عارف به حال

[محیی الدین ابن عربی]

و السعید من کان عند ربه مرضیا؛ و ما ثم الا من هو مرضی عند ربه لانه الذی یبقی علیه ربوبیته فهو عنده مرضی فهو سعید. (1)

***

[تاج الدین حسین خوارزمی]

چون بیان کرد که هریک را از موجودات ربی است خاص که از رب الارباب نصیب اوست، بحسب قابلیت، شروع کرد در بیان آنکه هر مربوب سعید است نزد رب خود، چه سعید اطلاق کرده نمیشود مگر بر آنکه نزد رب خود مرضی باشد و هریک از موجودات مرضی است نزد رب خود از برای آنکه هرچه این موجود بدان متصف میشود از اخلاق و افعال از روی حقیقت آن همه رب او راست که موصوف است درین موجود و رب او از فعل خویش و مقتضای آن راضی است که اگر راضی نبودی فعل ازو صادر نشدی چه او مجبور نیست در صدور فعل ازو و مقصود از اظهار عبد آن است که به حسب قابلیت مظهر کمالات و افعال رب باشد لاجرم نزد رب مرضی و سعید بود. و سعید از شقی متمیز نمیشود مگر به واسطه آنکه سعید مطلع بر کیفیت این حال است، پس سعادت او به حسب علم و معرفت اوست و هرکه عارف بر این امر نباشد و افعال را به قوابل اضافت کند از راحت عظمی و مثوبت حسنی بعید باشد و به سبب جهل و عدم عرفان موسوم باشد به سمت شقاوت. و ضمیر لانه عاید به رب است و معنی آن است که رب است که ابقاء میکند ربوبیت خود را بر مربوبش به طریق افاضه ربوبیت بر وی دائما. و جائز است که عاید به مربوب بود و معنی آن باشد که مربوب است که ابقا میکند بر نفس خود ربوبیت را به قبول و استفاضه از حضرت رب خویش.(1)

***

[یزدانپناه عسکری]

جهان هستی در قصد دل دانا و نادان است. اینجاست که با اجازه از خواجه حافظ شیرازی باید گفت: دفتر دانش ما جمله بشوئید به می - که فلک دیدم و در قصد دل دانا و نادان بود.* مطلع بر تعقل قلب به قصد، سعید است.

_____________

1 - محیی الدین بن عربی، فصوص الحکم، 1جلد، دار احیاء الکتب العربیه - قاهره، چاپ: اول، 1946 م. ج1 ؛ ص90

2 - تاج الدین حسین خوارزمی، شرح فصوص الحکم(خوارزمی/آملی)، 1جلد، بوستان کتاب (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم) - قم، چاپ: دوم، 1379. صفحه 411

* - دفتر دانش ما جمله بشوئید به می - که فلک دیدم و در قصد دل دانا بود. (خواجه شمس الدین محمد حافظ شیرازی، دیوان حافظ، زوار - تهران، چاپ: چهارم، 1385. ص 331)