راهنمای علمی بالینی مراقبت ارتباطی و روان شناختی از بیماران مبتلا به آلزایمر برای خانواده ها و پرستاران

«حافظه نمی ماند، اما شان انسان می ماند»: راهنمای علمی بالینی مراقبت ارتباطی و روان شناختی از بیماران مبتلا به آلزایمر برای خانواده ها و پرستاران

 مقدمه

بیماری آلزایمر تنها «اختلال حافظه» نیست؛ بلکه نوعی اختلال پیشرونده عصبی شناختی است که به تدریج حافظه رویدادی، زبان، جهت یابی، قضاوت، مهار هیجانی، کارکردهای اجرایی و در مراحل بعدی توانایی های پایه زندگی روزمره را تحت تاثیر قرار می دهد. در نتیجه، مراقبت از فرد مبتلا به آلزایمر صرفا شامل دارو، تغذیه یا پیشگیری از سقوط نیست؛ بخش مهمی از مراقبت، «نحوه ارتباط» اطرافیان و پرستاران با بیمار است.

پرسش هایی که خانواده ها و حتی مراقبان حرفه ای بارها می پرسند، پرسش هایی کاملا بالینی و مهم اند: 

با سوال های تکراری بیمار چه کنیم؟ وقتی سراغ فردی را می گیرد که سال ها پیش فوت کرده، آیا باید صریح بگوییم «او مرده است»؟ آیا باید مدام از او بپرسیم «یادت هست؟» آیا باید برایش توضیحات طولانی بدهیم؟ آیا می توانیم با او مانند کودک حرف بزنیم؟ چگونه می توانیم هم حقیقت مدار، هم مهربان، و هم علمی رفتار کنیم؟

پاسخ کوتاه این است: **در آلزایمر، هدف اصلی ارتباط همیشه انتقال دقیق اطلاعات نیست؛ هدف اصلی، حفظ امنیت روانی، شان انسانی، کاهش اضطراب، و برقراری ارتباط معنادار است.** 

این اصل باید در مرکز مراقبت خانواده محور، پرستاری و روان شناختی از بیماران مبتلا به آلزایمر قرار گیرد.

---

 ۱. فهم پایه ای آلزایمر: چرا بیمار «تکرار» می کند، «فراموش» می کند یا «اشتباه» می گوید؟

برای مراقبت درست، ابتدا باید فهمید که بسیاری از رفتارهای آزاردهنده بیمار، «لجبازی»، «بی توجهی»، «قدرنشناسی» یا «نمایش» نیستند. در آلزایمر، به ویژه در مراحل خفیف تا متوسط، ساختارهای مغزی مربوط به تثبیت حافظه جدید، توجه، زبان و تنظیم هیجان آسیب می بینند. بنابراین بیمار ممکن است:

- چند دقیقه پس از شنیدن پاسخ، آن را فراموش کند؛

- احساس اضطراب کند اما علت اضطراب خود را نداند؛

- به جای درخواست مستقیم کمک، سوال تکراری بپرسد؛

- در زمان و مکان دچار آشفتگی شود؛

- افراد فوت شده را زنده فرض کند؛

- در برابر تصحیح مستقیم، خجالت زده، عصبانی یا مضطرب شود؛

- نتواند چند جمله طولانی را دنبال کند؛

- معنای هیجانی لحن مراقب را بهتر از محتوای کلامی او دریافت کند.

در بسیاری از موارد، رفتار بیمار یک «پیام» است. سوال تکراری، بی قراری، پرسه زنی، اصرار به رفتن به خانه، یا پرسیدن نام مادر، ممکن است نشانه نیاز به امنیت، کاهش تنهایی، درد جسمی، گرسنگی، خستگی، ترس، یا فقدان حس کنترل باشد.

در رویکردهای نوین مراقبت از دمانس، به ویژه در مدل مراقبت فردمحور، تاکید می شود که باید از خود بپرسیم: 

**«این رفتار چه معنایی برای این فرد دارد؟»** 

نه اینکه فقط بپرسیم: 

**«چگونه این رفتار را متوقف کنیم؟»**

---

 ۲. اصل بنیادین: مراقبت فردمحور، نه بیماری محور

تام کیتوود، از چهره های اثرگذار در نظریه مراقبت فردمحور در دمانس، تاکید می کرد که فرد مبتلا به دمانس، پیش از آنکه «بیمار» باشد، یک «شخص» است؛ با تاریخچه، علایق، هویت، روابط، ترس ها، ارزش ها و نیازهای هیجانی خاص خود. مراقبت خوب از آلزایمر زمانی رخ می دهد که بیمار صرفا به عنوان مجموعه ای از نشانه ها دیده نشود، بلکه همچنان به عنوان انسانی بالغ، دارای شان و پیشینه زندگی مورد توجه قرار گیرد.

### اصول مراقبت فردمحور

1. **حفظ کرامت انسانی** 

 بیمار ممکن است تاریخ امروز را نداند، اما تحقیر، تمسخر، بی احترامی یا لحن کودکانه را احساس می کند.

2. **شناخت زندگی نامه فرد** 

 دانستن اینکه فرد قبلا معلم، کشاورز، پرستار، مادر چند فرزند، هنرمند یا فردی مذهبی بوده، به طراحی ارتباط کمک می کند.

3. **تمرکز بر توانایی های باقی مانده، نه فقط ناتوانی ها** 

 اگر فرد هنوز می تواند دعا بخواند، آواز قدیمی بخواند، عکس ها را نگاه کند یا لباس انتخاب کند، باید این توانایی ها حفظ شوند.

4. **کاهش تنش محیطی** 

 شلوغی، صدای زیاد، نور نامناسب، رفت وآمد فراوان و سوال های مکرر می توانند آشفتگی ایجاد کنند.

5. **ارتباط هیجانی مقدم بر ارتباط شناختی** 

 گاهی بیمار محتوای حرف را فراموش می کند، اما حس امنیت یا تهدید ناشی از لحن شما را نگه می دارد.

---

 ۳. با سوال های تکراری بیمار آلزایمری چه کنیم؟

یکی از رایج ترین و فرساینده ترین مسائل برای خانواده ها، سوال های مکرر است:

- «امروز چه روزیه؟»

- «کی می ریم خونه؟»

- «مامانم کجاست؟»

- «ناهار خوردیم؟»

- «تو کی هستی؟»

- «پول هام کجاست؟»

- «بچه ها کی میان؟»

### چرا سوال تکراری رخ می دهد؟

سوال تکراری معمولا به دلیل یکی از این عوامل است:

1. **اختلال حافظه کوتاه مدت**: پاسخ را نگه نمی دارد. 

2. **اضطراب**: سوال ظاهرا اطلاعاتی است، اما در واقع درخواست اطمینان است. 

3. **نیاز به کنترل**: بیمار احساس می کند اوضاع از دستش خارج شده است. 

4. **بی حوصلگی یا کمبود تحریک معنادار**: ذهن در چرخه تکرار می افتد. 

5. **مشکلات جسمی**: درد، یبوست، عفونت، گرسنگی، تشنگی یا خستگی می تواند آشفتگی را بیشتر کند. 

6. **ابهام محیطی**: نبود ساعت، تقویم، برنامه روزانه یا نشانه های محیطی.

### پاسخ علمی و عملی

اشتباه رایج این است که مراقب پس از چند بار پاسخ دادن می گوید: 

«چند بار بگم؟ همین الان گفتم!» 

یا: 

«تو چرا هیچ چیز یادت نمی مونه؟»

این پاسخ ها معمولا مشکل را بدتر می کنند، زیرا بیمار پاسخ قبلی را به یاد نمی آورد اما عصبانیت یا تحقیر را حس می کند.

### راهبرد پیشنهادی

#### ۱. پاسخ کوتاه، آرام و ثابت بدهید

مثلا اگر می پرسد: 

«بچه ها کی میان؟» 

به جای توضیح طولانی: 

«دخترت ساعت پنج میاد. الآن ساعت سه است. تا اون موقع با هم چای می خوریم.»

#### ۲. احساس پشت سوال را پاسخ دهید

اگر بیمار می پرسد: 

«کی می ریم خونه؟» 

ممکن است منظورش این باشد: «اینجا احساس امنیت ندارم.» 

پاسخ بهتر: 

«می دونم دلت می خواد جای آشنایی باشی. من پیشتم. اینجا امنه. بیا کمی کنار هم بشینیم.»

#### ۳. از ابزارهای دیداری استفاده کنید

- ساعت بزرگ؛

- تقویم روزانه؛

- تخته سفید با برنامه امروز؛

- عکس اعضای خانواده با نام؛

- برچسب روی درها و کمدها؛

- جعبه دارو با زمان بندی؛

- کارت های ساده مثل: «امروز دوشنبه است. ناهار خورده ایم. مریم ساعت ۵ می آید.»

#### ۴. حواس پرتی محترمانه ایجاد کنید

پس از پاسخ کوتاه، فعالیتی ساده پیشنهاد کنید: 

«بله، پسرت عصر میاد. تا اون موقع بیا این عکس ها رو ببینیم.» 

یا: 

«ناهار خوردیم. الآن بیا با هم چای بخوریم.»

#### ۵. علت زمینه ای را بررسی کنید

اگر سوال ها ناگهان بیشتر شده اند، باید به عوامل جسمی و محیطی فکر کرد: عفونت ادراری، درد، کم آبی، یبوست، بی خوابی، تغییر دارو، دلیریوم یا افسردگی.

---

## ۴. مثال بالینی: سوال تکراری درباره رفتن به خانه

**مورد بالینی ۱** 

خانم ۷۸ ساله با تشخیص آلزایمر متوسط، هر روز از ساعت ۴ عصر شروع می کند به گفتن: «من باید برم خونه، مادرم منتظره.» دخترش در ابتدا می گفت: «مامان! اینجا خونه خودته. مادرت هم چهل ساله فوت کرده.» بیمار هر بار گریه می کرد، بی قرار می شد، کیفش را برمی داشت و به سمت در می رفت.

در ارزیابی مشخص شد که این رفتار بیشتر عصرها رخ می دهد؛ زمانی که نور خانه کم می شود، دختر مشغول آشپزی است و بیمار تنها می نشیند. مداخله شامل این موارد شد:

- روشن کردن زودتر چراغ ها؛

- گذاشتن موسیقی قدیمی مورد علاقه؛

- دادن یک کار ساده مانند پاک کردن سبزی یا تا کردن دستمال؛

- پاسخ هیجانی به جمله بیمار: 

 «دلت برای مادرت تنگ شده؟ حتما خیلی دوستش داشتی. بیا کمی درباره اش حرف بزنیم.»

- پرهیز از تکرار خبر مرگ مادر.

پس از دو هفته، دفعات تلاش برای خروج از خانه کمتر شد. بیمار هنوز گاهی می گفت «باید برم خونه»، اما شدت اضطراب و گریه کاهش یافت.

### تحلیل بالینی

در این مثال، «خانه» لزوما نشانی پستی نیست؛ نماد امنیت، مادر، گذشته و آرامش است. پاسخ خشک واقعیت محور، یعنی «این خانه توست و مادرت مرده»، از نظر اطلاعاتی درست است، اما از نظر درمانی ممکن است آسیب زا باشد.

---

۵. وقتی بیمار سراغ فرد فوت شده را می گیرد، چه کنیم؟

این یکی از حساس ترین موقعیت های مراقبت است. مثلا بیمار می پرسد:

- «مادرم کجاست؟»

- «شوهرم چرا نیومده؟»

- «بابام الان سر کاره؟»

- «خواهرم چرا زنگ نمی زنه؟»

فرض کنیم آن فرد ده یا بیست سال پیش فوت کرده است. آیا باید حقیقت را مستقیم گفت؟

### پاسخ ساده اما مهم

**در مراحل متوسط و پیشرفته آلزایمر، معمولا گفتن مکرر و صریح خبر فوت، به ویژه با عبارت هایی مثل «او سال ها پیش مرده»، توصیه نمی شود؛ زیرا بیمار ممکن است هر بار خبر را مثل یک داغ تازه تجربه کند، بدون اینکه بتواند آن را در حافظه پایدار نگه دارد.**

اما این به معنای دروغ گویی بی قاعده یا فریبکاری تحقیرآمیز نیست. باید بین چند مفهوم تمایز گذاشت:

1. **جهت دهی واقعیت محور** 

 در مراحل خفیف، اگر بیمار توان پردازش دارد، می توان با ملایمت واقعیت را یادآوری کرد.

2. **اعتباربخشی هیجانی / Validation** 

 تمرکز بر احساس پشت جمله: دلتنگی، ترس، تنهایی، نیاز به مراقبت.

3. **حقیقت گویی دلسوزانه** 

 واقعیت به گونه ای گفته شود که بیمار آسیب روانی غیرضروری نبیند.

4. **پاسخ درمانی یا همراهی هیجانی** 

 مراقب وارد جهان عاطفی بیمار می شود، بدون آنکه او را تحقیر یا با واقعیت بمباران کند.

چند پاسخ مناسب:

اگر بیمار بگوید: «مامانم کجاست؟» 

می توان گفت:

- «دلت برای مادرت تنگ شده؟»

- «مادرت آدم مهربونی بود؟»

- «دوست داری درباره اش حرف بزنیم؟»

- «الآن من پیشتم، تنها نیستی.»

- «بیا عکس ها رو نگاه کنیم.»

اگر بیمار بپرسد: «شوهرم چرا نیومده؟» 

و همسر سال ها پیش فوت کرده، پاسخ بسته به مرحله بیماری و وضعیت هیجانی می تواند متفاوت باشد:

- مرحله خفیف و بیمار آرام: 

 «عزیزم، یادت هست که او چند سال پیش از دنیا رفت. می دونم گفتنش ناراحت کننده است. من کنارت هستم.»

- مرحله متوسط/پیشرفته و بیمار مضطرب: 

 «می دونم دلت براش تنگ شده. خیلی دوستش داشتی. بیا کمی از خاطرات خوبتون بگیم.»

- اگر بیمار اصرار کند: 

 «الآن اینجا نیست، اما تو تنها نیستی. من پیشتم.»

### چه پاسخ هایی معمولا نامناسب اند؟

- «باز شروع کردی؟»

- «مگه نمی دونی مرده؟»

- «صد بار گفتم، مادرت فوت کرده!»

- «تو چرا نمی فهمی؟»

- «این حرف ها مال گذشته است، فراموش کن.»

این پاسخ ها معمولا احساس شرم، اندوه، خشم یا ترس را افزایش می دهند.

---

 ۶. آیا باید از بیمار بپرسیم «یادت هست؟»

پرسیدن «یادت هست؟» در ظاهر طبیعی به نظر می رسد، اما در بسیاری از بیماران آلزایمری اثر منفی دارد. این سوال نوعی آزمون حافظه است. اگر بیمار یادش نیاید، ممکن است احساس شکست، شرمندگی یا اضطراب کند.

### مثال های نامناسب

- «یادت هست دیروز کجا رفتیم؟»

- «یادت هست این کیه؟»

- «یادت هست ناهار چی خوردی؟»

- «یادت هست من چند بار بهت گفتم؟»

این جملات بیمار را در موقعیت امتحان قرار می دهد. آلزایمر اختلالی است که در آن حافظه آسیب دیده؛ بنابراین امتحان گرفتن مداوم از حافظه، مانند این است که از فردی با پای شکسته بخواهیم مرتب بدود تا ثابت کند بهتر شده است.

### جایگزین های بهتر

به جای «یادت هست این کیه؟» بگویید: 

«این علی، پسرت، اومده دیدنت.»

به جای «یادت هست این عکس مال کجاست؟» بگویید: 

«این عکس مال سفر شماله. اون روز خیلی خوش گذشت.»

به جای «یادت هست داروت رو خوردی؟» بگویید: 

«وقت داروی صبحه. بیا با کمی آب بخوریم.»

### اما آیا هیچ وقت نباید حافظه را تحریک کرد؟

تحریک شناختی با امتحان گرفتن فرق دارد. در درمان های شناختی و فعالیت های ساختاریافته می توان از خاطرات، عکس ها، موسیقی، اشیا و گفت وگوهای زندگی نامه ای استفاده کرد؛ اما باید به گونه ای باشد که بیمار احساس شکست نکند. بهتر است از پرسش های باز و غیرامتحانی استفاده شود:

- «این عکس منو یاد سفر می اندازه. دوست داری درباره سفرها حرف بزنیم؟»

- «این آهنگ قدیمی رو دوست داری؟»

- «وقتی جوان بودی بیشتر چه غذایی درست می کردی؟»

اگر بیمار پاسخ نداد یا اشتباه گفت، نباید تصحیح خشن انجام شود. هدف، ارتباط و تحریک مثبت است، نه سنجش عملکرد.

---

 ۷. آیا باید از جملات طولانی استفاده کنیم؟

معمولا خیر. در آلزایمر، به خصوص با پیشرفت بیماری، حافظه کاری، توجه و پردازش زبان کاهش می یابد. جملات طولانی، چندمرحله ای و انتزاعی می توانند باعث سردرگمی شوند.

### مثال نامناسب

«مامان جان، چون دکتر گفته داروهات باید بعد از غذا خورده بشه و ما هم امروز دیر ناهار خوردیم و بعدش مهمون اومد، الآن بهتره قبل از اینکه بخوابی این قرص سفید رو با نصف لیوان آب بخوری که شب حالت بد نشه.»

این جمله برای بیمار دشوار است؛ چند علت، چند زمان، چند دستور و چند مفهوم دارد.

### مثال مناسب

«وقت قرصه.» 

«این قرص سفید.» 

«با آب بخور.» 

«آفرین، ممنون.»

یا:

«الآن می ریم حمام.» 

«اول این حوله.» 

«من کمکت می کنم.» 

«آب گرمه و خوبه.»

### اصول ارتباط کلامی

1. یک جمله، یک پیام. 

2. آهسته و واضح صحبت کنید. 

3. روبه روی بیمار بایستید، نه از پشت سر. 

4. تماس چشمی ملایم برقرار کنید. 

5. نام بیمار را صدا بزنید. 

6. برای پاسخ دادن زمان بدهید. 

7. هم زمان چند سوال نپرسید. 

8. به جای پرسش های باز پیچیده، انتخاب محدود بدهید: 

 «چای می خوری یا شیر؟» 

 نه: «دوست داری الآن چی بخوری؟»

---

 ۸. آیا باید با بیمار مثل بچه ها رفتار کنیم؟

**خیر. هرگز نباید با فرد مبتلا به آلزایمر مانند کودک رفتار کرد.** 

بیمار ممکن است در برخی کارکردها نیازمند کمک شود، اما همچنان بزرگسال است؛ با تاریخچه زندگی، نقش اجتماعی، تجربه، عشق، سوگ، کار، والدگری و شان انسانی.

رفتار کودکانه با سالمندان یا بیماران دمانس، که در ادبیات علمی گاهی با مفاهیمی مانند *elderspeak* مطرح می شود، می تواند پیامدهای منفی داشته باشد؛ از جمله افزایش مقاومت در برابر مراقبت، احساس تحقیر، کاهش همکاری و تشدید آشفتگی.

### نمونه های گفتار تحقیرآمیز یا کودکانه

- «آفرین دختر خوب!»

- «بیا جیش کنیم!»

- «دهنتو باز کن ببینم!»

- «تو که نمی فهمی.»

- «بچه نشو دیگه!»

- استفاده افراطی از ضمایر و لحن کودکانه: «ما الآن می خوایم غذامونو بخوریم، باشه عزیز کوچولو؟»

ممکن است برخی واژه های محبت آمیز در فرهنگ خانوادگی پذیرفته باشد، اما اصل مهم این است که لحن، واژه و رفتار، شان فرد را حفظ کند.

 جایگزین محترمانه:

- «خانم احمدی، وقت ناهاره. اجازه می دید کمکتون کنم؟»

- «می دونم حمام رفتن الآن براتون سخت شده. من کنار شما هستم.»

- «لطفا اینجا بشینید تا کفش هاتون رو راحت تر بپوشیم.»

- «اگر موافقید، اول دست ها رو بشوییم.»

---

 ۹. پرستاران و مراقبان حرفه ای: اصول ارتباط درمانی در محیط بالینی

در بیمارستان، خانه سالمندان یا مرکز روزانه، بیماران مبتلا به آلزایمر در معرض خطر بالاتری از دلیریوم، سقوط، سوءتغذیه، بی قراری، بی خوابی و مقاومت در برابر مراقبت هستند. پرستاران نقشی کلیدی دارند؛ زیرا بیشترین تماس روزمره را با بیمار دارند.

 اقدامات کلیدی پرستاری:

۱. ارزیابی شناختی و عملکردی

پرستار باید بداند بیمار در چه سطحی از شناخت و عملکرد است:

- آیا نام خود را می داند؟

- آیا مکان را می شناسد؟

- آیا دستور یک مرحله ای را انجام می دهد؟

- آیا درد را بیان می کند؟

- آیا در خوردن، لباس پوشیدن، حمام، توالت و جابه جایی کمک لازم دارد؟

 ۲. پیشگیری از دلیریوم

دلیریوم در بیماران دمانس بسیار شایع و خطرناک است. تغییر ناگهانی سطح هوشیاری، افزایش گیجی، توهم، بی قراری یا خواب آلودگی باید جدی گرفته شود. علل احتمالی شامل عفونت، کم آبی، درد، داروهای آنتی کولینرژیک، بنزودیازپین ها، اختلال الکترولیت، احتباس ادرار و یبوست است.

۳. کاهش محرک های آزاردهنده

نور شدید، صدای زیاد، رفت وآمد مکرر، تلویزیون روشن، بحث خانوادگی یا تغییر مداوم مراقب می تواند آشفتگی را بیشتر کند.

 ۴. حفظ ریتم شبانه روزی

- نور کافی در روز؛

- کاهش خواب طولانی روزانه؛

- فعالیت سبک؛

- پرهیز از کافئین عصر؛

- محیط آرام در شب؛

- کاهش بیدارکردن های غیرضروری.

 ۵. مدیریت درد

بسیاری از بیماران آلزایمری نمی توانند درد را خوب گزارش کنند. درد ممکن است به شکل پرخاشگری، بی قراری، بی اشتهایی یا مقاومت در برابر حرکت ظاهر شود. استفاده از مقیاس های مشاهده ای درد در دمانس، مانند PAINAD، می تواند مفید باشد.

 ۶. مراقبت هنگام انجام فعالیت های شخصی

حمام، تعویض لباس، تعویض پوشک یا کمک به توالت از موقعیت های حساس اند. بیمار ممکن است احساس تهدید، شرم یا تعرض کند.

راهبردها:

- قبل از لمس بدن، توضیح کوتاه بدهید؛

- اجازه بگیرید؛

- بدن بیمار را تا حد ممکن پوشیده نگه دارید؛

- از مراقب هم جنس در صورت امکان استفاده کنید؛

- کار را مرحله به مرحله انجام دهید؛

- اگر بیمار مقاومت کرد، چند دقیقه صبر کنید و دوباره تلاش کنید.

---

 ۱۰. مثال بالینی: مقاومت در حمام

مورد بالینی ۲

آقای ۸۲ ساله مبتلا به آلزایمر متوسط تا شدید، هنگام حمام بردن پرخاشگر می شود، دست پرستار را پس می زند و می گوید: «می خوای منو بکشی!» خانواده تصور می کنند او «لجبازی» می کند.

در بررسی مشخص شد که مراقب بدون توضیح کافی، از پشت سر به او نزدیک می شود، لباسش را سریع درمی آورد و دوش آب را ناگهان باز می کند. بیمار دچار ترس می شود و رفتار دفاعی نشان می دهد.

مداخله:

- نزدیک شدن از روبه رو؛

- معرفی خود؛

- نشان دادن حوله و لباس تمیز؛

- گرم کردن حمام قبل از ورود؛

- توضیح کوتاه: «می خوایم دست و صورت رو بشوییم»؛

- استفاده از دوش با فشار کم؛

- اجازه دادن به بیمار برای نگه داشتن لیف؛

- تقسیم حمام به مراحل کوتاه.

نتیجه: مقاومت کاهش یافت، اگرچه نیاز به صبر و انعطاف باقی ماند.

 تحلیل

رفتار پرخاشگرانه در اینجا «علامت روان پزشکی» صرف نبود؛ پاسخی دفاعی به تجربه ترسناک و نامفهوم بود. تغییر رفتار مراقب، رفتار بیمار را تغییر داد.

---

 ۱۱. رفتارهای روانی و رفتاری دمانس: پرخاشگری، توهم، بی قراری و پرسه زنی

در آلزایمر، علاوه بر افت شناختی، نشانه های رفتاری و روان شناختی دمانس یا BPSD شایع اند؛ مانند:

- بی قراری؛

- اضطراب؛

- افسردگی؛

- تحریک پذیری؛

- پرخاشگری؛

- توهم؛

- هذیان؛

- اختلال خواب؛

- بی تفاوتی؛

- پرسه زنی؛

- رفتارهای تکراری.

در رویکردهای جدید، پیش از استفاده از داروهای آرام بخش یا ضدروان پریشی، باید مداخلات غیر دارویی و بررسی علل زمینه ای انجام شود؛ مگر در شرایط خطر جدی برای بیمار یا دیگران.

 مدل DICE:

یکی از مدل های بالینی مفید برای مواجهه با رفتارهای دشوار، مدل DICE است:

1. **Describe**: رفتار را دقیق توصیف کنید. 

 چه زمانی؟ کجا؟ با چه کسی؟ چند بار؟ شدت؟

2. **Investigate**: علل احتمالی را بررسی کنید. 

 درد؟ عفونت؟ گرسنگی؟ ترس؟ محیط شلوغ؟ نیاز به دستشویی؟ افسردگی؟ دارو؟

3. **Create**: برنامه مداخله بسازید. 

 تغییر محیط، تغییر ارتباط، فعالیت معنادار، آموزش مراقب.

4. **Evaluate**: نتیجه را ارزیابی کنید. 

 آیا دفعات یا شدت رفتار کاهش یافت؟

---

 ۱۲. مثال بالینی: اتهام دزدی

**مورد بالینی ۳** 

خانم ۷۵ ساله مبتلا به آلزایمر خفیف تا متوسط، مرتب به عروس خود می گوید: «تو پول های منو دزدیدی.» خانواده عصبانی می شوند و می گویند: «خجالت بکش! ما داریم ازت نگهداری می کنیم.»

بررسی نشان داد بیمار کیف پول خود را در جاهای مختلف می گذارد و فراموش می کند. او احساس از دست دادن کنترل دارد و اتهام دزدی برایش راهی برای معنا دادن به گم شدن اشیاست.

مداخله:

- تهیه یک کیف کوچک ثابت؛

- گذاشتن مقدار کمی پول در آن؛

- قراردادن کیف در جای مشخص؛

- نصب برچسب: «کیف خانم ... اینجاست»؛

- پاسخ غیر دفاعی: 

 «می دونم نگران پول هاتون هستید. بیا با هم نگاه کنیم.»

- پرهیز از بحث منطقی طولانی.

نتیجه: اتهام ها کاملا حذف نشد، اما شدت تعارض خانوادگی کاهش یافت.

 تحلیل:

بحث منطقی با هذیان یا سوءظن ناشی از اختلال حافظه معمولا بی فایده است. هدف، کاهش اضطراب و فراهم کردن نشانه های محیطی است.

---

۱۳. خاطره گویی، موسیقی و هویت: چگونه ارتباط معنادار بسازیم؟

اگرچه حافظه جدید در آلزایمر زود آسیب می بیند، بسیاری از خاطرات دور، موسیقی های قدیمی، دعاها، شعرها، ضرب المثل ها و مهارت های آموخته شده دیرتر از بین می روند. این ویژگی می تواند در مراقبت استفاده شود.

 مداخلات مفید

1. خاطره درمانی / Reminiscence 

 نگاه کردن به عکس های قدیمی، صحبت درباره شغل، ازدواج، فرزندان، محله قدیمی.

2. **موسیقی آشنا** 

 آهنگ های دوران جوانی بیمار می تواند اضطراب را کاهش دهد و ارتباط را بهبود بخشد.

3. **فعالیت های روزمره ساده** 

 تا کردن لباس، پاک کردن سبزی، مرتب کردن قاشق ها، آب دادن به گلدان.

4. **فعالیت های مذهبی و معنوی** 

 خواندن دعا، قرآن، زیارت نامه، شرکت در آیین های آشنا، در صورت علاقه قبلی بیمار.

5. **لمس محترمانه و حضور آرام** 

 گرفتن دست، نشستن کنار بیمار، لبخند و تماس چشمی گاهی از توضیح کلامی موثرتر است.

 نکته مهم

فعالیت باید متناسب با توان بیمار باشد. اگر فعالیت بیش از حد دشوار باشد، احساس شکست ایجاد می کند؛ اگر بیش از حد ساده و کودکانه باشد، تحقیرآمیز می شود.

---

 ۱۴. تغذیه، خواب، حرکت و محیط: مراقبت غیرکلامی

رفتار بیمار فقط با کلام تغییر نمی کند. محیط فیزیکی و برنامه روزانه نقش مهمی دارند.

# تغذیه:

بیمار ممکن است فراموش کند غذا خورده، یا احساس گرسنگی و سیری را درست تشخیص ندهد. راهکارها:

- وعده های کوچک و منظم؛

- ظروف با رنگ متضاد؛

- کاهش شلوغی میز؛

- غذاهای انگشتی در مراحل پیشرفته؛

- بررسی مشکلات دندانی و بلع؛

- نشستن در وضعیت مناسب؛

- زمان کافی برای خوردن.

# خواب

اختلال خواب و «غروب زدگی» یا افزایش بی قراری عصرگاهی شایع است. راهکارها:

- نور طبیعی صبح؛

- فعالیت بدنی سبک؛

- کاهش چرت های طولانی؛

- برنامه ثابت خواب؛

- پرهیز از بحث، تلویزیون پرصدا و محرک های شدید عصر؛

- بررسی درد، تکرر ادرار و داروها.

 حرکت

پیاده روی ایمن، تمرین تعادل و فعالیت بدنی سبک می تواند خلق، خواب و عملکرد را بهبود دهد. البته باید خطر سقوط، کفش مناسب، نور کافی و موانع محیطی بررسی شود 

 به پایان اولین قسمت این نوشتار علمی رسیدیم .امیدورام اگر این مطالب برایتان سودمند است با به اشتراک گذاشتن بنده را در ادامه این مسیر یاری فرمایید . 

ادامه این متن موند .یادت هست چی خواستم