و غیره بررسی کند. اگر خواسته باشی حرفه طبابت را به صورت صحیح به کار گیری، می باید اولا از فصل های مختلف سال و آثاری که بر بیماری ها دارند با اطلاع باشی. دوما انواع بادها، بادهای سرد و گرم، بادهای خاص محلی و منطقه ای را بشناسی و سوما هنگامی که به شهر ناشناخته ای وارد می شوی، باید از موقعیت شهر (شمال و جنوب) طلوع یا غروب آفتاب اطلاع حاصل کنی، چون قرار گرفتن شهر به سوی شما یا جنوب یا غروب آفتاب آثار متفاوتی بر بیماری ها خواهد داشت.

در تایید گفته بقراط که باید به تاثیرهای فصول توجه کرد، مطالعات نشان داده اند که میزان بیماری های شریانی قلب و سکته در نواحی مرکزی و شمالی کره زمین در ماه های ژانویه و فوریه بسیار بالاتر از ماه های ژوئیه و آگوست است. انتشار بیماری در صورت نفوذ و ورود هوای سرد در تابستان بسیار بالاتر خواهد بود. در ایالات جنوبی آمریکا که تابستان هایی بسیار گرم دارند، شیوع بیماری ها در تابستان نیز بیش از زمستان است.

برگرفته از کتاب "آب و هواشناسی پزشکی" تالیف دکتر حسین محمدی